Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Өфө архитектураһын һаҡлау

«Өфө архитектураһын һаҡлау» (рус. Архзащита Уфы) — Өфөнөң тарихи-мәҙәни мираҫ объекттарын, архитектура ҡомартҡыларын һәм тарихи ҡала мөхитен һаҡлау менән шөғөлләнгән ҡаланы һаҡлау йәмәғәт хәрәкәте. Хәрәкәт тарихи төҙөлөштө һаҡлау өсөн йәмәғәт контроле булдырыу, дәүләт органдарына мөрәжәғәт итеү, Өфөнөң тарихи мираҫын популярлаштырыу һәм мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау буйынса ирекмәндәр проекттарын ойоштороу менән шөғөлләнә[1][2].

Хәрәкәт 2012 йылда башланғыс ала[3]. Уның барлыҡҡа килеүе ҡаланың тарихи ҡиәфәтенә хәүеф тыуыуына яуап була — 1990 йылдарҙа уникаль таш һәм ағас архитектураның тотош кварталдарын һүтеү башлана[4]. «Өфө архитектураһын һаҡлау» юридик ойошма статусына эйә булмаған, ирекмәнлек нигеҙендә эшмәкәрлек алып барған һәм грант ярҙамы алмаған ирекле йәмәғәт берекмәһе булып тора[2].

Ойошма һәм ҡатнашыусылары

Төрлө йылдарҙа киң мәғлүмәт сараларында «Өфө архитектураһын һаҡлау» эшмәкәрлеге менән бәйле координатор Владимир Захаров[1], әүҙемсе Кристина Абрамичева[5], хәрәкәт вәкиле Павел Егоров[6], шулай уҡ йәмәғәтсе, юрист һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе Эльза Мәүлимшина[2] телгә алына.

Йәмәғәт хәрәкәте был эшкә айырым биналарҙы (рус.)баш. һаҡ аҫтына алыу тураһында хәстәрлек күреү генә түгел, ә улар менән бәйле ҡала мөхите булараҡ та ҡарай. 2016 йылда Владимир Захаров мәҙәни мираҫ объекттарын файҙаланыу буйынса түңәрәк өҫтәлдә туризм маҡсатында Октябрь Революцияһы, Гоголь, Рәсүлев һәм Чернышевский урамдарында тарихи төҙөлөш кварталдарын һаҡлау кәрәклеге тураһында белдерә[7]. Хәрәкәт баҫтырған мәҡәләләрҙә һәм унда ҡатнашыусыларҙың интервьюларында шулай уҡ иҫке биналарҙы, уларҙың тарихи-мәҙәни әһәмиәтен һаҡлап, хужалыҡ әйләнешенә йәлеп итеү зарурлығы билдәләнә[2].

Тарихы

Барлыҡҡа килеүе һәм тәүге кампаниялар

«Республика Башкортостан» гәзите мәғлүмәттәре буйынса, хәрәкәт 2012 йылдан ғәмәлдә[3]. 2013 йылда әүҙемселәр тыуған яҡты өйрәнеүселәр, блогерҙар, архитекторҙар менән берлектә асыҡ саралар үткәрә: шул йылдың октябрендә «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте форумы тураһында хәбәр итә, унда реконструкция һәм реставрация, ҡаланы һаҡлаусыларҙың тәүге йылы эше йомғаҡтары, ҡала мөхитенең киләсәге һәм Өфөнө фотографиялар буйынса өйрәнеү тураһында докладтар планлаштырыла. Форумдың модераторы итеп сәнғәт белгесе Кристина Абрамичева билдәләнә, ә Владимир Захаров хәрәкәттең бер йыллыҡ эшмәкәрлеге тураһында отчёт бирә[8].

2013 йылдың апрель айында «Коммерсантъ» баҫмаһы, һүтелгән ағас ҡомартҡыларҙың асыҡ һауала һаҡланыуы сәбәпле, хәрәкәт ағзалары Өфө прокуратураһына һәм Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығына мөрәжәғәт әҙерләгән, тип хәбәр итә. Хәрәкәт мәғлүмәттәре буйынса, һүтелгән объекттар араһында Аксаков урамындағы Я. Колотов йорто, Зәки Вәлиди урамындағы Йәнекәевтәр йорто һәм Социалистик урамындағы шәхси һәм ярҙамсы хеҙмәткә үҙ-ара ярҙам итеү йәмғиәтенең элекке бинаһы була. «Өфө архитектураһын һаҡлау» шулай уҡ Өфөнөң 2015 йылғы ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерлеге осоронда 130-ға яҡын ҡомартҡыны юғалтыу хәүефенә иғтибар итә һәм уларҙы тергеҙеүгә минималь сығымдарҙы 650 миллион һумға баһалай[1].

2013 йылдың ноябрендә хәрәкәт ағзалары «Каруанһарай» комплексы һәм Holiday Inn ҡунаҡханаһы эргәһендәге тарихи үҙәктә төҙөү планлаштырылған офис бинаһының ҡаттар һанын арттырыуға ҡаршы сыға. Улар бейеклек регламентын боҙоу һәм Үрге сауҙа майҙанының һәм Ленин урамының архитектура мөхитен үҙгәртеү хәүефе тураһында белдерә; инвестор һәм ҡала хакимиәте вәкилдәре, тарихи һәм архитектура ҡиммәттәре менән бәйле бөтә акценттарҙы һаҡлап ҡалабыҙ, Архитекторҙар советы идараһы ла ыңғай һығымта сығарҙы, тип яуап бирә[5].

Хәрәкәт хакимиәт һәм республика вәкилдәре менән осрашыуҙарҙа ҡатнаша. Мәҫәлән, 2015 йылдың апрелендә координаторҙарҙың береһе булған тыуған яҡты өйрәнеүсе Владимир Захаров Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитов менән осрашыуҙа була. Фекер алышыуҙа мираҫты һаҡлау мәсьәләләре күтәрелә, шул иҫәптән Өфөлә архитектура ҡомартҡыларынан туристик кластер булдырырға һәм бындай объекттарҙы тергеҙеү өсөн махсуслаштырылған фонд булдырыу мөмкинлеген ҡарарға тәҡдим ителә[9].

Кочкин йорто һәм тарихи кластер идеяһы

Хәрәкәт эшмәкәрлегенең эпизодтарының береһе булып Аксаков урамы, 81 адресы буйынса XIX быуатҡа ҡараған Кочкин йорто тирәһендәге хәл тора. 2015 йылдың сентябрендә Өфөлә бинаны һүтә башлайҙар; «Мираҫты һаҡлаусылар» киң мәғлүмәт сараһы хәбәр итеүенсә, «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәтендә ҡатнашыусылар эштәрҙе туҡтата, урынға полиция һәм республиканың Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәрен саҡыра[10]. Һуңғараҡ «Республика Башкортостан» гәзите, йорт тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡы статусын алды, тип яҙа[3]. 2015 йылдың октябрендә Башҡортостандың Арбитраж суды был бинанан тарихи ҡомартҡы статусын алыуҙың законлылығы тураһында ҡарар сығара[11]. Хәрәкәт әүҙемселәренең ҡаршы булыуына ҡарамаҫтан, 2016 йылдың 27 декабрендә Кочкиндың элегерәк ҡомартҡылар реестрынән сығарылған йортон һүтәләр[12].

undefined

2015 йылда хәрәкәт вәкилдәре Өфөнөң иҫке өлөшөндә тарихи кластер булдырырға тәҡдим итте. Владимир Захаров һүҙҙәренсә, бындай модель айырым йортто түгел, ә ҡаланың тарихи мөхитен булдырыусы биләмәне һаҡлап ҡалыуҙы күҙ уңында тота; шундай зона сифатында Аксаков, Гоголь, Октябрь Революцияһы һәм Чернышевский урамдары атала[3].

Гоголь урамы һәм тарихи кварталдар

«Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәтенең даими темалары иҫәбенә Гоголь урамының тарихи төҙөлөш объекттарын һаҡлау инә. 2016 йылда «Мираҫты һаҡлаусылар» киң мәғлүмәт сараһы хәбәр итеүенсә, әүҙемселәр 2013 йылда уҡ Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығына дәүләт һаҡлауына мохтаж тип иҫәпләгән 124 йорттан торған исемлек ебәргән, әммә 2016 йылға уларҙың өсәүһе генә бындай ҡомартҡы статусын алған[7]. Шул уҡ йылда РБК медиахолдингы Гоголь урамындағы 22-се, 24-се, 26-сы һәм 28-се йорттарҙы һүтеү хәүефе тураһында яҙа, уларҙа йәшәүсе халыҡ күсереү тураһында белдереү ала; хәрәкәт, был биналарҙың архитектура һәм мемориаль ҡиммәтен күрһәтеп, элек уларҙы һаҡ аҫтына алыу тураһында ғариза биргән була[13].

2016 йылда Өфөлә Гоголь урамындағы 22, 24, 26 һәм 28-се йорттарҙа йәшәүселәр Өфө хакимиәтенән йорттарын һүтеү һәм халҡын күсереү тураһында белдереү ҡағыҙы ала. Документтарҙың фотоһүрәттәрен «Өфө архитектураһын һаҡлау» йәмәғәт хәрәкәте баҫтырып сығара. Элегерәк улар йорттарҙы һаҡлауға алыу тураһында ғариза бирә, унда биналарҙың архитектура һәм мемориаль ҡиммәтен күрһәтәләр. Әммә, хәрәкәт лидеры Владимир Захаров һүҙҙәренсә, Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы закон менән билдәләнгән ваҡытта был мәсьәлә буйынса комиссия ойоштормай. ХХ быуат башындағы биналар иҫәбенә руханиҙар Монблановтар йорто, Гурылёв йорто, Рябинин йорто, ҡала башлығы Гиневский йорто инә, уларға һүтеү ҡурҡынысы янай. «Өфө архитектураһын һаҡлау» фекеренсә, биналарҙы реставрацияларға һәм музей-архитектура комплексын булдырырға мөмкин[14].

Ҡала бәхәстәрендә ҡатнашыу

Хәрәкәт дини ҡоролмалар (рус.)баш. урынлашҡан биләмәләр янында торлаҡ йорттар төҙөү тураһында асыҡ бәхәстәрҙә ҡатнаша. 2018 йылда «АиФ-Башҡортостан» «Әр-Рәхим» мәсете, Покровский ғибәҙәтханаһы һәм Сергий кафедраль соборы тирәһендәге проекттар тирәләй бәхәстәр тураһында яҙа. Мәҡәләлә «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте вәкиле Павел Егоров «Мөслим-сити» проектының тарихи биналар өсөн хәүефен билдәләй, ә Владимир Захаров Сергий соборы эргәһендәге күп ҡатлы төҙөлөш проектына һәм һаҡлау зонаһы кәрәклеге тураһындағы фекерен белдерә[6].

2019 йылда «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы Карл Маркс урамы, 55/1 адресы буйынса урынлашҡан эске һаҡ хеҙмәте казармалары торошо тураһында хәбәр итә. Агентлыҡ Владимир Захаровтың, йәмәғәтселәрҙең һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәрҙең ғәмәлдәренә ҡарамаҫтан, ҡомартҡының статусы ҡала, республика һәм федераль ведомстволар араһында билдәһеҙ хәлдә ҡалыуы тураһындағы фекерен килтерә[15].

Ирекмәнлек һәм мәғрифәтселек проекттары

2018 йылда хәрәкәттә ҡатнашыусылар ирекмәндәр менән бергә «Том Сойер Фест» проектының беренсе Өфө миҙгеленә ҡушыла. Эштәр Гоголь урамындағы статский советник Николай Рябинин усадьбаһының фасадын тергеҙеүҙән башлана. Проект Өфөлә тәүгә уҙғарыла, ә уның инициаторҙары «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте ағзалары һәм ирекмәндәр менән бергә йәйгеһен өс йортто тәртипкә килтерергә планлаштыра. «Республика Башкортостан» гәзите, беренсе этап йомғаҡтары буйынса Гоголь урамындағы 24-се йорттоң фасады 85 эш көнөндә тергеҙелгән, проектта 80-гә яҡын ирекмән ҡатнашҡан, ә киләһе миҙгелдә әүҙемселәр табип Дмитрий Татаринов исеме менән бәйле 26а һанлы йорттағы эштәргә тотоноуҙы планлаштыра, тип яҙа[16].

2019 йылдың июлендә хәрәкәт социаль селтәрҙәрҙә «#флешмоб_обними_дом_уфа» акцияһын башлай. Ҡатнашыусыларға иҫке йорттар фонында фотоға төшөргә һәм уларҙы ни өсөн тап был бинаның ҡәҙерле булыуы хаҡында аңлатма менән баҫтырырға тәҡдим ителә. Ойоштороусыларҙың ниәте буйынса, акция Өфөнөң тарихи архитектураһына һәм уны типик төҙөлөш менән алмаштырыу хәүефенә иғтибарҙы йәлеп итергә тейеш була[17][18].

2020 йылда «Башинформ» «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәтенең иҫке биналарҙы һаҡлауға булышлыҡ итеү өсөн ҡыҫҡа видеороликтар төшөрөргә саҡырыуы тураһында яҙа. Хәрәкәт хәүеф аҫтында тип атаған объекттар араһында Бехтерев урамындағы Шепелевтар йорто, Гоголь урамындағы Гурылёв усадьбаһы һәм Тихониндар йорто телгә алына[19]. 2018 йылда Башҡортостандың Арбитраж суды, мәҙәни мираҫ объекттарын берҙәм реестрға индереү өсөн нигеҙ булмау сәбәпле, Шепелевтар йортон мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенән сығара[20]. 2019 йылда бинаны яңынан архитектура ҡомартҡыһы тип таныйҙар, ә 2020 йылда йортто эргәлә торлаҡ комплексы төҙөгән милексе һүтә[21].

2020 йылдан һуң айырым объекттар һәм кампаниялар

Бер нисә тарихи бина һаҡлау статусын ала йәки һаҡлап ҡала: Коммунистик урамындағы Тихониндар йорто, Нуриманов урамындағы имам Сатаев йорто, Цюрупа урамындағы Кузякиндар йорто, Ленин урамындағы Самоделкиндар йорто. Бехтерев урамындағы объекттарҙы яҡлау кампанияһы алып барыла[22].

2022 йылда йәмәғәт хәрәкәте Октябрь Революцияһы урамындағы боронғо йорттарҙы һүтеү планы тураһында хәбәр итә. Әүҙемселәр бындай проекттар буйынса йәмәғәт тыңлауҙарына ҡушыла, тарихи мөхиттең ҡиммәтле өлгөләрен һаҡлау хоҡуғын яҡлай. Ҡайһы бер осраҡтарҙа улар һөҙөмтәгә өлгәшә: мәҫәлән, Степанов-Зорин йортон һаҡлап ҡалалар. Төҙөүсе йортто һүтергә ниәтләй, әммә һөҙөмтәлә бинаның яңы хужаһы барлыҡҡа килә, ул тергеҙеү буйынса йөкләмәләрҙе үҙ өҫтөнә ала[23].

Гоголь урамындағы Гурылёв усадьбаһы киң мәғлүмәт сараларында йыш телгә алынған объекттарҙың береһе була. «АиФ-Өфө» баҫмаһы Гоголь урамындағы 22-се торлаҡ йорттоң 2018 йылдың октябрендә архитектура ҡомартҡыһы тип танылыуы һәм асыҡланған мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә индерелеүе тураһында хәбәр итә. Баҫма шулай уҡ 2023 йылда «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте ағзаларының бинаны консервациялау буйынса эштәр алып барыуы тураһында яҙа: эскә инеүҙе сикләү өсөн тәҙрә һәм ишек уйымдарын ябалар[24]. Милексе бинаны мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенән сығарырға тырыша. 2020 йылда Башҡортостандың Арбитраж суды һаҡлау статусын алыу тураһындағы дәғүәне кире ҡаға. Бина консервацияланған һәм файҙаланылмай. 2025 йылдың май башында ирекмәндәр боронғо усадьбаны тәртипкә килтерә: баҡсалағы ҡыуаҡтарҙы ҡырҡып, ихатаны таҙарта, соҡорҙарҙы һәм ҡоҙоҡтарҙы кәртәләй. Әүҙемселәр республика хөкүмәтендәге „Инвестиция сәғәте“ндә йортто реставрациялауға һәм мәҙәни үҙәк төҙөүгә финанс ярҙамы мәсьәләһен ҡуйыуҙы планлаштыра[25].

2024 йылда Беренсе Май урамында Черниковканың баш архитекторы Маргарита Куприяноваға һәйкәл ҡуйылыуы тураһында хәбәр йәмәғәтселәрҙең ҡаршылығына сәбәп була. «Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте ағзалары мэрияға ебәреү өсөн тейешле мөрәжәғәт әҙерләй. Әүҙемселәр Куприянова һәйкәленең эскиз проектын тәнҡитләй. Улар скульптураның портрет оҡшашлығы түбән тип иҫәпләй һәм уның стилистик яҡтан М. Куприянова образына тап килмәүен билдәләй.[26].

2025 йылда «АиФ-Өфө» Пушкин — Гоголь — Карл Маркс кварталы тураһында мәғлүмәт баҫтырып сығара, унда «Өфө архитектураһын һаҡлау» материалдары ҡулланыла. Баҫмала, Видинеевтың килем йортон, элекке «Эрмитаж» ҡунаҡханаһы менән Коншина усадьбаһын, коммуна йортон һәм башҡа биналарҙы үҙ эсенә алған квартал губерна һәм иртә совет Өфөһө һыҙаттарын һаҡлап ҡала, әммә объекттарҙың бер өлөшө авария хәлендә, ә биләмәнең артабанғы үҫеше яңы төҙөлөш проекттары менән бәйле, тип әйтелә[27].

2026 йылдың ғинуарында «Башинформ» агентлығы «Өфө архитектураһын һаҡлау» берләшмәһе ағзаларының мэрия тарафынан 12 мәҙәни мираҫ объектын хосусилаштырыуға ҡуйыу һәм артабан һүтеү һәм яңынан тергеҙеү өсөн Гоголь урамындағы өс боронғо бинанан һаҡлау статусын (рус.)баш. алыу мөмкинлегенә борсолоуҙары тураһында хәбәр итә. Бындай объекттар иҫәбенә, атап әйткәндә, Гоголь урамындағы Кобяковтар, Визгалов һәм Симонов йорттары инә[28].

Баһалар һәм бәхәстәр

«Өфө архитектураһын һаҡлау» хәрәкәте эшмәкәрлеге тарихи биналарҙың статусы һәм Өфөнөң тарихи үҙәген үҫтереү перспективалары тураһында фекер алышыуҙар контексында яҡтыртыла, унда хәрәкәт вәкилдәре, бина хужалары, төҙөүселәр һәм дәүләт власы органдары ҡатнаша.

Урындағы матбуғатта хәрәкәт эшмәкәрлегенә тәнҡит күҙлегенән сығып яҙылған мәҡәләләр ҙә баҫылып сыға. Мәҫәлән, архитекторҙар хәрәкәт ағзаларының ҡайһы бер проекттарға ҡарашы менән, атап әйткәндә, Holiday Inn ҡунаҡханаһы эргәһендә күп ҡатлы бизнес-үҙәк төҙөү мәсьәләһен һәм М. Куприянова скульптураһын тикшергәндә белдерелгән фекерҙәр менән ризалашмауын билдәләй[29][30].

2016 йылда «Мираҫты һаҡлаусылар» киң мәғлүмәт сараһы Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялаловтың фекерен килтерә, ул 50 йылдан өлкән һәр ағас йортто автоматик рәүештә мәҙәни мираҫ объекты тип таныу яҡлы була һәм ҡомартҡының ошондай билдәләмәһен күҙ уңында тоторға кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә ала[7]. «Каруанһарай» комплексы эргәһендәге бейек бина тирәләй низағта инвестор, үҙ сиратында, йәмәғәтселәрҙең хәүефтәре нигеҙһеҙ тип иҫәпләй, ә мэрия республиканың Архитекторҙар советының ыңғай һығымтаһына һылтана[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Движение «Архзащита» указало на угрозу уничтожения разобранных памятников архитектуры в Уфе. Коммерсантъ (10 апрель 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Алексей Шушпанов. «Бизнес готов вкладываться». Общественница о спасении старинных домов Уфы. АиФ-Уфа (23 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Елена Шарова. Наследники по прямой. Республика Башкортостан (12 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  4. ↑ Короче, Архзащита. Электрогазета.рф (17 июнь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 «Архзащита» против архитекторов. Коммерсантъ (22 ноябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 Алексей Шушпанов. Храмы раздора. Застройка вокруг культовых сооружений Уфы вызывает споры. АиФ-Уфа (22 июль 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  7. ↑ 1 2 3 «Архзащита Уфы»: на охрану поставлены 3 дома из 124. Хранители наследия (21 ноябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  8. ↑ На форуме движения «Архзащита Уфы» расскажут о городе для поколения next. Башинформ (16 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  9. ↑ Рустэм Хамитов обсудил с общественными деятелями вопросы сохранения объектов культурного и исторического наследия Уфы. Сайт Главы Республики Башкортостан (2 апрель 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  10. ↑ В Уфе приостановлен снос исторического дома. Хранители наследия (2 сентябрь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  11. ↑ Памятник вне закона. Хранители наследия (18 октябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  12. ↑ В центре Уфы снесли Дом Кочкина, исключенный из реестра памятников. РБК (27 декабрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  13. ↑ Егор Белов. Архзащита сообщила об угрозе сноса исторического квартала в центре Уфы. РБК (23 ноябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  14. ↑ Архзащита сообщила об угрозе сноса исторического квартала в центре Уфы. РБК (23 ноябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  15. ↑ Розалия Валеева. В Уфе разрушается жилой памятник архитектуры — казармы внутренней стражи. Башинформ (4 март 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  16. ↑ Волонтёры возвращают прошлое. Республика Башкортостан (24 октябрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  17. ↑ Архзащита Уфы запустила #флешмоб_обними_дом_уфа. Башинформ (18 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  18. ↑ Общественники в Уфе запустили флешмоб с целью защиты памятников архитектуры. АиФ-Уфа (18 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  19. ↑ Активисты призывают уфимцев участвовать в защите старинных зданий города. Башинформ (12 май 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  20. ↑ Приказ от 30 июня 2020 года № 206 "Об отказе во включении выявленного объекта культурного наследия "Дом при Сергиевской церкви (Дом Шепелевых)". Управление по государственной охране объектов культурного наследия Республики Башкортостан (6 июль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  21. ↑ Вероника Нигматуллина. В Уфе снесли Дом Шепелевых. Башинформ (8 июль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  22. ↑ Диана Имамгаязова. В Уфе готовят программу реставрации старинных зданий с льготными условиями для инвесторов. Башинформ (27 май 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  23. ↑ Застройщики намерены снести особняки на улице Октябрьской Революции. МК Уфа (4 октябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  24. ↑ Светлана Истомина. Усадьбу берут измором. В Уфе борются за сохранение старинного особняка. АиФ-Уфа (3 июнь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  25. ↑ Булат Салихов. Сохранить нельзя сносить. ufa1.ru (22 май 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  26. ↑ Ольга Ветрова. Активисты Уфы выступили против проекта памятника Куприяновой. АиФ Уфа (16 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  27. ↑ Светлана Истомина. Пока, старина! Исторический квартал в центре Уфы может исчезнуть. АиФ-Уфа (27 май 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  28. ↑ Элина Ахметова. В Уфе готовят к приватизации 12 старинных домов. Башинформ (17 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  29. ↑ «Архзащита» против архитекторов. Коммерсантъ (22 ноябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.
  30. ↑ Активисты Уфы выступили против проекта памятника Куприяновой. АиФ.Уфа (16 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 сентябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Курамшина Г. Память — категория нравственная // Ватандаш. — 2017. — № 2 (245). — С. 188—196.

Һылтанмалар

Категориялар