Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Бөтә донъя хижаб көнө

Бөтә донъя хижаб көнө (рус. Всемирный день хиджаба) — халыҡ-ара инициатива, йыл һайын 1 февралдә үткәрелә, маҡсаты — ислам диненә ҡараған ҡатын-ҡыҙҙарҙың хижаб кейеүгә ҡарата (ислам динендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың башын һәм күкрәген ҡаплаусы кейем) йәмғиәттең аңын күтәреү, дини толерантлыҡты нығытыу, шулай уҡ иркен һайлау хоҡуғын һаҡлау. Сара Назма Хан тарафынан 2013 йылда нигеҙләнгән һәм 2025 йылда 190-дан ашыу илдә ҡатнашыусылар тарафынан билдәләнә[1]. Байрам дини йола булмаһа ла, мәҙәни диалог, хоҡуҡтар һәм ижтимағи инклюзия мәсьәләләренә бәйле фәнни-ғәмәли, ижтимағи һәм кеше хоҡуҡтары дискуссияларын һөҙөмтәле ҡарап сығырға мөмкинлек бирә.

Тарихы

2013 йылда Нью-Йоркта йәшәгән Бангладеш сығышлы АҠШ гражданины Назма Хан (Nazma Khan) «Бөтә донъя хижаб көнө» инициативаһын иғлан итә. Уның һүҙҙәренсә, мәктәп һәм колледж йылдарында хижаб кейгән өсөн уға дискриминация был башланғыстың башланғыс сәбәбе була[2]. Хан ислам динендә хижабтың символик һәм шәхси мәғәнәһен аңлатыу маҡсатында бөтә донъя кимәлендә сара ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә. Беренсе сара 2013 йылдың 1 февралендә үткәрелә; унда 28 илдән кешеләр ҡатнаша[1].

Маҡсаттары һәм эшмәкәрлеге

Инициативаның рәсми маҡсаттары World Hijab Day Foundation (WHDF) сайтаһында билдәләнгән[1]:

  • хижабтың мәғәнәһе, тарихы һәм ислам динендәге урыны тураһында мәғлүмәт таратыу;
  • хижаб кейгән ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата ижтимағи стигматизацияны кәметеү;
  • һәр кешенең кейем һайлау ирегенә хөрмәт итеү (иҫкәртеү: инициатива хижаб кейеүҙе мотлаҡ итеп талап итмәй, киреһенсә — иркен һайлау хоҡуғын яҡлай).

WHDF йыл һайын ижтимағи селтәрҙәрҙә (#WorldHijabDay хэштеге аҫтында), шулай уҡ виртуаль һәм оффлайн форматтарҙа эшләй:

«Хижаблылар тауышы» (Hijabi Voices) серияһындағы онлайн-дискуссиялар;

  • уҡытыусылар, студенттар һәм HR-менеджерҙар өсөн әҙерләнгән материалдар (2024 йылда WHDF 40-тан ашыу телдә уҡыу-методик комплекттарын баҫтырып сығарҙы[1]);
  • 2025 йылда «Hijabis in STEM» («STEM-да хижаблы ҡатын-ҡыҙҙар») проекты сиктәрендә фекер алышыуҙар һәм менторлыҡ программалары ойошторолдо. Маҡсаты — фәнни-техник өлкәләргә инеү барьерҙарын аныҡлау һәм еңеләйтеү.

2025 йылда WHDF-тың статистикаһы буйынса, сараға 193 илдән 12,7 миллиондан ашыу кеше ҡатнашҡан[1].

Рәсми танылыу

Инициатива дәүләт дәрәжәһендә танылыу ала, әммә был, күбеһенсә, символик резолюциялар һәм парламентарҙың ҡатнашыуы менән сикләнгән:

  • 2017 йылда Нью-Йорк штатының Общиналар палатаһы резолюция ҡабул итә (Assembly Resolution No. 1077), унда 1 февраль хижаб кейеүгә ҡарата толерантлыҡты нығытыу көнө тип атала[3]. Иҫкәрмә: был резолюция символик характерҙа була һәм «рәсми танылыу» тип интерпретацияланмаҫҡа тейеш (штат законы түгел).
  • 2021 йылда Филиппиндар Вәкилдәр палатаһы билдәләмә ҡабул итә, унда 1 февраль «Ислам йолаларын аңлау көнө» тип иғлан ителә[4].
  • 2023 йылда Британия парламентында сессия үткәрелә, унда Тереза Мэй һәм башҡа депутаттар ҡатнаша, ләкин резолюция ҡабул ителмәй[5].

Бер нисә БМО структураһы (UN Women, UNAOC) 2020—2025 йылдарҙа WHDF менән хеҙмәттәшлек итә — нигеҙҙә, гендер тигеҙлеге һәм ижтимағи инклюзия буйынса уртаҡ семинарҙар үткәреүгә юл һала[6]. Дини ойошмаларҙың (мәҫәлән, Fiqh Council of North America, European Council for Fatwa and Research) WHDF-ға рәсми ҡараштары иғлан ителмәгән: күпселек дин әһелдәре инициативаны «ниәте яҡшы, әммә дини акттарҙы символлаштырыу ҡурҡынысы аҫтында» тип баһалай[7].

Тәнҡит

Инициативаға төрлө йүнәлештәге тәнҡит күрһәтелә:

Сәйәси тәнҡит

АҠШ тарихсыһы А. Дж. Кашетта (A. J. Caschetta) 2020 йылда National Review журналында билдәләү көнөнөң 1 февралдә үткәрелеүен «ироник» тип атай: был дата 1979 йылда Рухалла Хомейни Иранға әйләнеп ҡайтҡан көн менән тап килә, был ваҡиғанан һуң Иранда хижаб мотлаҡ итеп индерелә[8]. Был, уның фекеренсә, хижабтың иркен һайлау объекты булыуы тураһындағы идеяға ҡаршы килә.

Феминистик тәнҡит

Элеке мосолман һәм әүҙемсе Марьям Намази (Maryam Namazie) 2013 йылда был көндө балалар никахы йәки енес ағзаларын йәрәхәтләүгә ҡаршы кампаниялар менән сағыштыра, сөнки хижаб, уның фекеренсә, күпселек ислам илдәрендә иркен һайлау объекты түгел, ә ижтимағи/дәүләт баҫымы һөҙөмтәһе булып тора[9].

Асра Номани (Asra Nomani), The Washington Post-та 2015 йылда баҫылған мәҡәләһендә, «хижаб» төшөнсәһе башты ғына ҡаплауҙы аңлатмай, ә күп кимәлле дини һәм мәҙәни кодексты сағылдыра; шулай итеп, уны «бер көнлөк костюм» тип ҡабул итеү — уның мәғәнәһен юҡҡа сығара[10].

Альтернатив инициативалар

2018 йылда Канада кеше хоҡуҡтары әүҙемсеһе Ясмин Мохаммед (Yasmin Mohammed) #NoHijabDay кампанияһын башлай. Был инициатива хижаб кейеүҙән баш тартҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙы хуплау маҡсатын ҡуя[11]. Кампания ла шул уҡ 1 февралдә үткәрелә.

Рәсәйҙә

Рәсәйҙә сара 2010-сы йылдар аҙағынан башлап мосолман йәмғиәттәре, Мөхтәсиб һәм йәштәр ойошмалары тарафынан төрлө форматтарҙа үткәрелә. Мәҫәлән, 2023 йылдың 1–2 февралендә Санкт-Петербург мөхтәсибәте «Мин хижабта һәм мин донъяла» темаһында түңәрәк өҫтәл ойоштора, унда мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының ижтимағи рәүештә әүҙемлеге, уларҙың мәғариф, медицина, бизнес өлкәләрендәге роле тураһында фекер алыштылар[12].

2024 йылда Өфөлә һәм Ҡазанда ошондай сараларҙа урындағы университеттарҙың социология һәм религиеведение кафедралары белгестәре лә ҡатнашты. Сара рәсми рәүештә Рәсәй дәүләт кимәлендә танылмаған[13].

Ҡыҫҡаса һығымта

«Бөтә донъя хижаб көнө» — глобаль инициатива, уның роле һәм маҡсаттары тураһында донъяла күп ҡырлы фекерҙәр бар. Уның тарафдарҙары был көндө дини толерантлыҡ һәм ижтимағи инклюзия сараһы тип ҡарай, тәнҡитселәре — хижабтың сәйәси һәм гендер мәсьәләләрендәге ҡатмарлылығын юҡҡа сығарыусы символик акт тип баһалай. Инициатива 2025 йылда ла дауам итә, әммә фекер алышыуҙар әлегә тиклем дауам итә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 More than 150 countries celebrate 12th annual World Hijab Day. Arab News. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  2. ↑ World Hijab Day A Platform to Foster Understanding, Tolerance: Nazma Khan (ингл.). International Quran News Agency. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  3. ↑ Assembly Bill A11077. The New York State Senate. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  4. ↑ Republic Acts. web.archive.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  5. ↑ Hansard's parliamentary debates. web.archive.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  6. ↑ Business and philanthropic partners (ингл.). UN Women – Headquarters. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  7. ↑ European Council for Fatwa and Research & thier fatwas on different issue and topics (ингл.). Islam; The Religion of Peace. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  8. ↑ World Hijab Day: Irony and Hypocrisy (ингл.). National Review. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  9. ↑ No, I Don't Wear Hijab (And That's Not Strange at All) (ингл.). Lemons&Luggage. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  10. ↑ As Muslim women, we actually ask you not to wear the hijab in the name of interfaith solidarity. web.archive.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  11. ↑ Women around world burn headscarves to mark No Hijab Day saying: "We are not candies to be covered" (ингл.). The Mirror. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  12. ↑ День хиджаба в Исламском центре. Исламский центр. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ғинуар 2026.
  13. ↑ Д. Р. Рәхимов. Рәсәй диниә нәзәрәте, Өфө, Башҡортостан, 1 февраль 2025. «…байрам статусында танылмаған, әммә йәмғиәттәге диалог сараһы итеп ҡабул ителә».

Әҙәбиәт

  • Rahbari, L., Dierickx, S., Coene, G., & Longman, C. (2021). Transnational Solidarity with Which Muslim Women? The Case of the My Stealthy Freedom and World Hijab Day Campaigns. Politics & Gender, 17(1), 112—135.
  • Raihanah, M. M. (2017). «‘World Hijab Day’: Positioning the Hijabi in Cyberspace». In Seen and Unseen. Leiden, The Netherlands: Brill. doi: https://doi.org/10.1163/9789004357013_007
  • Rahbari, Ladan (2021), In Her Shoes: Transnational Digital Solidarity With Muslim Women, or the Hijab?. Tijds. voor econ. en Soc. Geog., 112: 107—120. https://doi.org/10.1111/tesg.12376
  • Shirazi, Faegheh. 2019. «The Veiling Issue in 20th Century Iran in Fashion and Society, Religion, and Government» Religions 10, no. 8: 461. https://doi.org/10.3390/rel10080461
  • Oren, Elizabeth. «Culture in a Murky World: Hijab Trends in Jihadi Popular Culture.» The Cyber Defense Review, vol. 3, no. 3, Army Cyber Institute, 2018, pp. 83-92, JSTOR 26554999
  • Anouar El Younssi (2018) Maajid Nawaz, Irshad Manji, and the Call for a Muslim Reformation, Politics, Religion & Ideology, 19:3, 305—325,
  • Ghumkhor Sahar . (2020) The Confessional Body. In: The Political Psychology of the Veil. Palgrave Studies in Political Psychology. Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-32061-4_6

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар