Вәлиев Лек Вәли улы

1935 йылдың 19 апрелендә Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Раевка ҡасабаһында тыуған^[1][3].

1959 йылда Мәскәү ер ҡоролошо инженерҙары институтын, 1965 йылда Ленинград дәүләт театр, музыка һәм кинематография институтын (ЛГИТМиК, профессор А. А. Музиль курсы) тамамлай^[1].

Режиссёрлыҡ эшмәкәрлеген 1964 йылда Салауат драма театры сәхнәһендә В. К. Сәйфуллин һәм Л. Н. Елшанкиндың «Умырзая» драмаһы буйынса спектакль ҡуйыу менән башлай, был уның беренсе сәхнә эше була. 1968—1971 йылдарҙа — Салауат театрының баш режиссёры^[1][2].

1965—1987 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия дәүләт драма театрында эшләй. Академтеатрҙа уның беренсе эше — Сыңғыҙ Айтматовтың «Әсә яланы» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль була. 1971—1981 йылдарҙа ошо театрҙың баш режиссёры вазифаһын башҡара^[4].

1987—1990 йылдарҙа — Сибай дәүләт драма театрында режиссёр, 1990—1992 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры режиссёры булып эшләй^[1].

1992 йылдың 23 мартында Өфө ҡалаһында вафат була^[1].

Лек Вәлиев үҙенең художество оҫталығы менән милли театрға яңы һулыш биргән республика режиссура мәҙәниәте вәкилдәренең береһе була. Уның ижадына нескә лиризм, тәрән фәлсәфәүи дөйөмләштереү, геройҙарҙың психологик характерына үтеп инеү һәм композицион бөтөнлөк хас. Спектаклдәрҙә кешелек намыҫы, дуҫлыҡ, тоғролоҡ һәм абруй мәсьәләләре үҙәк урынды алып тора^[4]. Төрлө сәхнәләрҙә 50-нән ашыу спектакль ҡуя^[2].

Театрҙарҙа ҡуйған төп спектаклдәре:

• Мостай Кәрим әҫәрҙәре буйынса: «Салауат. Өн аралаш ете төш», «Ай тотолған төндә», «Ташлама утты, Прометей!»;
• Илшат Йомағолов пьесаһы буйынса: «Нәркәс»;
• Нәжип Асанбаев әҫәре буйынса: «Ҡыҙыл паша» (документаль драма, Яҡын Көнсығыш илдәрендәге беренсе совет дипломаты Кәрим Хәкимовтың батырлығына һәм СССР-ҙың 60 йыллығына бағышланған);
• Ибраһим Әбдуллин әҫәре буйынса: «Тиле йәшлек»;
• Әсғәт Мирзаһитов пьесаһы буйынса: «Утлы өйөрмә»;
• Мөхәммәтша Буранғолов әҫәре буйынса: «Башҡорт туйы» (Сибай башҡорт театры сәхнәһендә);
• Назар Нәжми, Хәбибулла Ибраһимов, Мөкәрәмә Садиҡова пьесалары буйынса сәхнә әҫәрҙәре^[1][2].

Шулай уҡ классик һәм донъя драматургияһынан: Сыңғыҙ Айтматовтың «Әсә яланы» һәм «Хуш, Һарыгөл!», Александр Островскийҙың «Бәлә кеше башынан йөрөй», Максим Горькийҙың «Һуңғылар», Луиджи Пиранделлоның «Мут егет» («Лиола»), Назым Хикмәттең «Онотолған» («Забытый»), шулай уҡ Мәжит Ғафури («Ҡыҙыл йондоҙ») һәм Уильям Сароян әҫәрҙәрен ҡуя^[1][2].

Ижади эшмәкәрлеге менән бер рәттән педагогика өлкәһендә лә һөҙөмтәле эшләй:

• 1965 йылдан — Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы^[1];
• 1972—1985 һәм 1989—1992 йылдарҙа — Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультеты уҡытыусыһы (актёр һәм режиссёр оҫталығы дәрестәре)^[1].

Күренекле шәкерттәре араһында: Л. М. Әхмәтвәлиев, Н. А. Байкова, Ә. К. Сәфиуллин, Т. Н. Хәйбуллина, Х. М. Шәмсетдинов һ. б.^[1]

1966 йылдан алып СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы^[1]. Республиканың мәҙәни тормошонда, театр съездарында һәм смотр-фестивалдәрендә әүҙем ҡатнаша.

Драматург булараҡ, Башҡортостан театрҙарында киң танылыу алған пьесалар ижад итә^[2]:

• «Париж егете Әлфәнис» комедияһы (1986 йылда Сибай драма театрында ҡуйыла)^[1];
• «Упҡын, йәки Муйыл һыуығы» драмаһы (1988 йылда Салауат драма театрында ҡуйыла)^[1].

• Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1984) — М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында «Ҡыҙыл паша» спектаклен ҡуйған өсөн^[1];
• РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (19 июль 1978 йыл)^[2];
• Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1972)^[2].

• Өфөлә режиссёр йәшәгән йортҡа (Ленин урамы, 43) мемориаль таҡтаташ ҡуйылған^[1].
• Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында хәтер кисәләре һәм күргәҙмәләр уҙғарыла^[4][5].