Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры

Театрҙың тарихы 30-сы йылдарҙа башлана, ул саҡта Өфөлә Пионерҙар йортонда тәүге йәштәр театры эшләй башлай. Театрҙыъ яңы тарихы 1989 йылда, республика йәштәр театры ойошторолоуҙан башлана. Уға нигеҙ һалыусы режиссер һәм педагог, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Ғабдулла Ғиләжев була.

1986 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр бүлегенә махсус кадрҙар йыйыу башланғысы менән сығыш яһай. Курсты тамамлаусылар буласаҡ труппаның үҙәген тәшкил итте. Театр рәсми асылғанға тиклем, студенттар Ғиләжевтың театр студияһында сығыш яһаны, Башҡортостандың ҡала һәм райондары буйлап гастролдәрҙә йөрөнө.

1990 йылда театр «Трамвайҙы кем урланы?» (реж. Л. Әхмәтвәлиев) тинән тәүге спектаклен күрһәтте. Артабанғы йылдарында «Замаршка», «Иҙүкәй менән Морадым», «Ауыл эте Аҡбай», «Буш бишек» һәм башҡа постановкаларҙы ҡуйҙы.

1995 йылда Башҡортостан Министрҙар Кабинеты указы менән театр Башҡортостан Республикаһының Милли йәштәр театры итеп үҙгәртелә. 1999 йылда театрҙа камера сәхнәһе асыла, ул эксперименталь постановкалар һәм «Классика камера сәхнәһендә» проекты үткәреү урынына әйләнде.

2002 йылда театр яңы бинала 13-сө миҙгелен асты. Театрҙа ике тамаша залы, музыка залы, күргәҙмә майҙансыҡтары һәм ҡышҡы баҡса бар.

2006 йылдың ғинуарында Башҡортостан Президенты указына ярашлы театрға Мостай Кәрим исеме бирелде^[1][2].

Театр ике телле художество төркөмө булараҡ эшләй. Рус һәм башҡорт труппаларының һәр береһенең үҙ репертуары, художество етәкселәре бар, әммә даими рәүештә берлектәге постановкалар ҙа булдыра.

Театрҙың ҡайһы бер билдәле постановкалары:

• Мостай Кәримдең пьесаһы буйынса «Беҙҙең өй йәме»;
• «Загир, Гөлшат һәм Берлин асҡыстары»;
• Альберт Камю пьесаһы буйынса «Калигула»;
• Зәйнәб Биишев пьесаһы буйынса «Кәмһетелгәндәр»;
• «Алтын болот төн үткәрҙе», Анатолий Приставкиндың хикәйәһе буйынса;
• Александр Островский пьесаһы буйынса «Гроза»;
• Максим Горький пьесаһы буйынса «На дне».

Дөйөм алғанда, театр 200-ҙән ашыу спектакль ҡуйған. Коллективтың төп маҡсаты — йәштәргә йүнәлтелгән репертуар эшләү һәм балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе театр сәнғәте менән таныштырыу^[3].

Театр постановкалары бер нисә тапҡыр театр фестивалдәрендә, конкурстарҙа призлы урындар яуланы. Уның иң иғтибарға лайыҡ ҡаҙаныштары араһында:

• «Полёт Чайки» халыҡ-ара фестивале (Санкт-Петербург, 1995);
• «Царь-сказка» 5-се Рәсәй театр фестивале (Бөйөк Новгород, 1998);
• «Театр без границ» халыҡ-ара фестивале (Магнитогорск, 1999);
• Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн «Реальный театр» театрҙары фестивале (Екатеринбург, 1999);
• «Театр донъяһы» халыҡ-ара фестивале (Астана, 2006);
• Юрий Киселев исемендәге 2-се «От А до Я» театр фестивале (Һарытау, 2008);
• Бөтә Рәсәй «Театр детства и юности — 21 век» фестивале (Воронеж);
• «Золотая репка» балалар һәм йәштәр өсөн Бөтә Рәсәй фестивале, Һамар ҡалаһы;
• 4-се Халыҡ-ара «Золотой конёк» фестиваль-конкурсы (Төмән);
• 3-сө халыҡ-ара «Молодые театры России» фестивале (Омск, 2004 йыл);
• Халыҡ-ара төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» фестивале (Өфө һ.б.);
• «Мост дружбы» фестивалендә Гран-при (Йошкар-Ола, 2009);
• 2022 йылда Леонид Соловьев әҫәре буйынса ҡуйылған «Хужа Насретдин мажаралары» спектакле (режиссеры М. Ҡулбаев) «Современная пьеса для детей и юношества» театр фестивалендә ҡатнашты. «Иң яҡшы спектакль», «Иң яҡшы костюмдар», «Иң яҡшы актер», «Икенсе пландағы иң яҡшы актриса» һәм «Иң яҡшы эпизодик роль» номинацияларында бер нисә награда һәм диплом алды^[4].
• 2023 йылда театр шулай уҡ Коми-Пермяк драма театрында (рус.)баш. үткән «Сообщение» 5-се милләт-ара театр фестивалендә ҡатнашты. Фестиваль һөҙөмтәһендә Максим Горький пьесаһы буйынса ҡуйылған «Атай» спектакле (режиссеры Денис Хуснияров) Любовь ролен башҡарыуы өсөн «Иң яҡшы актриса» премияһына лайыҡ булды^[4].

Театр Рәсәй һәм сит илдәрҙә, шул иҫәптән Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Екатеринбургта, Воронежда, Һамарҙа, Астанала, Истанбулда һәм башҡа ерҙәрҙә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша һәм гастролдәрҙә була^[5].

Төрлө йылдар дауамында театрҙың үҫешенә түбәндәге артистар һәм режиссерҙар үҙ өлөшөн индерә: Олег Ханов, Әхтәм Абушахманов, Азат Надырғолов, Искәндәр Саҡаев, Байрас Ибраһимов, Мөсәлим Ҡолбаев, Азат Йыһаншин, Рөстәм Хәкимов.

Труппалар составында Башҡортостандың халыҡ һәм атҡаҙанған артистары бар^[3].

Театр Өфө ҡалаһы үҙәгендәге заманса бинала урынлашҡан. Театрҙың ике тамаша залы бар:

• 410 урынлаҡ төп тамаша залы;
• 86 урынлыҡ камера сәхнәһе.

Театр бинаһында шулай уҡ күргәҙмә майҙансыҡтары, музыка залы, театр музейы һәм ҡышҡы баҡса бар^[1].

Театрҙа балалар ижад студиялары эшләй:

• Башҡортостандың халыҡ артисы Гөлшат Ғайсин етәкселегендәге балалар музыкаль студияһы;
• Рәсәйҙең атҡаҙанған артисткаһы Людмила Воротникова етәкселегендә «Апельсин» балалар театр студияһы ойошторола.

Театр артистары шулай уҡ кино һәм телевидение проекттарында ҡатнаша, төбәк телеканалдары менән хеҙмәттәшлек итә^[1].