Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Луна-25

«Луна-25» (2013 йылдың апреленә тиклем аппарат «Луна-Глоб» тип йөрөтөлә)[3] — автоматик планета-ара станция, Рәсәй ай программаһының бер өлөшө, Лавочкин исемендәге ғилми-етештереү берекмәһендә Айҙы һәм Ай тирәһендәге арауыҡты автоматик планета-ара станциялар менән тикшереү һәм ғәмәли файҙаланыу буйынса үткәрелгән беренсе Рәсәй Ай миссияһы. Тәүҙә төшөү модуле, ә бер нисә йылдан һуң орбита аппараты ебәрелә.

2023 йылдың 11 авгусында ебәрелә[4].

Проекттың маҡсаты булып автоматик зондты осороу тора, уның орбиталь өлөшө дистанцион тикшеренеүҙәр үткәрергә һәм артабан төшөүсе аппараттар өсөн яраҡлы майҙансыҡтар һайларға тейеш була, әлтырыу аппараты көньяҡ полюс тирәһендәге ерҙе тикшерергә тейеш була, шул иҫәптән криоген ысул менән ике метр тәрәнлеккә тиклем быраулау (төп бурысы — һыу эҙләү).

Зондтың Ай өҫтөндә әүҙем эшләү ваҡыты бер Ер йылынан кәм түгел[5].

Миссия дүрт өлөштәнн тора: «Луна-25» йыһан карабы, «Союз-2,1б» ракета-йыһан комплексы, Ерҙән идара итеү комплексы һәм Ерҙәге фәнни комплекс.

Баш ойошма — Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһан тикшеренеүҙәре институты Проекттың ғилми етәксеһе — академик Лев Зелёный[6], проекттың баш конструкторы — Павел Казмерчук[7].

«Союз 2.1б» ракета-ташыусы Ерҙән 2023 йылдың 11 авгусында 02:11 сәғәттә старт ала һәм аппарат терәк орбитаға уңышлы сығарыла.

9 августа Мәскәү ваҡыты менән 14:10 сәғәттә осоу программаһына ярашлы, «Луна-25» автоматик станцияһы станцияны ергә төшөү алды орбитаһына күсерә. Операцияны башҡарыу барышында автоматик станция бортында ғәҙәти булмаған хәл була, ул ҡуйылған параметрҙар менән маневр башҡарырға мөмкинлек бирмәй. Мәскәү ваҡыты менән яҡынса 14:57 сәғәттә «Луна-25» менән бәйләнеш өҙөлә. 19 һәм 20 августа ҡоролманы эҙләү һәм уның менән бәйләнешкә инеү буйынса үткәрелгән саралар бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй. Яҡынса анализ һөҙөмтәләре буйынса, импульстың ысын параметрҙары иҫәпләнгәндәрҙән тайпылыу сәбәпле, аппарат иҫәпләнмәгән орбитаға күсә һәм Ай өҫтөнә бәрелеү һөҙөмтәһендә эшләүен туҡтата. «Роскосмос» башлығы Юрий Борисов һүҙҙәренсә, станция двигателдең дөрөҫ эшләмәүе арҡаһында һәләкәткә осрай. Двигатель планлаштырылған 84 секунд урынына 127 секунд эшләй[8]. "Луна"ның юғалыу сәбәптәрен асыҡлауҙы үҙ өҫтөнә махсус ойошторолған ведомство-ара комиссия ала.[9]. Уның мәғлүмәттәре буйынса, авария борт идара итеү комплексының штаттан тыш эшләүе арҡаһында була. Комиссия эшенең йомғаҡтары буйынса артабанғы ай миссиялары өсөн өҫтәмә саралар үткәреү буйынса тәҡдимдәр әҙерләнә[10].

Атамаһы

Проекттың исеме совет ай программаһының эҙмә-эҙлелеген билдәләү өсөн тәғәйенләнгән, уның һуңғы космос карабы «Луна 24» 1976 йылда ебәрелә.

Тәғәйенләнеше һәм конструкцияһы

Төп бурысы булып йомшаҡ ултыртыу технологияһын эшләү тора. Конструкция буйынса аппаратты ике өлөшкә бүлергә мөмкин: өҫкө һәм аҫҡы.

— Өҫкө өлөшө. Ул платформа — көс конструкцияһы, уға хеҙмәт аппаратураһы һәм ғилми приборҙар менән бергә кәрәҙле панель беркетелә. Ҡояш батареялары панеленән, йыйылыҡты көйләү системаһы радиаторынан, фәнни приборҙарҙан, энергия сығанағынан, станцияның электрон ҡорамалдарынан тора.

— Аҫҡы өлөшө — ултырыу механизмы. Ул амортизацион ултыртыу терәктәре менән конструктия булып тора, ултырғанда йомшаҡ тейеүҙе тәьмин итә. Ултыртыу ҡоролмаһына аппараттың двигатель ҡулайламаһы беркетелгән, уның ярҙамында Айға тиклем осоу траекторияһын төҙәтеү орбитанан төшөүҙә тотҡарлау һәм йомшаҡ ултыртыу башҡарыла. Аҫҡы өлөшөндә яғыулыҡ бактары, датчиктар, антенналар, грунт йыйыу ҡоролмаһы манипуляторы беркетелгән.

undefined

Фәнни бурыстары

Айҙың поляр өлкәләре тикшеренеүҙәр өсөн иң перспективалыһы булып тора. Быуат башында алынған мәғлүмәттәр, шул иҫәптән Американың Lunar Reconnaissance Orbiter орбиталь аппаратына ҡуйылған Рәсәй ЛЕНД нейтрон телескобынан алынған мәғлүмәттәр поляр реголитта космик сығышлы, һыуҙан алып ҡатмарлы молекулаларға тиклем бик күп осһоҙ-ҡырыйһыҙ берләшмәләр (был ҡушылмаларҙы Айға кометалар килтергән) барлығын күрһәтә. Айҙағы полюсты тәбиғи һыуытҡыс менән сағыштырырға мөмкин, унда поляр реголитта йөҙләгән миллион йылдар дауамында Ер юлдашына төшкән бөтә йыһан осоусан матдәләрҙең ҡатламдары тупланған һәм һаҡланған. «Луна-25» аппаратының фәнни приборҙары был матдәләрҙең составын өйрәнә, реголитта туңған һыуҙың күләмен баһалай (уның булһа, космонавтарға Ерҙән һыу килтереү кәрәкмәйәсәк). Шулай уҡ ул кислород алыу өсөн кәрәк буласаҡ, ә алыҫ киләсәктә — һәм водород яғыулығы.

Фәнни аппаратураһы

«Луна-25» аппаратының массаһы — 1605 кг (шуның 1000 кг — яғыулыҡ)[7]. «Фобос-Грунт» юғалғас, ғалимдар ай программаһы пландарын ҡайтанан ҡарай, орбиталь зондтағы приборҙар һаны һәм ауырлығы ике тапҡырға тиерлек ҡыҫҡартыла: Ай ергә төшөүҙең ышаныслылығын арттырыу өсөн 34 килограмм урынына яҡынса 20 килограмм ҡалдырыла[11][12].

Урта киңлектәргә һәм Айҙың поляр өлкәләренә осоусы автоматик станциялар структур яҡтан бер-береһенән ныҡ айырыла. Мәҫәлән, поляр станцияла ҡояш батареялары ҡабырғаларға урынлаштырылған, сөнки Ай полюсында Ҡояш офоҡтан бик түбәндән күтәрелә. Күп йәһәттән «Луна-25» поляр төшөү аппараты — әлегә аналогы булмаған тәүге эшләнмә[13].

Лавочкин исемендәге берекмә вәкиле раҫлауынса, аппаратура составында сит ил комплектлаусыларының өлөшө 40 проценттан артмай, ә көнбайыш санкциялары «Луна-25» проектын эшләүгә ҙур йоғонто яһамай[14].

Проект тарихы

Тәүҙә «Луна-Глоб» тип аталған ултыртыу аппараты өҫтөндә эш 2005 йылда башлана. Ул Ай өҫтөндәге сейсмик станциялар селтәре итеп күҙаллана, әммә һуңыраҡ проект үҙгәртелә һәм әлеге ваҡытта СССР-ҙа 1960—1970 йылдарҙа үткәрелгән Айҙы тәүге тикшереүҙәрҙе ҡабатлай. Төп этаптар: бәләкәй автоматик станцияны йомшаҡ ултырыу — «Луна-9» аналогы , Луноход, грунтты алыу — «Луна-16» аналогы.

Башта Айға зонд ебәреү 2014 йылға планлаштырыла[15]. Ҡайһы бер нисә төп характеристика буйынса беренсеһенә тулыһынса тап килмәгәнлектән «Союз» ракетаһын «Зенит»ҡа алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә һәм осороу үтмәй. «Фобос-Грунт» автоматик планета-ара станцияһы һәләкәткә осрағандан һуң, уны ебәреүҙе 2015 йылға күсерергә ҡарар итәләр[16][17][18][19][20]. Проектты ҡайтанан ҡарау һөҙөмтәләре буйынса борт компьютерын («Фобос-Грунт»ҡа ҡуйылғанға оҡшаш) ышаныслыраҡ компьютерға алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә[21].

— 2013 йылдың ғинуарында Роскосмос Лавочкин исемендәге ғилми-етештереү берекмәһе менән «Луна-25» (элекке исеме «Луна-Глоб») айға ултырыу зондын булдырыу буйынса килешеү төҙөй[22];

— 2013 йылдың 15 октябрендә аппаратты осороуҙы 2016 йылға күсереү тураһында иғлан ителә[23]. Киләһе йыһан аппараты — «Луна-26» орбиталь зонды (элек «Луна-Глоб-2», һуңынан «Луна Глоб-1 ОА»), 2018 йылда йыһанға сығырға тейеш була, ә «Луна-27» ауыр ултырыу зондын (элек «Луна-Ресурс») 2019 йылда йыһанға сығарыу планлаштырыла. Айҙың поляр райондарына ултырыу зондтарын ебәреү планлаштырыла[24]. Также в октябре 2013 года стало известно, что конструкторский, вибропрочностный и антенный макеты зонда готовы и проходят разные стадии испытаний. Шул уҡ ваҡытта технологик өлгөһө 2014 йыл аҙағына әҙер буласаҡ[21]. Технологик өлгөһө 2014 йыл аҙағына әҙер буласаҡ;

— 2013 йылдың 22 октябрендә баш конструкторҙар советы ултырышында "Луна-Глоб"ай зонды проектының яңыртылған һәм камиллаштырылған варианты тәҡдим ителә[25] (исеме «Луна-25» тип үҙгәртелә) тәҡдим ителә һәм раҫлана[3].

— 2016 йылдың йәйенә антенна һәм макет-конструктор һынауҙары үткәрелә, двигателдәр һәм двигателдәр ҡоролмаһы элементтары һынала.

— 2017 йылдың 18 авгусында Роскосмос «Луна-25» космос станцияһының проектлау моделен ҡабул итә, 2019 йылға миссияны эшләтеп ебәреү планлаштырыла[26][27];

— 2018 йылдың 1 майында Швецияның «Луна-25» проектынан ситләшеүе билдәле була, ә тәүҙә Рәсәй космос карабы өсөн эшләнгән XSAN ҡоролмаһы Айға Ҡытайҙың «Чанъэ-4» станцияһында барасаҡ[28]. Шулай итеп, Айҙың ионлы һәм нейтраль экзосфераһын өйрәнеү буйынса бурыстарын Рәсәй приборы «Ариес-Л» үтәйәсәк[29];

— 2018 йылдың 11 майында Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһан советы «Биус-Л» приборын эшләүҙең тотҡарланыуы һәм 2020 йылда йыһан аппаратын ай орбитаһына осороуҙың уңайһыҙ баллистик шарттары арҡаһында миссияны үтәүҙе 2019 йылдан 2021 йылдың июненән октябренә тиклем кисектереп торорға тәҡдим итә[30][31]; — 2019 йылдың 20 апрелендә Лавочкин исемендәге ғилми-тикшеренеү һәм производство ассоциацияһы вәкиле киң мәғлүмәт сараларына компания проект документацияһын эшләүҙе тамамлауы һәм быйыл "Луны-25"компоненттарын һынауы тураһында хәбәр итә[32];

— 2019 йылдың 23 майында Дмитрий Рогозин М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында лекция менән сығыш яһап, Лавочкин исемендәге ғилми-тикшеренеү һәм производство берекмәһендә «Луна-25» аппаратының фотоһүрәтен күрһәтә[33][34];

— 2019 йылдың 9 ноябрендә Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһан тикшеренеүҙәре институтының робот техникаһы лабораторияһы етәксеһе Татьяна Козлова киң мәғлүмәт сараларына институтта булдырылған манипуляторҙың осоу моделе бөтә һынауҙарҙы үтеүе һәм йыһан аппаратына ҡуйылырға әҙер булыуы хаҡында хәбәр итә[35];

— 2019 йылдың 26 декабрендә Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһан ғилми-тикшеренеү институтының ядро планетаологияһы кафедраһы мөдире Игорь Митрофанов киң мәғлүмәт сараларына АДРОН детекторын проектлау һәм үҙләштереү буйынса һынауҙар тамамланыуы, ә осоу өлгөләрен һынау 2019 йылдың аҙағына тамамланасағы, шунан һуң приборҙар «Луна-25» бортына ҡуйыу өсөн Лавочкин исемендәге берекмәгә тапшырыласағы хаҡында хәбәр итә[36];

— 2020 йылдың 1 апрелендә РӘСӘЙ Фәндәр академияһының Космос тикшеренеүҙәре институтының ядро планетаологияһы кафедраһы мөдире Игорь Митрофанов киң мәғлүмәт сараларына Айҙың поляр райондарында реголит составын билдәләүсе АДРОН нейтрон һәм гамма-нур детекторының осоу өлгөһө һынау үтә һәм февралдә Лавочкин исемендәге берекмәгә тапшырыла, тип хәбәр итә[37];

— 2020 йылдың 28 сентябрендә Лавочкин исемендәге берекмәнең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «Луна-25» йылылыҡ макетының йылылыҡ-вакуум һынауҙары тамамланған. Әлеге ваҡытта космодромдың техник комплексында йыһан аппараты эшмәкәрлеген имитациялаған термик атмосфера һынауҙары бара[38];

— 2021 йылдың 20 февралендә Роскосмос «Энергия» комплексында йыһан аппаратының акустик һынауҙы уңышлы үтеүе тураһында хәбәр итә[39].

— 18 мартта станцияны ултыртыу өсөн кәрәкле ике сервис ҡоролмаһы: «Биус-Л» инерция агрегаты һәм ДИСД-ЛР тиҙлек, ара үлсәгесе әҙер булмауы билдәле була, улар менән «Вега» концерны тәьмин итергә тейеш була[40].

— 2021 йылдың 16 октябрендә Роскосмос башлығы Дмитрий Рогозин «Луна-25» космос карабын йыйыу тамамланыуы тураһында белдерә:

«Аппарат йыйылған, өҫтәмә тикшереүҙәр һәм һынауҙар үткәрелә. Беҙ бары тик иң уңайлы маршруттарҙы ғына һайлайбыҙ. Ғөмүмән, май айынан осорға мөмкин тип иҫәпләһәк тә, баллистика белгестәре беҙҙән июль уртаһында осоуҙы һорай. Шуға күрә дата тиҙҙән оҙайтыласаҡ, беҙ тыныс ҡына был стартҡа яҡынлашасаҡбыҙ». 2021 йылдың 16 октябре

— https://www.roscosmos.ru/32981/

— 2021 йылдың 10 ноябрендә Лавочкин исемендәге ғилми-етештереү берекмәһенән Көнсығыш космодромына «Луна-25» Ер юлдашын орбитаға сығарыу өсөн тәғәйенләнгән «Фрегат» блогы килә[41][42].

— 2021 йылдың 3 ноябрендә Роскосмостың матбуғат хеҙмәте киң мәғлүмәт сараларына белгестәрҙең ДИСД-ЛР-ҙа етешһеҙлек асыҡлауҙары тураһында хәбәр итә[43].

— 2022 йылдың 29 мартында киң мәғлүмәт саралары «Луна-25» юғары аныҡлыҡтағы ултырыу системаһын һынау тамамланыуы тураһында хәбәр итә[44].

— 2022 йылдың 13 апрелендә Европа космос агентлығы Роскосмос менән ай проекттары буйынса хеҙмәттәшлекте туҡтатыу тураһында иғлан итә, шуға күрә Луна-25" Европа Pilot-D навигация камераһын юғалтасаҡ[45]. Был бурыстарҙы үтәүгә бер нисек тә йоғонто яһамаясаҡ

- 2022 йылдың 28 майында йомғаҡлау һынауҙары үтә, шунан һуң осоу ваҡыты тураһында ҡарар ҡабул ителәсәк. Ваҡыты тураһында ҡарар июнь аҙағында ҡабул ителеүе ихтимал, тип хәбәр ителә[46].

- 2023 йылдың 11 авгусында аппарат Айға Көнсығыш космодромынан ебәрелә[4].

- 2023 йылдың 16 авгусында станция Ай орбитаһына сыға[47].

- 2023 йылдың 17 авгусында станция Ай өҫтөн төшөрә[48].

- 2023 йылдың 20 авгусында, яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, Ай өҫтө менән бәрелешә һәм эшләүҙән туҡтай[49].

- 2023 йылдың 3 октябрендә Роскосмос «Луна-25» станцияһы аварияһының сәбәбен борт менән идара итеү комплексының дөрөҫ эшләмәүе арҡаһында тип билдәләй[50][51].

- 18 октябрҙә Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһан ғилми-тикшеренеү институты 2023 йылдың 17 авгусында «Луна-25» аппаратының Зееман кратерын фотоға төшөрөүе тураһында хәбәр итә. Мәғлүмәттәрҙе анализлау күрһәтеүенсә, кратер диуарҙары тупрағында боҙ Зееман кратеры төбөндәгегә ҡарағанда ике тапҡырға күберәк[52]. Шулай итеп, «Луна-25» станцияһы һәләкәткә тиклем фәнни асыш яһап өлгөрә[53].

Осороу буйынса пландар

Старттың планлаштырылған датаһын үҙгәртеү
Дата Старттың планлаштырылған датаһы Космодром Ракета-ташыусы
2008 йыл 2010 йыл[54] Байконур Союз-2
2009 йыл 2012 йыл[55] Байконур Союз-2
2010 йыл 2013 йыл[56] Байконур
2011 йыл 2014 йыл[57] Байконур Союз
Ноябрь, 2011 йыл 2015 йылдан да алда түгел[57][58] Байконур Зенит-2
Октябрь, 2013 йыл 2016 йылдан да алда түгел[59] Көнсығыш
Август, 2017 йыл 2019 йыл[60] Байконур
Май, 2018 йыл Июнь — октябрь, 2021 йыл[61] Көнсығыш
Март, 2020 йыл 1 октябрь, 2021 йыл[62] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Август, 2021 йыл Май, 2022 йыл[63] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Октябрь, 2021 йыл Июль, 2022 йыл Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Апрель, 2022 йыл 22 август, 2022 йыл[64][65] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Май, 2022 йыл Сентябрь аҙағы, 2022 йыл[66][67] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Сентябрь, 2022 йыл Июль-август, 2023 йыл[68][69] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»
Февраль, 2023 йыл 13 июль, 2023 йыл[70] Көнсығыш «Союз 2.1б» с РБ «Фрегат»

Осоу Көнсығыш космодромынан[71] 2019 йылдың ноябрь йәки декабрь айҙарында[72] «Союз 2,1б» ракетаһы ярҙамында башҡарылырға тейеш була. 2018 йылдың 28 июнендә Роскосмос йыһан аппаратын осороуҙы 2021 йылға күсерә[73]. 2018 йылдың 22 сентябрендә Роскосмос етәксеһе Дмитрий Рогозин социаль селтәрҙәге сәхифәһендә ҡоролманы эшләтеп ебәреүҙең иң ҡулай ваҡыты 2021 йылдың июле тип яҙа. Бындай һығымтаға Рәсәй Фәндәр академияһы эксперттары ла килә[74].

2017 йылдың 29 ноябрендә осороу Байконур космодромынан башҡарыласағы тураһында белдерелә[75].. Ул 2021 йылдың 1 октябренә планлаштырылған, резерв датаһы — 2021 йылдың 30 октябре[76][77][78].

2021 йылдың 5 октябрендә Роскосмос башлығы Дмитрий Рогозин Беренсе канал эфирында «Луна-25»-те эшләтеп ебәреү ике айға — 2022 йылдың июленә күсерелеүе тураһында хәбәр итә[79][80].

2022 йылдың 8 апрелендә Лавочкин берекмәһенең электр системалары буйынса генераль конструктор урынбаҫары Александр Миткин киң мәғлүмәт сараларына «Луна-25» 18 июлдә Көнсығыш космодромына ебәреләсәк, ә старт үҙе 22 августа буласаҡ, тип хәбәр итә[64][65]. 2022 йылдың 7 сентябрендә «Луна-25»-те эшләтеп ебәреү билдәһеҙ ваҡытҡа, яҡынса 2023 йылдарға кисектерелә[81][82]. Роскосмоста хәбәр итеүҙәренсә, күсереүҙең сәбәбе булып тиҙлек һәм алыҫлыҡ үлсәгестәрҙең характеристикаһы тап килмәүе тора. Митрофанов әйтеүенсә, Лавочкин исемендәге фәнни-производство берекмәһе белгестәренә аппарат төшкәндә, бигерәк тә ул Ай өҫтөнә яҡынлашҡанда уның хәрәкәтен контролдә тотоусы приборҙар менән өҫтәмә көйләргә кәрәк[83]. Уларҙы уңышлы тормошҡа ашырғанда 2023 йылдың июль-август айҙарында аппарат сафҡа инәсәк[68]

Планлаштырылған төшөү урыны

undefined

Ултыртыу урынын һайлағанда кратер ауышлығы, иллюминация иҫәпкә алына. Шулай уҡ Ай аппараты радиобәйләнеш һәм ҡояш батареяларын зарядлау өсөн уңайлы урында булырға тейеш. Ултырыу урындарын эҙләү Америка Lunar Reconnaissance Orbiter аппараты мәғлүмәттәре нигеҙендә төҙөлгән карталар, шул иҫәптән ЛЕНД нейтрон детекторы мәғлүмәттәре ярҙамында башҡарыла.

2011 йылда автоматик зондтар ултыртыу өсөн алты район билдәләнә: өсәүһе Айҙың төньяҡ ҡотобында һәм өсәүһе — көньяҡта. 2013 йылда Көньяҡ ҡотопҡа ултырыу варианттары ғына ҡарала. 2015 йылдың авгусына ҡарата Богуславский кратеры мөмкин булған вариант булараҡ ҡарала[84][85], Әммә 2018 йылдың ғинуарында ғалимдар уның уңайлы урын булмауы тураһында хәбәр итә[86].

Анализ ваҡытында дүрт аспектҡа иғтибар ителә:

- һыуҙың күп тупланған өлкә;

- ултыртҡанда аппараттың ауышлығы 15 градустан артмаҫҡа тейеш;

- сигналдарҙы Ергә тапшырыу үҙенсәлектәре[6].

2016 йылда төп ултырыу урыны итеп Манчини кратеры һайлана. Урын тулыһынса 2017 йылда раҫланырға тейеш була. Ултырыу урынына инженерлыҡ талаптары: рельефтың ауышлығы 7 проценттан артмаҫҡа, Ҡояштың яҡтыртылыуы ай көнөнөң кәм тигәндә 40 процентын тәшкил итергә, бынан тыш, йыһан аппаратын Ерҙән даими радионан күреү тәьмин ителергә тейеш[87].

Ултыртыу сценарийы

Зонд һуңғы совет ергә төшөү миссиялары кеүек буйынса төшөрөлә тейеш: ҡоролма Ай тирәләй түбән поляр орбитала хәрәкәт итә, ә һуңынан тотҡарлау һәм вертикаль төшөүҙе башҡара. Һуңғыһы 1976 йылдағы совет автоматик станцияларының ултырыуынан айырмалы рәүештә, «Луна-25» космонавтика тарихында тәүге тапҡыр Айҙың поляр районына ебәреләсәк. Айға осоу 4,5 көндән 5,5 көнгә тиклем дауам итеп, Айҙың поляр орбитаһында 3 көндән аҙнаға тиклем торасаҡ, шунан һуң ултырасаҡ.

Проектты финанслау

— 2014 йылда 2016—2025 йылдарға Федераль космос программаһы проектына ярашлы «Луны-25» төҙөүҙе финанслауҙың дөйөм суммаһы 2 миллиард 980 млн һум тәшкил итергә тейеш була[88].

— 2016 йылдың 2 октябрендә дәүләт һатып алыуҙары порталында контракт урынлаштырыла, уға ярашлы Роскосмос 2019 йыл аҙағына «Луны-25» төҙөүгә 4,5 млрд һум тотонорға ниәтләй[89].

— 2020 йылдың 13 декабрендә дәүләт һатып алыуҙары порталында контракт буйынса Роскосмос «Лавочкин» исемендәге берекмәгә «Луна-25» төҙөүҙе, осоу һынауҙарын, ғилми-тикшеренеү программаһын эшләтеп ебәреүгә, эшләтеп ебәреүгә һәм тормошҡа ашырыуға әҙерлекте тамамлау өсөн өҫтәмә 1,4 млрд һум аҡса бүлә[90].

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Зонд «Луна-Глоб» получит второе название «Луна-25»  (рус.), РИА Новости (27 август 2013). 27 август 2013 тикшерелгән.
  2. ↑ О запуске автоматической станции «Луна-25»
  3. ↑ 1 2 Российская лунная миссия «Луна-Глоб» будет переименована в «Луна-25». РИА Новости (8 апрель 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2023. Архивировано 4 июнь 2016 года.
  4. ↑ 1 2 Александр Бурмистов. ЗАПУСК АВТОМАТИЧЕСКОЙ СТАНЦИИ «ЛУНА-25». ПРЯМАЯ ТРАНСЛЯЦИЯ Информация взята с портала «Научная Россия» (https://scientificrussia.ru/). Научная Россия (11 август 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2023.
  5. ↑ НПО Лавочкина: российские лунные зонды проживут на Луне минимум год (16 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 октябрь 2013. Архивировано 16 октябрь 2013 года.
  6. ↑ 1 2 Ученые РАН создали манипулятор для поисков воды на Луне. Hjccbqcrfz Frfltvbz Yfer (18 февраль 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 апрель 2022. Архивировано 19 февраль 2022 года.
  7. ↑ 1 2 YouTube сайтында Сюжет «Роскосмос-ТВ» «Луна-25» завершает испытания. Май 2022 года
  8. ↑ Борисов сообщил, что двигатели "Луны-25" проработали дольше необходимого времени. ТАСС (21 август 2023).
  9. ↑ О полете автоматической станции «Луна-25». Роскосмос (19 август 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 август 2023.
  10. ↑ Авария "Луны-25" произошла из-за нештатной работы бортового комплекса управления. ТАСС (3 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2023.
  11. ↑ Ученые сократили число приборов на зонде «Луна-25» почти в 2 раза, РИА Новости (4 декабрь 2012). 5 декабрь 2012 тикшерелгән. (Тикшерелеү көнө: 4 ғинуар 2013)
  12. ↑ Разработчик подтвердил сокращение научной нагрузки аппарата «Луна-Глоб», Lenta.ru (4 ғинуар 2013). 26 июнь 2020 тикшерелгән.
  13. ↑ В РАН объяснили причину задержки полета на Луну. Московский Комсомолец (14 май 2018).
  14. ↑ Разработчик «Луны-25» заявил, что санкции Запада минимально влияют на создание аппарата. ТАСС (22 апрель 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 апрель 2019. Архивировано 22 апрель 2019 года.
  15. ↑ Российский зонд «Луна-Глоб» отправится исследовать Луну в 2015 году (10 ноябрь 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 ноябрь 2011. Архивировано 14 ноябрь 2011 года.
  16. ↑ Запуски миссий к Луне перенесут из-за аварии «Фобоса», сообщили в ИКИ, РИА Новости (1 февраль 2012). 2 февраль 2012 тикшерелгән.
  17. ↑ Старт российской станции «Луна-Глоб» перенесли на год. 26 июнь 2020 тикшерелгән.
  18. ↑ Ученые РФ выбрали приоритеты: Луна, Марс и Апофис будут первыми. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2012. Архивировано 10 апрель 2012 года.
  19. ↑ Инновационные проекты России в космической области: исследования Солнечной системы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2012. Архивировано из оригинала 20 май 2017 года.
  20. ↑ Российские луноходы планируется отправить на Луну после 2020 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2012. Архивировано 17 октябрь 2013 года.
  21. ↑ 1 2 Технологический образец «Луны-Глоб» будет готов к концу 2014 года (16 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 октябрь 2013. Архивировано 16 октябрь 2013 года.
  22. ↑ Проблемы с финансированием российской лунной миссии «Луна-Глоб» решены, РИА Новости (16 ғинуар 2013). 16 ғинуар 2013 тикшерелгән.
  23. ↑ Первый российский лунный аппарат отправится в космос не ранее 2016 г (15 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 октябрь 2013. Архивировано 16 октябрь 2013 года.
  24. ↑ Первый российский лунный аппарат отправится в космос не ранее 2016 г, РИА Новости (15 октябрь 2013). 15 октябрь 2013 тикшерелгән.
  25. ↑ Обновлённый вариант проекта зонда «Луна-Глоб» представят 22 октября (16 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 октябрь 2013. Архивировано 16 октябрь 2013 года.
  26. ↑ «Роскосмос» принял конструкторский макет станции «Луна-25» (18 август 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 август 2017. Архивировано 19 август 2017 года.
  27. ↑ Изготовитель научной станции «Луна-25» опроверг информацию о переносе запуска на 2020 год  (рус.), ТАСС. 25 ғинуар 2018 тикшерелгән.
  28. ↑ Швеция отказалась от российского лунного проекта в пользу китайского. РИА Новости (11 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2018. Архивировано 11 май 2018 года.
  29. ↑ Швеция вышла из проекта российской лунной миссии «Луна-25». РИА Новости (11 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2018. Архивировано 11 май 2018 года.
  30. ↑ Запуск первой в истории России миссии к Луне предложили перенести. РИА Новости (11 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2018. Архивировано 11 май 2018 года.
  31. ↑ Совет РАН отложил решение по переносу пуска лунной миссии. РИА Новости (11 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2018. Архивировано 11 май 2018 года.
  32. ↑ НПО Лавочкина в 2019 году завершит разработку конструкторской документации по «Луне-Глоб». ТАСС (20 апрель 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 апрель 2019. Архивировано 20 апрель 2019 года.
  33. ↑ Роскосмос ТВ. Трансформация Роскосмоса (24 май 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 май 2019. Архивировано 28 август 2019 года.
  34. ↑ Роскосмос. Выступление Дмитрия Рогозина в МГУ им. М.В.Ломоносова. @roscosmos (1 ғинуар 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 май 2019. Архивировано 11 декабрь 2019 года.
  35. ↑ Летный образец манипулятора для миссии «Луна-25» прошел необходимые испытания. ТАСС (19 ноябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 ноябрь 2019. Архивировано 20 ноябрь 2019 года.
  36. ↑ Ученые планируют к 2020 году завершить испытания прибора для геологоразведки Луны. ТАСС (26 декабрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 декабрь 2019. Архивировано 26 декабрь 2019 года.
  37. ↑ Прибор для определения состава реголита в полярных областях Луны прошел испытания. ТАСС (1 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 апрель 2020. Архивировано 23 апрель 2020 года.
  38. ↑ Макет аппарата «Луна-25» прошел тепловакуумные испытания. ТАСС (28 сентябрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2020. Архивировано 20 ғинуар 2021 года.
  39. ↑ Акустические испытания автоматической станции «Луна-25». Роскосмос (20 февраль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2021. Архивировано 20 февраль 2021 года.
  40. ↑ В НПО Лавочкина сообщили о неготовности двух приборов «Луны-25» Архивная копия от 4 июнь 2021 на Wayback Machine, 18.03.2021
  41. ↑ Разгонный блок «Фрегат» для запуска «Луны-25» доставлен на Восточный (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 ноябрь 2021. Архивировано 11 ноябрь 2021 года.
  42. ↑ Новости. Разгонные блоки «Фрегат» отправлены на Восточный и Байконур. www.roscosmos.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ноябрь 2021. Архивировано 9 ноябрь 2021 года.
  43. ↑ Специалисты выявили неисправность во время испытаний прибора для мягкой посадки "Луны-25". ТАСС (13 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 ноябрь 2021. Архивировано 13 ноябрь 2021 года.
  44. ↑ Система высокоточной посадки аппарата "Луна-25" успешно завершила испытания. ТАСС (29 март 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 март 2022. Архивировано 31 март 2022 года.
  45. ↑ N° 16–2022: Redirecting ESA programmes in response to geopolitical crisis. ESA (13 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 апрель 2022. Архивировано 13 апрель 2022 года.
  46. ↑ Станция "Луна-25" проходит заключительные испытания. ТАСС (28 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 май 2022. Архивировано 28 май 2022 года.
  47. ↑ "Луна-25" вышла на орбиту естественного спутника Земли. ТАСС (16 август 2023).
  48. ↑ Автоматическая станция "Луна-25" сделала первый снимок лунной поверхности. ТАСС (17 август 2023).
  49. ↑ Об автоматической станции «Луна-25». РОСКОСМОС (20 август 2023).
  50. ↑ «Роскосмос»: крушение «Луны-25» произошло из-за блока угловых скоростей. Ведомости (3 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2023.
  51. ↑ "Роскосмос" назвал основную причину аварии станции "Луна-25". РИА Новости (3 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2023.
  52. ↑ Изучение лунного кратера Зееман свидетельствует о повышении массовой доли воды в веществе его стенок относительно доли воды на дне. Институт космических исследований Российской академии наук (18 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 октябрь 2023.
  53. ↑ «Луна-25» все-таки успела сделать важные открытия: Перед крушением станция прислала ученым данные и фото. Комсомольская правда (20 октябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 октябрь 2023.
  54. ↑ Японские пенетраторы помогут России найти место для полигона на Луне. Известия (18 декабрь 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 октябрь 2021. Архивировано 31 октябрь 2021 года.
  55. ↑ В 2012 году Россия направит на Луну миссию "Луна- Глоб". Вести (26 ғинуар 2009). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 октябрь 2021. Архивировано 31 октябрь 2021 года.
  56. ↑ Российские аппараты полетят изучать лед на Луне. Российская Академия Наук (5 июль 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 октябрь 2021. Архивировано 31 октябрь 2021 года.
  57. ↑ 1 2 Российский зонд «Луна-Глоб» отправится исследовать Луну в 2015 году. 3DNews (10 ноябрь 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 ноябрь 2011. Архивировано 14 ноябрь 2011 года.
  58. ↑ Причина переноса: Авария АМС «Фобос-Грунт», в которой применялись схожие с лунными проектами технические решения
  59. ↑ Первый российский лунный аппарат отправится в космос не ранее 2016 г. РИА Новости (15 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 август 2021. Архивировано 20 август 2021 года.
  60. ↑ "Роскосмос" принял конструкторский макет станции "Луна-25". РИА Новости (18 август 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 август 2021. Архивировано 20 август 2021 года.
  61. ↑ Запуск первой в истории России миссии к Луне предложили перенести. РИА Новости (11 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 август 2021. Архивировано 20 август 2021 года.
  62. ↑ Россия запустит космический аппарат на Луну 1 октября 2021 года. РИА Новости (17 март 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 март 2020. Архивировано 17 март 2020 года.
  63. ↑ В РАН сообщили о переносе запуска миссии «Луна-25» на май 2022 года. Газета.ру (20 август 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 август 2021. Архивировано 20 август 2021 года.
  64. ↑ 1 2 Запуск "Луны-25" с космодрома Восточный запланировали на 22 августа. ТАСС (8 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2022. Архивировано 8 апрель 2022 года.
  65. ↑ 1 2 Запуск миссии "Луна-25" с космодрома Восточный запланировали на 22 августа. РИА Новости (8 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2022. Архивировано 8 апрель 2022 года.
  66. ↑ Рогозин назвал срок запуска российского аппарата на Луну. РИА Новости (19 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 май 2022. Архивировано 19 май 2022 года.
  67. ↑ Рогозин заявил, что запуск аппарата "Луна-25" состоится в конце сентября. ТАСС (30 май 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 май 2022. Архивировано 30 май 2022 года.
  68. ↑ 1 2 Роскосмос назвал причину переноса первой в истории современной России миссии на Луну. ТАСС (7 сентябрь 2022).
  69. ↑ Следующее пусковое окно "Луны-25" определено на июль-август 2023 года. ТАСС (21 декабрь 2022).
  70. ↑ Запуск первой в истории современной России миссии на Луну запланировали на 13 июля. ТАСС (23 февраль 2023).
  71. ↑ Космодром «Восточный» откроет Луну Архивная копия от 18 ғинуар 2013 на Wayback Machine, Газета.ru
  72. ↑ Лемешевский: Россия отправит к Луне четыре миссии до 2025 года. Российская газета (30 август 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 август 2016. Архивировано 30 август 2016 года.
  73. ↑ Лемешевский: Россия отправит к Луне четыре миссии до 2025 года
  74. ↑ Рогозин назвал июль 2021 года оптимальным временем запуска станции «Луна-Глоб». ТАСС (22 сентябрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 сентябрь 2018. Архивировано 22 сентябрь 2018 года.
  75. ↑ Роскосмос рассказал, когда запуски лунных станций переведут на Восточный. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2018. Архивировано 6 ғинуар 2018 года.
  76. ↑ Роскосмос рассказал, когда запуски лунных станций переведут на Восточный. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2018. Архивировано 6 ғинуар 2018 года.
  77. ↑ Названа дата первого в истории России запуска аппарата на Луну. РИА Новости (17 март 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 март 2020. Архивировано 17 март 2020 года.
  78. ↑ Испытания аппарата «Луна-25» завершатся летом 2021 года Архивная копия от 5 июль 2020 на Wayback Machine. ТАСС, 5 июля 2020 года.
  79. ↑ "Роскосмос" отложил запуск к Луне первой российской автоматической станции. РИА Новости (5 октябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2021. Архивировано 5 октябрь 2021 года.
  80. ↑ Запуск автоматической станции "Луна-25" запланирован на июль 2022 года. ТАСС (5 октябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2021. Архивировано 5 октябрь 2021 года.
  81. ↑ Первую в истории современной России миссию на Луну перенесли на 2023 год. ТАСС (7 сентябрь 2022).
  82. ↑ "Роскосмос" перенес миссию к Луне на 2023 год. РИА Новости (7 сентябрь 2022).
  83. ↑ Запуск первой в истории современной России миссии на Луну может пройти в июле 2023 года. ТАСС (20 сентябрь 2022).
  84. ↑ «Нам нужно вернуться на Луну». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2015. Архивировано из оригинала 4 март 2016 года.
  85. ↑ Первый российский лунный зонд могут отправить в кратер Богуславского (16 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 октябрь 2013. Архивировано 16 октябрь 2013 года.
  86. ↑ Заседание Совета РАН по космосу 23 января 2018 года | Совет по космосу РАН. sovet.cosmos.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 март 2018. Архивировано 26 март 2018 года.
  87. ↑ Ученые выбрали два возможных места посадки для российской станции «Луна-25» (25 ғинуар 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2020. Архивировано 31 август 2020 года.
  88. ↑ Лунные исследования обойдутся российскому бюджету в 28 млрд рублей. Интерфакс (20 август 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 май 2019. Архивировано 25 май 2019 года.
  89. ↑ Роскосмос потратит на создание посадочного аппарата "Луна-Глоб" 4,5 млрд рублей. ТАСС (12 ғинуар 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 февраль 2022. Архивировано 6 февраль 2022 года.
  90. ↑ На завершение создания и запуск аппарата «Луна-25» выделили почти 1,4 млрд рублей. Интерфакс-АВН (13 декабрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 ғинуар 2020. Архивировано 1 ғинуар 2021 года.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар