Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рәсәй космонавтикаһы

Рәсәй космонавтикаһы 1991 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы үткәргән ракета техникаһы һәм йыһанды тикшереү программаларына ҡарай һәм СССР космос программаһының вариҫы булып тора. Космос тармағының юғары етәксе органы булып «Роскосмос» дәүләт корпорацияһы тора, ул Европа космос агентлығы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.

Рәсәй — йыһан туризмын тормошҡа ашыра башлаған беренсе ил, ул йыһанға Деннис Титоны ебәрә.

Тарихы

undefined

1998 йылдың 20 ноябрендә «Протон-К» ракета йөрөтөүсеһе ярҙамында Хруничев исемендәге Дәүләт ғилми-тикшеренеү һәм производство космос үҙәге эшләгән һәм етештергән «Заря функциональ йөк модуле» ебәрелә. Ул орбитаға сығыу менән, Халыҡ-ара йыһан станцияһын урынлаштырыу башлана[1][2][3].

1999 йылдың 9 февралендә ЦСКБ-Прогресс эшләгән «Икар» сығарыу блогы менән «Союз-У» ракета-ташыусыһы ебәрелә, ул сығарыу орбитаһынан файҙалы йөктө һуңғы орбитаға күсереү өсөн тәғәйенләнә[4][5].

1999 йылдың 31 мартында Глушко исемендәге «Энергиямаш» ғилми-тикшеренеү ойошмаһы эшләгән ЖРД РД-180 сертификациялау һынауҙары үтә, параметрҙары буйынса донъяла иң яҡшы двигателдәрҙең береһе һәм иң ышаныслыһы тип һанала[6][7][8][9][10][11].

2000 йылдың 1 февралендә «Прогресс М1-1» йөк космос карабы «Мир» орбиталь станцияһына ебәрелә. Ул станцияға яғыулыҡты күп күләмдә еткерә ала[12].

2000 йылдың 9 февралендә «Союз-У» ракета ташыусыһы Лавочкин исемендәге ғилми-етештереү берекмәһе тарафынан булдырылған яңы «Фрегат» блогы менән осорола, уны төрлө класлы ракета ташыусылар составында файҙаланырға мөмкин[13][14].

2000 йылдың 6 июнендә Хруничев исемендәге Дәүләт ғилми-тикшеренеү һәм етештереү космос үҙәге эшләгән «Протон-К» ракетаһы уңышлы эшләтеп ебәрелә. Геостационар орбитаға ебәрелгән йөктөң массаһын 3,3 тоннаға тиклем арттырырға, ә геостационар күсереү орбитаһына 6,0 тоннанан ашыуға еткерергә мөмкинлек бирә[15].

2000 йылдың 12 июлендә «Протон-К» ракетаһы ярҙамында Королёв исемендәге «Энергия» РКК-һы эшләгән һәм Хруничев исемендәге Дәүләт ғилми-тикшеренеү һәм етештереү космос үҙәге етештергән «Звезда» сервисы модулен ебәрелә.Ул Халыҡ-ара йыһан үҙәгенең Рәсәй сегменты нигеҙе булып китә[16].

2001 йылдың 7 апрелендә Хруничев исемендәге ГКНПЦ тарафынан эшләнгән «Протон-М» ракета йөрөтөүсеһенең беренсе тапҡыр ебәрелә, ул «Протон-К» яҡшыртылған төрө һәм етештереүсәнлеге һәм экологик яҡтан айырылып тора[17][18].

2001 йылдың 21 майында ЦСКБ-Прогресс тарафынан РД-107А һәм РД-108А ярҙамында «Союз-У» ракетаһы базаһында эшләнгән «Союз-ФГ» ракета йөрөткөсө беренсе тапҡыр ебәрелә. Уларҙың двигателдәре яңыртыла[19][20].

2001 йылдың 5 сентябрендә «Союз-У» ракета-ташыусыһы ярҙамында «Пирс» тоташтырыу бүлегенең Королев исемендәге «Энергия» РКК-һы эшләгән һәм эшләгән «Прогресс М-СО1» йөк судно-модулен МКС-ҡа килтереү өсөн осороу тормошҡа ашырыла. Ул асыҡ йыһанға сығыу өсөн шлюз бүлеге булараҡ ҡулланыла, шулай уҡ МКС-тың Рәсәй сегментының бактарын яғыулыҡ менән тулыландырыу мөмкинлеген тәьмин итә[21].

2002 йылдың 30 октябрендә Халыҡ-ара космос станцияһына пилотлы «Союз ТМА-1» (ул Королев исемендәге «Энергия» РКК-һы әҙерләгән «Союз ТМА» яңы серияһынан) старт ала[22].

2003 йылдың 5 декабрендә файҙаланыуҙан сығарылған РС-18 МБР-ы базаһында еңел «Стрела» ракета-йөрөтөүсе тәүге тапҡыр осорола[23].

2003 йылдың 10 декабрендә «Космос-2404» йыһан аппараты орбитаға сығарыла. Ул ГЛОНАСС глобаль навигация системаһының 2-се быуыны — «Глонасс-М» спутниктар серияһынан Решетнев исемендәге ИСС тарафынан эшләнгән беренсе юлдаш. Уның аныҡлыҡ характеристикаһы яҡшыртылған һәм әүҙем йәшәү ваҡыты оҙайтылған[24].

2004 йылдың 8 ноябрендә «ЦСКБ-Прогресс» тарафынан «Союз-У» ракета йөрөтөүсеһен тәрән модернизациялау юлы менән эшләнгән «Союз-2» ғаиләһе ракетаһының тәүге осошо үтә. Осоу һынауҙары сиктәрендә тәүге тапҡыр «Союз-2.1а» ракетаһы ебәрелә[25][26][27][28].

2005 йылдың 21 декабрендә «Гонец-М» № 11 космос карабы орбитаға сығарыла. Был «Гонец-М» яңыртылған версияһының беренсе юлдашы, ул "Гонец"тың күп функциялы шәхси спутник элемтәһе системаһына инә. М. С. Решетнев исемендәге ИСС тарафынан эшләнә[29][30][31].

2006 йылдың 27 декабрендә «ЦСКБ-Прогресс» тарафынан эшләнгән «Союз-2.1б» ракета йөрөтөүсеһенең тәүге осошо үтә. Өсөнсө баҫҡыста сағыштырма импульс буйынса кислородлы-кәрәсинле шыйыҡ яғыулыҡ ҡулланған двигателдәр араһында донъя рекорды ҡуйған РД-0124 ҡулланыла[32][33][34][35].

2014 йылдың 23 декабрендә беренсе тапҡыр «Ангара-А5» ракета йөрөтөүсеһе ебәрелә. Был Рәсәйҙә СССР тарҡалғандан һуң эшләнгән һәм илгә йыһанға бойондороҡһоҙ, гарантиялы инеү мөмкинлеге биргән тәүге ауыр транспорт сараһы[36][37][38][39][40].

2016 йылдың 14 мартында «Протон-М» ракетаһы «Роскосмос» һәм EКA берлектәге программаһы буйынса «ЭкзоМарс-2016» космос карабын ебәрә, уның маҡсаты — Марста тереклек эҙләү[41][42][43][44][45].

2017 йылдың уртаһында донъяла беренсе Келдыш исемендәге ғилми-тикшеренеү үҙәге эшләгән КМ-75 800 вольтлы электроракета двигателе тулыһынса квалификация үтә[46].

«Протон-М» 2019 йылдың 13 июлендә ДМ-03 блогы һәм Лавочкин НПО-һы булдырған «Спектр-РГ» космос астрофизик обсерваторияһы менән уңышлы ебәрелә. Ул ике рентген телескобы: Рәсәйҙең ART-XC һәм Германияның EROSITA телескобы менән йыһазландырыла[47][48][49][50].

2019 йылдың 31 июлендә «Прогресс МС-12» йөк ташыу космос карабы Халыҡ-ара Йыһан станцияһының «Пирс» модуле менән 3 сәғәт 19 минут үткәс тоташа һәм станцияға осоу тарихында иң тиҙ йыһан аппараты була[51][52][53][54].

2021 йылдың 21 июлендә предприятиелар хеҙмәттәшлеге менән булдырылған «Наука» күп функциялы лаборатор модуле «Протон-М» ярҙамында ебәрелә. Фәнни эксперименттар программаһын тормошҡа ашырыу һәм Халыҡ-ара космос станцияһының Рәсәй сегментының функциональ мөмкинлектәрен киңәйтеү өсөн тәғәйенләнә[55][56][57][58][59][60].

2021 йылдың 24 ноябрендә «Союз-2.1б» ракета-ташыусыһы ярҙамында «Прогресс М-УМ» йөк судно-модуле осорола, ул Королев исемендәге «Энергия» РКК-һы тарафынан эшләнгән һәм етештерелгән «Причал» узел модулен Халыҡ-ара йыһан станцияһына килтереү өсөн ҡулланыла. Рәсәй сегментының орбиталь инфраструктураһының техник һәм эксплуатация мөмкинлектәрен арттырыу маҡсатында эшләнгән[61][62][63][64][65][66].

Йыһан сәнәғәте

Йыһан туризмы тормошҡа ашырыла: 2001 йылдан 2009 йылға тиклем туристар ете тапҡыр Халыҡ-ара космос станцияһының Рәсәй сегментында була. Әммә 428 юлдашты осорғандан һуң, Роскосмос, юлдаштарҙы Рәсәйгә ҡаршы дуҫтарса ҡулланмау мөмкинлеге булыу ҡурҡынысы арҡаһында туҡтата[67][68][69].

Предприятиелар

undefined

Рәсәй космос тармағының иң эре предприятиеһы — Мәскәүҙәге Королев исемендәге «Энергия» ракето-космос коорпорацияһы (РКК), ул пилотлы йыһанға осоуҙың төп подрядсыһы.

Хруничев исемендәге Дәүләт ғилми-тикшеренеү һәм производство космос үҙәге (ГКНПЦ) (Мәскәү) һәм «Прогресс» ракета-йыһан үҙәге (РКЦ) (Һамар) төп ракета йөрөтөүсе етештереүсе ойошмалар булып тора.

Планета-ара зондтар өлкәһендә алдынғы урында Лавочкин исемендәге ғилми-етештереү берекмәһе (НПО) (Химки) тора.

Шәхси йыһан компаниялары

— «КосмоКурс» — космосҡа туристик осоштар өсөн суборбиталь ракета һәм капсула эшләүсе компания. 2014 йылда нигеҙ һалына[70]. Үҙ космодромын төҙөү планлаштырылһа ла, ул тормошҡа ашырылмай.
— S7 Space — компанияһы, урта класлы ракета ташыусылар ебәреүҙә махсуслаша. 2016 йылда S7 Group холдингы «Энергия» РКК-һынан «Морской старт» йөҙөүсе космодромын һатып алғандан һуң нигеҙ һалына. Тәүҙә «Зенит-3СЛ» ракетаһын, ә киләсәктә "Союз-5"те ҡулланыу планлаштырыла.
— Милли йыһан компанияһы (НКК) — «Себер» ракета ташыусыһын, спутник, микроспутник етештереү менән шөғөлләнгән компания. 3D-полиграфия технологияһы буйынса двигателдәр эшләү менән шөғөлләнә.
— «Лин Индастриал» — үтә еңел класлы ракеталар («Таймыр», «Сибирь») сығарыу өҫтөндә эшләүсе компания, 2014 йылдың башында ойошторола[71][72].
— SR Space — 2021 йылдың 23 декабрендә NEBO ракетаһын 20 км бейеклеккә һынау менән осороу[73] Компания 2025 йылға Дағстан Республикаһы территорияһында беренсе шәхси «Европа» космос портын төҙөргә ниәтләй[74].

  • NSTR — компания, занимающаяся производством сети автоматизированных телескопов AstroNYX и созданием ракеты-носителя сверхлёгкого класса Errai[75].

Компоненттар етештереү һәм хеҙмәтләндереү:
— «Астрономикон» — кубсат форматындағы үтә бәләкәй йыһан аппараттарын, шулай уҡ төрлө тәғәйенләнештәге һәм төрлө функцияларҙағы нано- һәм пикоспутниктарҙы эшләүсе лаборатория[76][77].
— «СПУТНИКС» — 2011 йылда ойошторола, кубсаттар, мәғариф маҡсаттары өсөн уларҙың макеттарын, шулай уҡ уларға ҡорамалдар эшләүсе компания[78][79].
— «Азмерит» — 2012 йылда нигеҙ һалынған компания, Нано һәм микроюлдаштар өсөн бәләкәй йондоҙ датчиктары етештереү буйынса махсуслашҡан[80][81].
— «Гаскол» — 2012 йылда нигеҙ һалынған йыһан аппараттарын ориентирлау өсөн юғары аныҡлыҡтағы йондоҙ датчиктары эшләүсе компания[82][81].
— «СканЭкс» — Ерҙе дистанцион зондлау юлдаштарынан төшөрөлгән һүрәттәрҙе ҡабул итеү һәм эшкәртеү менән шөғөлләнгән компания, бер нисә бүлендек компанияны берләштерә, штаты 200-ҙән ашыу кеше һәм йыллыҡ әйләнеше 1 миллиард һумдан ашыу[83].

Шәхси космонавтика үҙәге: Жуковскийҙа МАКС-2021 авиакосмик салонында Һамар ҡалаһында һәм Һамар өлкәһендә шәхси космонавтика үҙәге булдырылыуы тураһында иғлан ителә[84].

2020—2021 йылдарҙа «Йыһан эшмәкәрлеге тураһында закон»ға бер нисә төҙәтмә индерелә, был шәхси стартаптарҙың эшен һиҙелерлек ябайлаштыра. Күп кенә сикләү регламенты ғәмәлдән сығарылған, проектлауҙың, беренсе этаптары хәҙер дәүләт лицензияһы булмағанда ла башҡарыла ала.

Инфраструктура

1994 йылдың 10 ноябрендә Ер өҫтө йыһан инфраструктураһы объекттарын файҙаланыу үҙәге ойошторола. Ул — космодромдар менән идара итеү, ер өҫтө космик инфраструктураһын булдырыу һәм эксплуатациялау буйынса Рәсәй ракета-космос тармағының алдынғы предприятиеларының береһе, осороу хеҙмәттәрен күрһәтеү буйынса донъя лидерҙарының береһе[85].

Космодромдар

undefined

— Байконур — Рәсәй тарафынан Ҡаҙағстандан 2050 йылға тиклем ҡуртымға алынған донъялағы беренсе һәм иң ҙур космодром, Ҡыҙыл урҙа өлкәһе Казалинск ҡалаһы һәм Джусалы ҡасабаһы араһында, Тюратам ҡасабаһы янында урынлашҡан[86][87].
— Байтирәк (йыһан ракета комплексы)
— Плесецк — донъяла иң төньяҡ һәм иң ҙур космодромдарҙың береһе. Рәсәй һәм халыҡ-ара йыһан программаларының бер өлөшөн тәьмин итә, был программалар оборона, шулай уҡ пилотһыҙ йыһан аппараттарын ғәмәли, ғилми һәм коммерция маҡсатында ебәреү менән бәйле. Архангельск өлкәһе Плесецкий районында урынлашҡан[88].
— «Көнсығыш» — Рәсәйҙә беренсе граждандар космодромы, Амур өлкәһендә, Циолковский ҡалаһы янында урынлашҡан[89][90].

Ойошмалар

— ФИАН-дың Астрокосмос үҙәге
— Рәсәй Фәндәр академияһының Космос тикшеренеүҙәре институты
— Йыһан тикшеренеүҙәре институтының Ҡояш системаһының планеталар һәм бәләкәй есемдәр физикаһы бүлеге[91]
— Йыһан тикшеренеүҙәре институтының 63-сө бүлеге (ядро планетаологияһы)[92]
— Йыһан тикшеренеүҙәре институтының оптик һәм физик тикшеренеүҙәр кафедраһы[93]
— Роскосмос космос эшмәкәрлеге буйынса дәүләт корпорацияһы
— Ер өҫтө космос инфраструктураһы объекттарын файҙаланыу үҙәге[94]
— Роскосмос телестудияһы

Техника

Ҡулланылыусы йыһан техникаһы:

undefined
undefined

Ракета йөрөтөүселәр

— Протон-М — ауыр йөк йөрөтөүсе, Протон-М бриз-М комплексы беренсе тапҡыр ебәреү 2001 йылдың 7 апрелендә үтә.
— «Союз-ФГ» — урта класлы транспорт сараһы, беренсе тапҡыр 2001 йылдың 20 майында ебәрелә.
— «Союз-2.1а» — урта класлы транспорт сараһы, беренсе тапҡыр 2004 йылдың 8 ноябрендә ебәрелә.
— «Союз-2.1б» — урта класлы транспорт сараһы, беренсе тапҡыр 2006 йылдың 27 декабрендә ебәрелә.
— «Союз-2.1в» — еңел класлы ракета, беренсе тапҡыр 2013 йылдың 28 декабрендә ебәрелә.
— «Стрела» — еңел класлы ракета, беренсе тапҡыр 2003 йылдың 5 декабрендә ебәрелә.
— «Ангара» — ракета йөрөтөүселәр ғаиләһе (еңелдән ауыр класлы): 1) «Ангара-1.2» — еңел класлы, беренсе тапҡыр 2014 йылдың 9 июлендә ебәрелә; 2) «Ангара-А5» — ауыр класлы ракета, беренсе тапҡыр 2014 йылдың 23 декабрендә ебәрелә; 3) «Ангара-А5В» — йөк күтәреүсәнлеге юғары булған ауыр класлы ракета-йөк ташыусы (эшләнә).
— «Союз-5»/«Иртыш» — урта класлы ракета (эшләнә).
— «Союз-6»/«Волга» — урта класлы ракета (эшләнә).
— «Амур-СПГ» — урта класлы ракета (эшләнә), шыйыҡландырылған тәбиғи газ ҡуллана (эшләнә).
— «Енисей» — үтә ауыр класлы ракета (эшләнә).

1957 йылдан йыһан техникаһын осороу өсөн Р-7 ракеталары ҡулланыла (Р-7 үҙе континент-ара баллистик ракетаны тәрән модернизациялау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә); Был 1957 йылдың 4 октябрендә «Спутник-1»-ҙе эшләтеп ебәреүҙән башлана. Улар «Прогресс» компанияһында барлыҡҡа килгәндән алып етештерелә. Ракета ташыусылар ғаиләһенә түбәндәге сериялар инә: Спутник, Полёт, Луна, Восток и Восход, Молния һәм бөтә «Союз» ракета ташыу машиналары ғаиләһе.

undefined
undefined

1965 йылдың 16 июлендә «Протон» ғаиләһе ракета йөрөтөүселәренең тәүге осошо үтә. Был ракеталар ғаиләһе 3 — 4 баҫҡыслы һәм файҙалы йөк алыуы 23 тоннаға тиклем. 2001 йылда ауыр класлы «Протон-М» ракета-ташыусыһы осорола, ул автоматик йыһан аппараттарын Ер орбитаһына һәм артабан йыһанға сығарыу өсөн тәғәйенләнгән. В. Хруничев исемендәге үҙәк етештерә.

Р-7 «Союз-ФГ» ракета ташыусыһы беренсе тапҡыр 2001 йылда ебәрелә. Халыҡ-ара йыһан станцияһына «Союз-ТМА» космос карабын һәм «Прогресс» йөк космос карабын осороу өсөн тәғәйенләнгән. Шул уҡ 2001 йылда тәүге тапҡыр кире ҡайтарыла торған прототип тәҡдим ителә[95].

2013 һәм 2015 йылдарҙа «Союз-2,1в» еңел класлы ике баҫҡыслы ракета ташыусы 2,8 тонна йөк менән 200 км бейеклектә ебәрелә.

2016 йылда Роскосмос ракета ташыусының кире ҡайтарыла торған беренсе өлгөһөн булдыра башлай, бының өсөн Хруничев исемендәге үҙәктә «Энергия-Буран» системаһын эшләгән белгестәр командаһы йыйыла[95][96].

2017 йылдың май аҙағында Рәсәй Президенты Владимир Путин Роскосмосҡа үтә ауыр ракета булдырыу темптарын тиҙләтергә ҡуша. Бындай ракета 2025 йылдан һуң барлыҡҡа килергә тейеш[97].

Планеталарҙы тикшереү

undefined

Йыһанды тикшереү программаһы планета-ара автоматик станцияларҙы эшләтеп ебәреүҙе күҙҙә тота.

Айҙы тикшереү

2021—2040 йылдар осорона иҫәпләнгән Рәсәй Ай программаһы: — «Луна-25» («Луна-Глоб») (2023 йылдың 11 авгусында осорола). — «Луна-Ресурс-ОА» (осороу 2027 йылға планлаштырыла). — «Луна-Ресурс-ПА» (осороу 2025 йылға планлаштырыла). — «Луна-Грунт» (осороу 2027 йылға планлаштырыла). — Ай базаһы (билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелгән).

Марсты тикшереү

undefined

Автоматик планета-ара станцияны Марсҡа осороуға ике тапҡыр ынтылыш яһала::

Халыҡ-ара программалар

undefined
undefined

— «ЭкзоМарс-2016» — 2016 йылда осорола.
— «ЭкзоМарс-2020» (старт билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелә).
Trace Gas Orbiter орбита аппараты, EКA һәм Роскосмостың «Экзомарс» программаһының өлөшө булараҡ, Рәсәй Фәндәр академияһының Йыһанды ғилми-тикшереү институтында эшләнгән дүрт фәнни ҡоралының икәүһен үҙ эсенә ала: ACS и FREND.

Венераны тикшереү

— «Венера-Глоб» (2025 йылдан һуң сафҡа индереү планлаштырыла).
— «Венера-Д» (2030 йылдан һуң сафҡа индереү планлаштырыла).

Юпитерҙы тикшереү

— «Лаплас-П1» (старт билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелә).
— «Лаплас-П2» (старт билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелә).

Меркурийҙы тикшереү

— «Меркурий-П» (старт билдәһеҙ ваҡытҡа кисектерелә).

Ҡояшты тикшереү

undefined

— «КОРОНАС-И» — 1994 йылда ебәрелә.
— «КОРОНАС-Ф» — 2001 йылда ебәрелә[98].
— «КОРОНАС-ФОТОН» — 2009 йылда ебәрелә.
— «Арка» (2025 йылда сафҡа индереү планлаштырыла)[99][100].
— «Интергелио-Зонд» (2025 йылдан һуң сафҡа индереү планлаштырыла).

undefined

Осороуҙар статистикаһы

undefined

1992 йылдан 2015 йылға тиклем Рәсәй, 1996 йылдан алып 1999 һәм 2003 йылдарға тиклемге осорҙо иҫәпкә алмағанда, йыл һайын старттар һаны буйынса донъя лидеры була һәм старт хеҙмәттәре баҙарының яҡынса 30-40 процентын биләй[101].

Уның күрһәткестәре: 1992 йылда — лидер (57 %), 1993 йылда — 58 %, 1994 йылда — 54 %, 1995 йылда — 41 %, 1996 йылда — 31,8 %, 1997 йылда — 32,5 %, 1998 йылда — 30,5 %, 1999 йылда — 36 %, 2000 йылда — 42 %[102], 2001 йылда — 39 %[102], 2002 йылда — 36,5 %[102], 2003 йылда Рәсәй 21-ҙе осора һәм АҠШ-тан ҡалыша[102], 2004 йылда — 42,6 %[103], 2005 йылда — 47 %[104], 2006 йылда — 38 %[102], 2007 йылда — 38,5 %[105], 2008 йылда — 39 %[106]. 2009 йылда 32 осош, 29 Рәсәй һәм 20 сит ил йыһан аппараты, ул 42 % тәшкил итә[107], 2010 йылда Рәсәйгә донъяла осоштарҙың 43%-ы тура килә[108], 2011 йылда — 38,5 %, 2012 йылда — 30 %[109], 2013 йылда — 40 %[110], 2014 йылда — 39 %[111], 2015 йылда — 30 %[112][113][114].

2016 йылда Рәсәй 2004 йылдан башлап тәүге тапҡыр космос ракеталарын осороу буйынса донъя лидеры булыуҙан туҡтай; Рәсәйҙең йыһанға осороуҙағы өлөшө 20 процентҡа тиклем кәмей.

Ҡаҙаныштар һәм рекордтар

Иң оҙон осошто Валерий Поляков «Мир» станцияһында башҡара, ул 437 көн 17 сәғәт 58 минут 17 секунд тәшкил итә.

Орбитала дөйөм булыу буйынса рекорд Геннадий Падалкаға ҡарай һәм 878 көн 11 сәғәт 29 минут 36 секунд (5 осош яһай); ул Халыҡ-ара авиация федерацияһы (ФАИ, FAI) тарафынан 2015 йылдың сентябрендә теркәлгән.

Космонавт Анатолий Соловьёв йыһанға 16 тапҡыр сыға, йыһан киңлегендә 78 сәғәт 48 минут үткәрә[115].

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Һылтанмалар

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ ИТАР-ТАСС. В полете «Заря». Первый модуль МКС. «Эпизоды космонавтики». «Новости космонавтики» (20 ноябрь 1998). — Том 8 №23/24 (190/191). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 27 август 2018 года.
  2. ↑ Anatoly Zak. The first element of the International Space Station lifts off (ингл.). RussianSpaceWeb.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 март 2019. Архивировано 28 февраль 2019 года.
  3. ↑ 20 лет запуску ФГБ «Заря» и 20 лет МКС. ГКНПЦ им. Хруничева (20 ноябрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 25 ноябрь 2018 года.
  4. ↑ М. Тарасенко. Четыре спутника Globalstar Четыре спутника Globalstar запущены «Союзом». «Эпизоды космонавтики». «Новости космонавтики» (12 февраль 1999). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 27 август 2018 года.
  5. ↑ 9 февраля 1999 года боевым расчётом 5 НИИП (ныне космодром «Байконур») произведен первый коммерческий пуск ракеты-носителя «Союз». «Труженики космоса». Союз ветеранов Космических войск (9 февраль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 21 февраль 2019 года.
  6. ↑ К. Лантратов. Новый Atlas Соединенных Штатов. «Эпизоды космонавтики». «Новости космонавтики» (9 апрель 1999). — Том 9 №5 (196). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  7. ↑ Russia. Space Systems Partnership. Lockheed Martin. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано из оригинала 20 октябрь 2007 года.
  8. ↑ Ирик Имамутдинов. Две с половиной тонны топлива в секунду. Создатель лучших в мире жидкостных ракетных двигателей академик Борис Каторгин объясняет, почему американцы до сих пор не могут повторить наших достижений в этой области и как сохранить советскую фору в будущем. Expert.ru (2 июль 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 5 март 2019 года.
  9. ↑ Владимир Корягин. «Без России в космос американцы не улетят». Создатель РД-180 о зависимости США от России и превосходстве в космосе. Lenta.ru (30 ғинуар 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 2 март 2021 года.
  10. ↑ Борис Каторгин: двигатели РД-180 пока никто не превзошел. «РИА Новости» (5 апрель 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  11. ↑ Создатель РД-180 прокомментировал заявление Маска о превосходстве двигателя SpaceX. По мнению Бориса Каторгина, данные о новом ракетном двигателе Raptor недостаточны для подобных утверждений. ТАСС (11 февраль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 7 март 2019 года.
  12. ↑ Корабль «Прогресс М1-1» отправился к «Миру». Lenta.ru (1 февраль 2000). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 март 2019. Архивировано 18 апрель 2021 года.
  13. ↑ Испытания нового многоразового разгонного блока для российских ракет-носителей завершились успешно. Lenta.ru (9 февраль 2000). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 18 апрель 2021 года.
  14. ↑ История освоения космоса. 2000 год — первый запуск разгонного блока «Фрегат». Госкорпорация «Роскосмос» (9 февраль 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 1 март 2019 года.
  15. ↑ Десять лет назад состоялся первый пуск разгонного блока «Бриз-М». ГКНПЦ им. Хруничева (6 июль 2009). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019. Архивировано 20 апрель 2021 года.
  16. ↑ Памятные даты: 12 июля запущен служебный модуль «Звезда». ГКНПЦ им. Хруничева (12 июль 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 март 2019. Архивировано 8 март 2019 года.
  17. ↑ Запуск новой российской ракеты-носителя «Протон-М» прошел успешно. Lenta.ru (7 апрель 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 18 апрель 2021 года.
  18. ↑ Иван Сафронов. Новый «Протон» будет «зеленым». «Коммерсантъ» (9 апрель 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  19. ↑ Запуск грузового корабля к МКС совместили с испытанием новой ракеты. Lenta.ru (21 май 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 март 2019. Архивировано 18 апрель 2021 года.
  20. ↑ 21 мая 2001 состоялся первый пуск ракеты-носителя «Союз-ФГ» с автоматическим грузовым кораблем «Прогресс М-1». «Труженики космоса». Союз ветеранов Космических войск (21 май 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  21. ↑ На МКС привезли новый российский причал. Lenta.ru (17 сентябрь 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 март 2019. Архивировано 18 апрель 2021 года.
  22. ↑ «Союз ТМА-1» стартовал к МКС. «РИА Новости» (30 октябрь 2002). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  23. ↑ Новости 2003 год. НПО Машиностроения. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 март 2019.
  24. ↑ 10 декабря 2003 г. — на средневысокую круговую орбиту запущен первый навигационный спутник серии «Глонасс-М» НПО ПМ (ныне «Информационные спутниковые системы» им. академика М.Ф.Решетнева). «Труженики космоса». Союз ветеранов Космических войск (10 декабрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 март 2019. Архивировано 3 апрель 2019 года.
  25. ↑ Первый запуск ракеты-носителя «Союз-2» прошел успешно. Федеральное космическое агентство (9 ноябрь 2004). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано из оригинала 10 ноябрь 2004 года.
  26. ↑ Запуск «Союза-2» осуществлен успешно. «РИА Новости» (8 ноябрь 2004). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  27. ↑ Наталия Ячменникова. Россия отказывается от роли «космического извозчика». «Российская газета» (10 ноябрь 2004). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  28. ↑ 8 ноября 2004 г. боевым расчётом космодрома «Плесецк» осуществлён первый пуск ракеты-носителя нового поколения «Союз-2» («Русь»). «Труженики космоса». Союз ветеранов Космических войск (8 ноябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  29. ↑ «Гонец-М» запущен на орбиту. Федеральное космическое агентство (22 декабрь 2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано из оригинала 7 февраль 2006 года.
  30. ↑ И. Лисов. Запущены «Гонец-М» и «Космос-2416». «Новости космонавтики» (31 декабрь 2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 19 октябрь 2017 года.
  31. ↑ С космодрома Плесецк стартовала ракета-носитель «Космос-3М». «РИА Новости» (21 декабрь 2005). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 15 апрель 2021 года.
  32. ↑ Успешный Первый запуск новой российской ракеты «Союз — 2.1б». Федеральное космическое агентство (28 декабрь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано из оригинала 7 ғинуар 2007 года.
  33. ↑ Новый двигатель повысил грузоподъемность «Союза 2-1Б» почти на тонну. «РИА Новости» (27 декабрь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  34. ↑ Успешно прошел первый запуск новой российской ракеты «Союз-2.1б». «Российская газета» (28 декабрь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  35. ↑ Ольга Сергеева, Алексей Паевский. Поисковик Земли-2 стартовал. Газета.Ru (27 декабрь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  36. ↑ Старт и полет ракеты-носителя тяжелого класса «Ангара-А5» с космодрома Плесецк, прошли в штатном режиме. Минобороны России (23 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  37. ↑ Первый испытательный пуск ракеты-носителя «Ангара» тяжелого класса прошел успешно. ГКНПЦ им. Хруничева (23 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 9 апрель 2019 года.
  38. ↑ О первом пуске ракеты-носителя тяжелого класса «Ангара-А5». Госкорпорация «Роскосмос» (23 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  39. ↑ Тяжелая ракета «Ангара-А5» стартовала с космодрома Плесецк. ТАСС (23 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 25 декабрь 2018 года.
  40. ↑ Павел Котляр. Навстречу утренней заре на 25-тонной «Ангаре». В Плесецке состоялся первый пуск тяжелой «Ангары». Газета.Ru (23 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  41. ↑ Телестудия Роскосмоса. «ЭкзоМарс»-2016. YouTube (11 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 10 июль 2020 года.
  42. ↑ Первая в истории миссия для поиска жизни на Марсе стартует с Байконура. ТАСС (14 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  43. ↑ Стартовала миссия «ExoMars-2016». Госкорпорация «Роскосмос» (14 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  44. ↑ Как проходил старт миссии «ЭкзоМарс-2016». ТАСС (14 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 17 февраль 2019 года.
  45. ↑ С Байконура стартовала миссия ExoMars-2016 для поиска жизни на Марсе. «РИА Новости» (14 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  46. ↑ Центр Келдыша разработал новый электроракетный двигатель. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 18 май 2018 года.
  47. ↑ Запуск обсерватории «Спектр-РГ». Госкорпорация «Роскосмос» (13 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 13 июль 2019 года.
  48. ↑ Обсерватория «Спектр-РГ» отделилась от разгонного блока на целевой орбите. ТАСС (13 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 14 июль 2019 года.
  49. ↑ Новый орбитальный телескоп появился у России в космосе. «РИА Новости» (13 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 23 июль 2019 года.
  50. ↑ «Поймали Солнце»: Россия совершила запуск года. «Газета.Ru» (13 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 1 август 2019 года.
  51. ↑ Запуск грузового корабля «Прогресс МС-12». Госкорпорация «Роскосмос» (31 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 24 июль 2019 года.
  52. ↑ «Прогресс МС-12» пристыковался к МКС, долетев до станции за рекордно малое время. Полет продолжался 3 часа 19 минут. ТАСС (31 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 1 август 2019 года.
  53. ↑ Космический грузовик «Прогресс МС-12» установил рекорд времени полета к МКС. «РИА Новости» (31 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 2 август 2019 года.
  54. ↑ Грузовой «Прогресс» установил новый рекорд полета к МКС. «Интерфакс» (31 июль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 август 2019. Архивировано 1 август 2019 года.
  55. ↑ Модуль «Наука» находится на расчетной орбите. ТАСС (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 21 июль 2021 года.
  56. ↑ С Байконура запустили модуль «Наука» к МКС. «РИА Новости» (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 22 июль 2021 года.
  57. ↑ Модуль «Наука» выведен на околоземную орбиту. «Известия» (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  58. ↑ Модуль «Наука» успешно выведен на орбиту. «Интерфакс» (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  59. ↑ «Наука» на орбите! Госкорпорация «Роскосмос» (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 23 июль 2021 года.
  60. ↑ Ракета-носитель «Протон-М» вывела модуль «Наука» на орбиту. ГКНПЦ им. Хруничева (21 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  61. ↑ Ракета-носитель «Союз-2.1б» с новым модулем для МКС стартовала с космодрома Байконур. ТАСС (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  62. ↑ Россия отправила к МКС узловой модуль «Причал». «РИА Новости» (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  63. ↑ Последний модуль российского сегмента МКС отправили в космос. «Известия» (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  64. ↑ Ракета «Союз» с модулем «Причал» стартовала к МКС с Байконура. «Интерфакс» (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  65. ↑ «Причал» летит к МКС. Госкорпорация «Роскосмос» (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 25 ноябрь 2021 года.
  66. ↑ Корабль-модуль «Прогресс М-УМ» стартовал к МКС. РКК «Энергия» (24 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 декабрь 2021. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  67. ↑ The Board of OneWeb has voted to suspend all launches from Baikonur. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2022. Архивировано 4 март 2022 года.
  68. ↑ Запуск «Союза» с британскими спутниками связи отменили. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2022. Архивировано 4 март 2022 года.
  69. ↑ В «Роскосмосе» сообщили об отмене запуска ракеты «Союз-2.1Б» с британскими спутниками связи OneWeb. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 март 2022. Архивировано 4 март 2022 года.
  70. ↑ Александр Кивчун. Первопроходцы частной космонавтики в России: КосмоКурс. Журнал «Диалог» (24 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  71. ↑ О нас. «Лин Индастриал». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  72. ↑ Александр Кивчун. Первопроходцы частной космонавтики в РФ: Лин Индастриал. Журнал «Диалог» (5 апрель 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  73. ↑ Nebo над полигоном: как российскому стартапу удалось запустить суборбитальную ракету на рекордную высоту Архивная копия от 24 ғинуар 2022 на Wayback Machine // Популярная механика, 20.01.2022
  74. ↑ Компания Success Rockets заключила соглашение о строительстве к 2025 году частного космодрома на территории Республики Дагестан Архивная копия от 24 декабрь 2020 на Wayback Machine // ТАСС, 24 декабря 2020
  75. ↑ Наши проекты. NSTR. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 17 ноябрь 2019 года.
  76. ↑ О нас. Команда единомышленников. «Астрономикон». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  77. ↑ Александр Кивчун. Первопроходцы частной космонавтики в России: Астрономикон. Первое частное предприятие, занимающееся разработкой сверхмалых космических аппаратов класса CubeSat. Журнал «Диалог» (29 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  78. ↑ О нас. «СПУТНИКС». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  79. ↑ Александр Кивчун. Первопроходцы частной космонавтики в России: СПУТНИКС. Компания запустила первый российский частный спутник. Интервью с коммерческим директором СПУТНИКС. Журнал «Диалог» (2 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  80. ↑ О проекте. «Азмерит». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  81. ↑ 1 2 Александр Кивчун. Первопроходцы частной космонавтики в РФ: Азмерит и Гаскол. Азмерит и Гаскол занимаются разработкой малогабаритных звёздных датчиков для наноспутников. Журнал «Диалог» (27 апрель 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  82. ↑ О проекте. «Гаскол». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 апрель 2022. Архивировано 14 апрель 2022 года.
  83. ↑ История компании. «СканЭкс». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  84. ↑ Марина Куцина. Космос как предчувствие. Станет ли Самара центром частной космонавтики? samara.aif.ru (27 июль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 октябрь 2021. Архивировано 19 октябрь 2021 года.
  85. ↑ День рождения ЦЭНКИ. ЦЭНКИ (10 ноябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2019. Архивировано 3 май 2019 года.
  86. ↑ Космодром «БАЙКОНУР». ЦЭНКИ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  87. ↑ Космодром БАЙКОНУР. Госкорпорация «Роскосмос». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 8 март 2019 года.
  88. ↑ Космодром ПЛЕСЕЦК. Госкорпорация «Роскосмос». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 8 март 2019 года.
  89. ↑ Космодром «ВОСТОЧНЫЙ». ЦЭНКИ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  90. ↑ Космодром ВОСТОЧНЫЙ. Госкорпорация «Роскосмос». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 17 апрель 2015 года.
  91. ↑ Отдел физики планет и малых тел Солнечной системы ИКИ
  92. ↑ Отдел № 63 «Ядерной планетологии» ИКИ
  93. ↑ Отдел оптико-физических исследований ИКИ
  94. ↑ Центр эксплуатации объектов наземной космической инфраструктуры
  95. ↑ 1 2 «Роскосмос» начал работу над возвращаемой первой ступенью ракеты-носителя. РБК. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 12 ноябрь 2017 года.
  96. ↑ Иван Чеберко. «Роскосмос» готовится к созданию многоразовой ракеты. Известия (29 июнь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 15 февраль 2019 года.
  97. ↑ Путин поручил Рогозину побыстрее создать сверхтяжёлую ракету. Lenta.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 12 апрель 2021 года.
  98. ↑ И. Лисов. «Коронас-Ф» — первый российский научный КА за шесть лет. «Новости космонавтики» (31 июль 2001). Архивировано из оригинала 6 май 2003 года.
  99. ↑ Роскосмос приступает к разработке спутника по изучению Солнца. ТАСС (14 сентябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 май 2019. Архивировано 1 май 2019 года.
  100. ↑ Основа дальнейших работ. НПО Лавочкина получило итоговое заключение о выполнении эскизного проекта ОКР «АРКА» и ОКР «Луна-Ресурс-1». Газета «Новатор». НПО им. Лавочкина (декабрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 апрель 2022. Архивировано 14 февраль 2022 года.
  101. ↑ Глава «Роскосмоса» в интервью RT: Мир ждут полёты на Марс и лунные базы. RT на русском. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 30 март 2019 года.
  102. ↑ 1 2 3 4 5 РФ не выполнит план запусков ракет-носителей. texnomaniya.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 12 октябрь 2018 года.
  103. ↑ Россия - лидер мирового ракетно-космического бума. РИА Новости (20050203T1636+0300Z). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 30 март 2019 года.
  104. ↑ В 2005 г. ситуация не изменилась — Россия снова оставила позади США. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 июль 2021. Архивировано 27 май 2021 года.
  105. ↑ Россия мировой лидер 2007-го по числу космических запусков. Правда.Ру (9 ғинуар 2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 март 2019. Архивировано 15 апрель 2021 года.
  106. ↑ Россия в 2008 году лидирует по количеству космических запусков / news2.ru. news2.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 12 октябрь 2018 года.
  107. ↑ Россия сохранила мировое лидерство по количеству космических запусков. Известия (27 февраль 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 27 май 2021 года.
  108. ↑ В 2010 году Россия запустила в космос в 2 раза больше ракет, чем США и Китай. Татар-информ (1 ғинуар 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 12 октябрь 2018 года.
  109. ↑ Роскосмос: Россия остаётся лидером по числу пусков ракет-носителей. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 июль 2016. Архивировано из оригинала 16 август 2016 года.
  110. ↑ Рекорд по количеству запусков | Еженедельник «Военно-промышленный курьер». vpk-news.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 30 март 2019 года.
  111. ↑ В 2014 году Россия удержала первое место по числу космических пусков. Интерфакс (31 декабрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 12 октябрь 2018 года.
  112. ↑ Статистика космических запусков в 2015 году. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 8 март 2019 года.
  113. ↑ «Роскосмос»: РФ за год выполнила 29 пусков ракет-носителей. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 29 октябрь 2017 года.
  114. ↑ Россия вновь обогнала США по количеству космических запусков. РИА Новости (20151229T1344+0300Z). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 март 2019. Архивировано 30 март 2019 года.
  115. ↑ Космические рекорды
  1. ↑ Космические рекорды. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 март 2019. Архивировано 30 март 2019 года.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар