Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Насиров Рәүеф Хәй улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Насиров фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Рәүеф Хәй улы Насиров (рус. Рауф Хаевич Насыров; 1935 йылдың 11 ноябре, Ҡужай, Учалы, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР — 2014 йылдың 6 июне, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет һәм Рәсәй башҡорт яҙыусыһы, журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе һәм үҙешмәкәр рәссам. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы (1990) һәм Муса Мортазин исемендәге премия (1993) лауреаты[1][2].

Биографияһы

1935 йылдың 11 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ҡожай (хәҙер — Ҡужай) ауылында тыуған[1].

Наурыҙ урта мәктәбен тамамлай. Мейәс ҡалаһында заводта шлифовкалаусы булып эшләй, СССР Ҡораллы Көстәре сафтарында хәрби хеҙмәт үтә. Запасҡа сыҡҡандан һуң Учалы районы Поляковка совхозында радиотелеграфист һәм кадрҙар бүлеге начальнигы булып эшләй[2].

Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында уҡый, ә 1970 йылда А. М. Горький исемендәге Урал дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай[1][2].

1950 йылдар аҙағынан матбуғатта баҫыла башлай[2]. 1960—1982 йылдарҙа Учалы район гәзите "Серп и Молот"та әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, мөхәррир урынбаҫары һәм мөхәррир булып эшләй (1962—1963 йылдарҙа «Урал» гәзите редакцияһында эшләй).

1982 йылдан Өфөгә күсә: «Совет Башҡортостаны» республика гәзитенең пропаганда бүлеге мөдире һәм баш мөхәррир урынбаҫары вазифаларын биләй, 1996 йылдан «Ватандаш» йәмәғәт-сәйәси журналында бүлек мөхәррире, 2001—2002 йылдарҙа «Ағиҙел» әҙәби-нәфис журналы хеҙмәткәре була[1][2].

2014 йылдың 6 июнендә Өфөлә вафат була. Тыуған ауылы Ҡужайҙа ерләнгән[1].

Ижады

Әҙәбиәттә дебюты 1977 йылда була: «Ағиҙел» журналында «Тораташ өҫтөндәге таң» повесы баҫылып сыға. Хикәйәләр, повестар һәм драматик әҫәрҙәр (шул иҫәптән «Мәңгелек юлдаштар» пьесаһы) йыйынтыҡтары авторы[2].

Ижадының ҙур өлөшөн тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү һәм биографик публицистика биләй, ул Башҡортостан тарихының аҙ өйрәнелгән биттәрен һәм төбәктең күренекле эшмәкәрҙәренең: Мөфтәхетдин Аҡмулла, Муса Мортазин, Шәриф Манатов, Зәйнулла Рәсүлев, Миңлеғәли Шайморатов, Әмир Ҡарамышевтың яҙмыштарындағы аҙ билдәле биттәрҙе аса[1][2].

Советтар Союзы Геройы Александр Матросовтың (Шәкирйән Мөхәмәтйәнов) сығышына арналған тарихи-биографик тикшеренеүҙәре киң билдәлелек ала. 2001 йылда уның сценарийы буйынса «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы «Мине Матросов тип эҙләгеҙ» тигән документаль фильм төшөрә (режиссёры Әнүәр Нурмөхәмәтов).

Әҙәби эшмәкәрлектән тыш, үҙешмәкәр рәссам булараҡ, Көньяҡ Урал тәбиғәтенең пейзаждарын төшөрә[2].

Китаптары

  • Насыров Р. Х. Ҡайҙан һин, Матросов? (баш.). — Өфө: Китап, 1992. — 144 с.
  • Насыров Р. Х. Откуда ты родом, Матросов?. — Уфа: Китап, 1994. — 176 с. — ISBN 5-295-01550-1.
  • Насыров Р. Х. Уҙамандарҙы эҙләйем (баш.). — Өфө: Китап, 1997. — 256 с. — ISBN 5-295-02102-1.
  • Насыров Р. Х. Ҡылыс ҡында килешә: Тарихи очерктар, публицистика (баш.). — Өфө: Полиграфкомбинат, 2000. — 256 с.
  • Насыров Р. Х. Руда и люди. — Уфа: Китап, 2004. — 224 с.
  • Насыров Р. Х. Отчий край. — Уфа: Китап, 2005. — 192 с.
  • Насыров Р. Х. А. Матросов: поиск истины. — Уфа: Китап, 2007. — 280 с. — ISBN 978-5-295-04183-9.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1970 йылдан СССР һәм Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы ағзаһы, 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы[1]. Журналистар съездары делегаты итеп һайлана, Учалы районының һәм Башҡортостан Республикаһының мәҙәни-мәғрифәт һәм йәмәғәт тормошонда ҡатнаша[2].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978)[1];
  • Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Республика журналистика премияһы (1990) — «Совет Башҡортостаны» гәзитендәге тарихи очерктар циклы өсөн;
  • Муса Мортазин исемендәге премия (1993);
  • Учалы ҡалаһының һәм Учалы районының почётлы гражданы (2005)[2].

Хәтер

  • Учалы ҡалаһында Р. Насыров йәшәгән йортҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған (2016)[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Насыров Рауф Хаевич. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (25 август 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Владимир Романов. Рауф Насыров. Журналистская премия имени Шагита Худайбердина (9 сентябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Писатели земли башкирской: Справочник / сост. Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. — ISBN 5-295-03766-1.
  • Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 4: Л — О / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2008. — Т. 4. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-068-5.

Һылтанмалар

Категориялар