Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

СССР-ҙың союздаш республикалары исемлеге

Выверенная статья

Aprove.svg

Выверенная статья

СССР-ҙың союздаш республикалары исемлеге (рус. Список союзных республик СССР) дәүләт тарҡалған мәлгә алфавит тәртибендә урынлаштырылған СССР республикалары исемлеген, шулай уҡ СССР-ҙың төп закондарында телгә алынған тәртиптә республикалар исемлеген үҙ эсенә ала.

СССР-ҙың бөтә тарихында (1922 йылдан 1991 йылға тиклем) союздаш республикалар һаны дүрт (1922 йылда) һәм иң күбе ун алтыға (1940 йылда) тиклем үҙгәрә[1]. СССР тарҡалған мәлдә уның составында 15 союздаш республика була[2].

Республикалар составының үҙгәреү тарихы

СССР составына ингән союздаш республикалар исемлеге дәүләт тарихы дауамында түбәндәгесә үҙгәрә:

Алфавит тәртибендә

Конституциялағы тәртиптә

1947 йылдан союздаш республикалар исемлегенең конституцион тәртибе республикала йәшәүсе халыҡ тап килә. Был тәртип «СССР-ҙың 1947 йылдың 25 февралендәге СССР Конституцияһы (Төп Законы) тексына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында» Законына ярашлы индерелә, унда былай тип яҙылған: «13-сө статьяла союз республикаларын халыҡ һаны буйынса һанап сығырға һәм был статьяны түбәндәгесә яҙырға…»[7].

1977—1992 йылдарҙа союздаш республикалар

СССР-ҙың 1991 йылдың 26 декабрендә юҡҡа сыҡҡанға тиклем ғәмәлдә булған 1977 йылғы СССР Конституцияһына ярашлы, был ваҡытта СССР составына 15 союз республикаһы инә. Унда республикалар түбәндәге тәртиптә бирелә[2][8]:

  1. Флаг РСФСР Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы
  2. УССР флагы Украина Совет Социалистик Республикаһы
  3. Белрус ССР-ы флагы Белорус Совет Социалистик Республикаһы
  4. Үзбәк ССР-ы флагы Үзбәк Совет Социалистик Республикаһы
  5. Ҡаҙаҡ ССР-ы флагы Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы
  6. Грузия ССР-ы флагы Грузия Совет Социалистик Республикаһы
  7. Флаг АзССР Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы
  8. Литва ССР-ы флагы Литва Совет Социалистик Республикаһы
  9. Молдавия ССР-ы флагы Молдавия Совет Социалистик Республикаһы
  10. Латвия ССР-ы флагы Латвия Совет Социалистик Республикаһы
  11. Ҡырғыҙ ССР-ы флагы Ҡырғыҙ Совет Социалистик Республикаһы
  12. Тажик ССР-ы флагы Тажик Совет Социалистик Республикаһы
  13. Әрмән ССР-ы флагы Әрмән Совет Социалистик Республикаһы
  14. Төркмән ССР-ы флагы Төркмән Совет Социалистик Республикаһы
  15. Эстон ССР-ы флагы Эстон Совет Социалистик Республикаһы

1936—1977 йылдарҙа союздаш республикалар

1936 йылдың 5 декабрендә ҡабул ителгәндән алып 1977 йылдың 7 октябрендә яңы Конституция ҡабул ителгәнгә тиклем ғәмәлдә булған 1936 йылғы СССР Конституцияһына ярашлы, ошо ваҡыт арауығында СССР составына 11-ҙән 16-ға тиклем республика инә. 1936 йылғы СССР Конституцияһында, 1976 йылдың 29 октябрендәге төҙәтмәләргә ярашлы, республикалар түбәндәге тәртиптә күрһәтелгән[9][10]:

  1. Флаг РСФСР Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы
  2. УССР флагы Украина Совет Социалистик Республикаһы
  3. Белрус ССР-ы флагы Белорус Совет Социалистик Республикаһы
  4. Үзбәк ССР-ы флагы Үзбәк Совет Социалистик Республикаһы
  5. Ҡаҙаҡ ССР-ы флагы Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы
  6. Грузия ССР-ы флагы Грузия Совет Социалистик Республикаһы
  7. Флаг АзССР Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы
  8. Литва ССР-ы флагы Литва Совет Социалистик Республикаһы (1940 йылдың 7 авгусынан)[11]
  9. Молдавия ССР-ы флагы Молдавия Совет Социалистик Республикаһы (1940 йылдың 7 авгусынан)[11]
  10. Латвия ССР-ы флагы Латвия Совет Социалистик Республикаһы (1940 йылдың 7 авгусынан)[11]
  11. Ҡырғыҙ ССР-ы флагы Ҡырғыҙ Совет Социалистик Республикаһы
  12. Карел-Фин ССР-ы флагы(1953—1956) Карел-Фин Совет Социалистик Республикаһы (Конституцияның 1976 йылдың 29 октябрендәге редакцияһында телгә алынмай; ошо статуста 1940 йылдың 7 авгусынан алып[11] 1956 йылдың 16 июленә тиклем[12])
  13. Тажик ССР-ы флагы Тажик Совет Социалистик Республикаһы
  14. Әрмән ССР-ы флагы Әрмән Совет Социалистик Республикаһы
  15. Төркмән ССР-ы флагы Төркмән Совет Социалистик Республикаһы
  16. Эстон ССР-ы флагы Эстон Совет Социалистик Республикаһы (1940 йылдың 7 авгусынан)[11]

1924—1936 йылдарҙа союздаш республикалар

1924 йылдың 31 ғинуарында ҡабул ителгәндән алып 1936 йылдың 5 декабрендә яңы Конституция ҡабул ителгәнгә тиклем ғәмәлдә булған 1924 йылғы СССР Конституцияһына ярашлы, ошо ваҡыт арауығында СССР составында 4 республиканан 7-гә тиклем республика була. Республикалар түбәндәге тәртиптә бирелә[13][14]:

  1. Флаг РСФСР Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы (РСФСР)
  2. УССР флагы Украина Совет Социалистик Республикаһы (УССР)
  3. Белрус ССР-ы флагы Белорус Совет Социалистик Республикаһы (БССР)
  4. Кавказ аръяғы СФСР-ы флагы Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы (ЗСФСР):
    1. Флаг АзССР Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы
    2. Грузия ССР-ы флагы Грузия Совет Социалистик Республикаһы
    3. Әрмән ССР-ы флагы Әрмән Совет Социалистик Республикаһы
  5. Төркмән ССР-ы флагы Төркмән Совет Социалистик Республикаһы (Төркмән ССР-ы) (1925 йылдың 20 майынан)[15]
  6. Үзбәк ССР-ы флагы Үзбәк Совет Социалистик Республикаһы (Үзбәк ССР-ы) (1925 йылдың 20 майынан)[15]
  7. Тажик ССР-ы флагы Тажик Совет Социалистик Республикаһы (Тажик ССР-ы) (1929 йылдың 15 декабренән)[16]

1922—1924 йылдарҙа союздаш республикалар

СССР-ҙы ойоштороу тураһында килешеүгә ярашлы (1922 йылдың 30 декабрендә дәүләт ойошторолғандан алып 1924 йылда Конституция ҡабул ителгәнгә тиклем ғәмәлдә булған СССР-ҙың төп законы) һәм 1924 йылдың 31 ғинуарында яңы Конституция ҡабул ителгәнгә тиклем, был осорҙа СССР составына 4 республика инә. Республикалар килешеүҙә түбәндәге тәртиптә күрһәтелгән[3]:

  1. Флаг РСФСР Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы (РСФСР)
  2. УССР флагы Украина Совет Социалистик Республикаһы (УССР)
  3. Белрус ССР-ы флагы Белорус Совет Социалистик Республикаһы (БССР)
  4. Кавказ аръяғы СФСР-ы флагы Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы (ЗСФСР):
    1. Грузия ССР-ы флагы Грузия
    2. Флаг АзССР Әзербайжан
    3. Әрмән ССР-ы флагы Әрмәнстан

Почта маркаларында

СССР почта маркалары, 1947 йыл (алфавит тәртибендә)

Әзербайжан ССР-ы
Әрмән ССР-ы
Белорус ССР-ы
Грузин ССР-ы
Ҡаҙаҡ ССР-ы
Карел-Фин ССР-ы
Ҡырғыҙ ССР-ы
Латвия ССР-ы
Литва ССР-ы
Молдавия ССР-ы
РСФСР
Тажик ССР-ы
Төркмән ССР-ы
Үзбәк ССР-ы
Украина ССР-ы
Эстон ССР-ы

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Какие республики входили в состав СССР. Парламентская газета. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  2. ↑ 1 2 Союз Советских Социалистических Республик. Конституция (Основной закон). (с изменениями на 14 марта 1990 года). Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 сентябрь 2023.
  3. ↑ 1 2 Договор об образовании Союза Советских Социалистических Республик. 30 декабря 1922 г. // Съезды Советов в документах. 1917 — 1936. — М.: Электронная библиотека исторических документов, 1960. — Т. III. — С. 18—22.
  4. ↑ Постановление 3-го Съезда Советов ССР от 13 мая 1925 г. "О вхождении в состав Союза ССР Туркменской и Узбекской Социалистических Советских Республик". Электронный музей конституционной истории России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  5. ↑ Об истории независимости Таджикистана. Таджикский государственный медицинский университет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  6. ↑ Джамиева Э. Б. Проблемы государственного размежевания СССР по Конституции 1936 года // Вестник Дагестанского государственного университета. Серия 3: Общественные науки. — 2007. — № 2.
  7. ↑ Закон СССР от 25 февраля 1947 г. "Об изменении и дополнении текста Конституции (Основного Закона) СССР" (прекратил действие). Гарант. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  8. ↑ Конституция СССР 1977 г. Законы об изменениях и дополнениях Конституции. Гарант-Сервис. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  9. ↑ Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 г.) (с изменениями и дополнениями). Гарант-Сервис. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  10. ↑ Конституция СССР 1936 г. Законы об изменениях и дополнениях Конституции. https://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/zakony/.+Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  11. ↑ 1 2 3 4 5 Закон СССР от 7 августа 1940 г. "Об изменении и дополнении статей 13, 23 и 48 Конституции (Основного Закона) СССР". КонсультантПлюс. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  12. ↑ Закон СССР от 16 июля 1956 г. "О внесении изменений в статьи 13 и 22 Конституции (Основного Закона) СССР". КонсультантПлюс. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  13. ↑ Конституция (Основной Закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена резолюцией II-го Съезда Советов Союза ССР от 31 января 1924 г.). Гарант-Сервис. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  14. ↑ Конституция СССР 1924 г. Постановления об изменениях и дополнениях Конституции. Гарант-Сервис. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  15. ↑ 1 2 Постановление 3-го Съезда Советов ССР от 13 мая 1925 г. "О вхождении в состав Союза ССР Туркменской и Узбекской Социалистических Советских Республик". КонсультантПлюс. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.
  16. ↑ Постановление ЦИК СССР от 05.12.1929 "О непосредственном вхождении в состав Союза ССР Таджикской союзной республики". КонсультантПлюс. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 сентябрь 2023.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар