Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы

Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы (рус. Закавка́зская Социалисти́ческая Федерати́вная Сове́тская Респу́блика)[2] (Кавказ аръяғы Федерацияһы[3][4], 1922 йылдың 13 декабренә тиклем Кавказ аръяғы Социалистик Совет Республикаларының Федератив Союзы тип атала[1]) — 1922 йылдан 1936 йылдың 5 декабренә тиклем СССР составындағы союз республикаһы, СССР-ҙы ойоштороусы республикаларҙың береһе.

Тарихы

Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы 1921 йылдың ноябрендә Рәсәй Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының Кавказ бюроһы ҡарары һөҙөмтәһендә ойошторола, уны Владимир Ленин хуплай. Кавказ аръяғының берләшеүенә ихтилалдарҙы булдырмау һәм Граждандар һуғышы йылдарында Грузия, Әзербайжан, Әрмәнстан араһында өҙөлгән иҡтисади бәйләнештәрҙе тергеҙеү һәм Кавказ менән идара итеүҙе ябайлаштырыу кәрәклеге сәбәпсе була. Рәсми рәүештә (1922 йылдың 13 декабренә тиклем — Кавказ аръяғы Социалистик Совет Республикаларының Федератив Союзы) 1922 йылдың 12 мартында Тбилисиҙа өс республиканың Үҙәк башҡарма комитеты вәкилдәре ҡатнашҡан конференцияла ойошторола[1].

1922 йылдың 13 декабрендә Советтарҙың 1-се Кавказ аръяғы съезы (Баҡы) уны Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһына үҙгәртә. Шул уҡ ваҡытта уның составындағы республикаларҙың үҙаллылығы һаҡлана[5]. 1936 йылда Азербайжан, Әрмәнстан һәм Грузияны Советтар Союзы составында үҙаллы союздаш республикалар тип иғлан иткән СССР Конституцияһы ҡабул ителеү һөҙөмтәһендә Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы бөтөрөлә[1].

Административ-территориаль бүленеше

1-се секретарҙары

2-се секретарҙары

Халҡы

Файл:Zsfsr pop map.jpg
Милли составы (1926)

1926 йылда халҡы:

Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһы
Бөтәһе 5 861 600 кеше 100 %
Грузиндар 1 788 200 кеше 30,5 %
Әзербайжандар 1 652 800 кеше 28,2 %
Әрмәндәр 1 333 600 кеше 22,8 %
Урыҫтар 336 100 кеше 5,7 %
Осетиндар 133 300 кеше 2,3 %
Талыштар 77 000 кеше 1,3 %
Курдтар-мосолмандар 64 700 кеше 1,1 %
Гректар 57 100 кеше 1 %
Абхаздар 56 800 кеше 1 %
Лезгиндар 40 700 кеше 0,7 %
Украиндар 35 400 кеше 0,6 %
Йәһүдтәр 29 900 кеше 0,5 %
Таттар 28 400 кеше 0,5 %
Украинцы 18 200 кеше 0,3 %
Татарҙар 9900 кеше 0,2 %
Фарсылар 9400 кеше 0,2 %
Ассириялылар 3100 кеше 0,05 %
Курдтар-езидтар 2800 кеше 0,05 %
Удиндар 2400 кеше 0,04 %
Әзербайжан ССР-ы
Бөтәһе 2 314 600 кеше 100 %
Әзербайжандар 1 438 000 кеше 62,1 %
Әрмәндәр 283 000 кеше 12,2 %
Урыҫтар 220 500 кеше 9,5 %
Талыштар 77 000 кеше 3,3 %
Курдтар 41 000 кеше 1,8 %
Лезгиндар 37 300 кеше 1,6 %
Таттар 28 400 кеше 1,2 %
Йәһүдтәр 20 600 кеше 0,9 %
Украиндар 18 200 кеше 0,8 %
Татарҙар 9900 кеше 0,4 %
Фарсылар 9400 кеше 0,4 %
Удиндар 2400 кеше 0,1 %
Әрмән ССР-ы]]
Бөтәһе 880 500 100 %
Әрмәндәр 743 600 84,45 %
Әзербайжандар 76 900 8,73 %
Урыҫтар 19 500 2,21 %
Курдтар 15 700 1,73 %
Гректар 3000 0,34 %
Украиндар 2800 0,32 %
Ассириялылар 2200 0,24 %
Грузия Социалистик Совет Республикаһы
Бөтәһе 2 666 500 кеше 100 %
Грузиндар 1 788 200 кеше 67 %
Әрмәндәр 307 000 кеше 11,5 %
Әзербайжандар 137 900 кеше 5,2 %
Осетиндар 133 300 кеше 5 %
Урыҫтар 96 100 кеше 3,6 %
Абхаздар 56 800 кеше 2,1 %
Гректар 54 100 кеше 2 %
Украиндар 14 400 кеше 0,5 %
Йәһүдтәр 9300 кеше 0,3 %
Курдтар 8000 кеше 0,3 %
Лезгиндар 3400 кеше 0,1 %
Езидтар 2800 кеше 0,1 %
Ассирийҙар 900 кеше 0,03 %

Галерея

Карта (1928)
Грузия ҡатын-ҡыҙы (символ)
Беренсе почта маркаһы. 1923 йыл
Һуңғы почта маркаһы. 1923 йыл

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 БРЭ, 2016
  2. ↑ Конституция СССР 1924 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 декабрь 2010. Архивировано 24 май 2011 года.
  3. ↑ Розенталь, 2011, с. 806
  4. ↑ Лопатин, Нечаева, Чельцова, 2011, с. 178
  5. ↑ БСЭ, 1972
  6. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии: Орджоникидзе. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано из оригинала 9 ғинуар 2009 года.
  7. ↑ 1 2 Справочник по истории Коммунистической партии: Орахелашвили. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано из оригинала 9 ғинуар 2009 года.
  8. ↑ 1 2 Rulers.org — Soviet republics. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано 21 ноябрь 2018 года.
  9. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии: Криницкий. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано из оригинала 18 октябрь 2012 года.
  10. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии: Ломинадзе. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано из оригинала 17 октябрь 2012 года.
  11. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии: Картвелишвили (недоступная ссылка — история). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано 26 май 2012 года.
  12. ↑ Справочник по истории Коммунистической партии: Берия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2012. Архивировано из оригинала 6 сентябрь 2009 года.
  13. ↑ Меерзон Жозеф Исаакович (недоступная ссылка — история). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июнь 2013. Архивировано 23 март 2013 года.
  14. ↑ Кудрявцев Сергей Александрович. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2015. Архивировано из оригинала 5 март 2017 года.

Әҙәбиәт

  • Закавказская Социалистическая Федеративная Советская Республика // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2016.
  • Закавказская федерация // Евклид — Ибсен. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 9).
  • Розенталь Д. Э. Большой справочник по русскому языку: Орфография. Пунктуация. Орфографический словарь. Прописная или строчная? / Савчук С. О.. — Москва: Оникс, 2011. — 1008 с. — 5100 экз. — ISBN 978-5-488-02204-1.
  • Лопатин В. В., Нечаева И. В., Чельцова Л. К. Прописная или строчная? Орфографический словарь / Н. Уварова. — Москва: Эксмо, 2011. — 512 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-699-49001-1.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар