УЕФА суперкубогы
УЕФА суперкубогы (рус. Суперку́бок УЕФА́, ингл. UEFA Super Cup) — Европала футбол миҙгелен асҡан һәм уҙған миҙгелдә УЕФА чемпиондары лигаһы һәм УЕФА-ның Европа лигаһы еңеүселәре араһында бер матчтан торған рәсми футбол турниры. Йәрәбә августа, көҙгө-яҙғы форматта үткән футбол миҙгеле башланыр алдынан үткәрелгәнгә күрә, йәрәбәгә, ғәҙәттә, элекке турнирҙарҙа еңеүсе командаларҙың яңыртылған составы ҡатнаша.
Суперкубокты бөтәһе 24 команда яулай, уларҙың иң титуллылары: Испанияның «Барселона», «Реал Мадрид» һәм Италияның «Милан» командалары, улар төрлө йылдарҙа 5 трофей яулай.
УЕФА суперкубогының тәүге еңеүсеһе — Амстердамдың "Аякс"ы.
Тарихы
УЕФА суперкубогы 1972 йылда ойошторола, турнирға нигеҙ һалыусы — Голландияның De Telegraaf гәзите хәбәрсеһе Антон Виткамп. Ул ваҡытта Голландия футболының кимәле бик юғары була, һәм Виткамп Европа футбол сәхнәһендә Голландия клубтарының, атап әйткәндә, еңелмәҫ "Аякс"тың (Амстердам) көсөн һынау өсөн яңы һәм үҙенсәлекле ысул эҙләй.
Ул ваҡытта «Фейеноорд» һәм «Аякс» дүрт тапҡыр Европа кубогы финалына сыға һәм өс тапҡыр абруйлы трофей яулай. Был осор Голландия футболының «алтын дәүере» тип иҫәпләнә, Голландия клубтары Европала иң көслөһө була.
Европа чемпиондары кубогынан тыш, Европала УЕФА эгидаһы аҫтында УЕФА кубогы еңеүселәре кубогы ла үткәрелә. Осрашыу хаҡлы рәүештә берҙән-бер көслө клубты асыҡлай аласаҡ.
Виткамп үҙенең идеяһы тураһында «Аякс» президенты Яп Ван Праг менән уртаҡлаша, һәм тиҙҙән гәзит ярҙамында турнирға әҙерлек башлана. Майкл ван Прааг, Яаптың атаһы һәм Виткамп Цюрихҡа УЕФА-ның хәҙерге президенты Артемио Франчи менән осрашыуға бара, әммә ул турнирға рәсми ярҙам күрһәтеүҙән баш тарта, сөнки "Аякс"тың оппоненты «Рейнджерс»ҡа бер йылға уйындарҙан ситләтелә. «Рейнджерс» үҙенең йөҙ йыллығын билдәләгәнлектән, рәсми булмаған ҡаршы тороуҙа иң көслө титулын асыҡларға ҡарар ителә.
1972 йылда суперкубоктың беренсе уйыны үтә, De Telegraaf финанслай, ләкин УЕФА уны танымай.
Бер йылдан һуң УЕФА Европа кубогын ҡабаттан яулаған «Милан» һәм «Аякс» командалары араһында суперкубок уйындарын ойошторорға ризалыҡ бирә. Әммә суперкубок матчтары рәсми рәүештә иғлан ителмәй; «Милан» тәүге осрашыуҙа "Аякс"ты 1:0 иҫәбе менән еңә, кире осрашыуҙа 0:6 иҫәбе менән отола. 1974 йылғы суперкубок Көнбайыш Германияның Бавария" менән ГДР-ҙан «Магдебург» араһында даталар тураһында килешмәү арҡаһында үтмәй.
Суперкубок 1975 йылдан ғына тотороҡлолоҡ ала. 1998 йылда УЕФА ҡабаттан нейтраль аренала бер матчлы турнир форматы тәжрибәһенә мөрәжәғәт итә, һәм матчты үткәреү шул ваҡыттан алып (2012 йылдан төрлө стадиондарҙа) Луи II стадионына беркетелә.
1998/1999 йылдар миҙгеле тамамланғандан һуң, Суперкубок өсөн матчты Чемпиондар лигаһы һәм УЕФА кубогы еңеүселәре араһында үткәрергә ҡарар ителә.
2018 йылда трофей «Реал» һәм "Атлетико"араһында уйнатыла. Шулай итеп, турнирҙа беренсе тапҡыр бер ҡала — Мадрид командалары ҡатнаша[1][2].
Уйын форматы
Суперкубок башта парлы матчта уйнатыла, әммә ҡайһы берҙә айырым осраҡтар була. Ике уйын суммаһы буйынса күберәк туп индергән команда еңеүсе тип таныла. 1980 йылда «Валенсия» "Ноттингем Форест"ты еңгәндән һуң ғына индерелгән голдарҙы иҫәпләргә тура килә. 1982 йылда «Астон Вилла» "Барселона"ны еңгәндән һуң, өҫтәмә ваҡыт талап ителә. 2013 йылда УЕФА Суперкубогы өсөн матч һөҙөмтәһе тәүге тапҡыр пенальти серияһында билдәләнә, ә 2000 йылда «Галатасарай (футбол клубы)» "Реал"ды «алтын гол» ҡағиҙәһе буйынса еңә.
Әлеге ваҡытта Суперкубок өсөн матчта УЕФА чемпиондары лигаһы һәм УЕФА-ңың Европа лигаһы еңеүселәре уйнай. Ярыштың һөҙөмтәһе бер матчта хәл ителә.
Матч регламенты Европа кубогы финалдары форматына оҡшаш. Әгәр төп ваҡыттан һуң иҫәп тигеҙ булһа, 15 минутлыҡ ике тайм өҫтәлә. Әгәр уларҙа ла еңеүсе билдәләнмәһә, матчтың һөҙөмтәһе пенальти серияһында хәл ителә.
Бүләк аҡсаһы
Еңгән клуб 5 миллион евро, еңелгән клуб 3 миллион евро ала.
Еңеүселәр
| Команда | Еңеү | Еңелеү | Еңеү йылдары | Еңелеү йылдары |
|---|---|---|---|---|
 Барселона |
5 | 4 | 1992, 1997, 2009, 2011, 2015 | 1979, 1982, 1989, 2006 |
| Реал Мадрид |
5 | 3 | 2002, 2014, 2016, 2017, 2022 | 1998, 2000, 2018 |
 Милан |
5 | 2 | 1989, 1990, 1994, 2003, 2007 | 1973, 1993 |
 Ливерпуль |
4 | 2 | 1977, 2001, 2005, 2019 | 1978, 1984 |
 Аякс |
3 | 1 | 1972, 1973, 1995 | 1987 |
| Атлетико Мадрид |
3 | 0 | 2010, 2012, 2018 | |
| Челси |
2 | 3 | 1998, 2021 | [2012, 2013, 2019 |
 Бавария Мюнхен |
2 | 3 | 2013, 2020 | [1975, 1976, 2001 |
.svg){kind=small} Андерлехт |
2 | 0 | 1976, 1978 | |
| Валенсия |
2 | 0 | 1980, 2004 | |
| Ювентус |
2 | 0 | 1984, 1996 | |
| Севилья |
1 | 5 | 2006 | 2007, 2014, 2015, 2016, 2020 |
 Порту |
1 | 3 | 1987 | 2003, 2004, 2011 |
| Манчестер Юнайтед |
1 | 3 | [1991 | 1999, 2008, 2017 |
 Динамо Киев |
1 | 1 | 1975 | 1986 |
| Ноттингем Форест |
1 | 1 | 1979 | 1980 |
| Астон Вилла |
1 | 0 | [1982 | |
 Абердин
|
1 | 0 | 1983 | |
 Стяуа |
1 | 0 | 1986 | |
| Мехелен |
1 | 0 | 1988 | |
| Парма |
1 | 0 | 1993 | |
| Лацио |
1 | 0 | 1999 | |
 Галатасарай (футбол клубы) |
1 | 0 | 2000 | |
 Зенит |
1 | 0 | 2008 | |
| Гамбург |
0 | 2 | 1977, 1983 | |
| Рейнджерс
|
0 | 1 | [1972 | |
| ПСВ |
0 | 1 | 1988 | |
| Сампдория |
0 | 1 | 1990 | |
 Црвена Звезда |
0 | 1 | 1991 | |
| Вердер |
0 | 1 | 1992 | |
| Арсенал |
0 | 1 | 1994 | |
| Реал Сарагоса |
0 | 1 | [1995 | |
 Пари Сен-Жермен |
0 | 1 | 1996 | |
| Боруссия Дортмунд |
0 | 1 | 1997 | |
| Фейеноорд |
0 | 1 | 2002 | |
| ЦСКА Мәскәү |
0 | 1 | [2005 | |
| Шахтёр Донецк |
0 | 1 | 2009 | |
| Интернационале |
0 | 1 | 2010 | |
| Вильярреал |
0 | 1 | 2021 | |
| Айнтрахт |
0 | 1 | 2022 |
| Ил | Еңеүҙәр | Еңелеүҙәр |
|---|---|---|
| Испания
|
16 | 14 |
| Англия
|
9 | 10 |
| Италия
|
9 | 4 |
| Нидерланд
|
3 | 3 |
| Бельгия
|
3 | 0 |
| Германия
|
2 | 7 |
| Португалия
|
1 | 3 |
 СССР[3]
|
1 | 1 |
| Россия
|
1 | 1 |
| Шотландия
|
1 | 1 |
| Румыния
|
1 | 0 |
| Төркиә
|
1 | 0 |
.svg){kind=small} Югославия
|
0 | 1 |
| Франция
|
0 | 1 |
| Украина
|
0 | 1 |
УЕФА суперкубогы сиктәрендә 2 һәм унан күберәк гол индергән 32 футболсы исемлеге[4][5][6]
.svg){kind=small}
Һылтанмалар
Иҫкәрмәләр
- ↑ В Суперкубке Европы впервые сыграют две команды из одного города (рус.), Sports.ru. 16 август 2018 тикшерелгән.
- ↑ All you need to know about the 2018 UEFA Super Cup (ингл.). UEFA.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2018.
- ↑ Ике тапҡыр (1975 һәм 1986 йылда) Суперкубок матчта Киев «Динамо»һы ҡатнаша, Ул Украина ССР-ы исеменән сығыш яһай, СССР тарҡалғас, Украина исеменән
- ↑ UEFA Super Cup - All-time Topscorers (ингл.). worldfootball.net. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2021.
- ↑ UEFA Super Cup - All-time top goalscorers (ингл.). www.transfermarkt.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2021.
- ↑ Top goalscorers in UEFA Super Cup history (ингл.). www.besoccer.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2021.
Тема буйынса өҫтәмә
УЕФА турнирҙары | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
| |||||||||
