Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнө

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнө (рус. День 112-й Башкирской кавалерийской дивизии) — Башҡортостан Республикаһында йыл һайын 13 ноябрҙә билдәләнгән иҫтәлекле көн. Башҡортостан Республикаһының 2020 йылдың 3 мартындағы 225-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында»ғы Закондың 3-сө статьяһына үҙгәреш индереү тураһындағы Законы менән булдырылған[1][2].

Тарихы

Иҫтәлекле дата булдырыу инициативаһы йәмәғәтселек тарафынан хуплана, киң мәғлүмәт сараларында һәм социаль селтәрҙәрҙә тикшерелә[3]. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары законды 2020 йылдың 27 февралендә ҡабул итә[3]. Закон проектын әҙерләү барышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнөн иҫтәлекле дата ғына түгел, ә байрам көнө итергә тигән тәҡдимдәр ҙә яңғырай, әммә уны иҫтәлекле көн тип билдәләргә хәл ителә[4].

13 ноябрь датаһы 1941 йылдың 13 ноябрендә СССР-ҙың Дәүләт оборона комитеты милли ғәскәрҙәр берләшмәләрен ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итеүе менән бәйле, шуның нигеҙендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы булдырыла[5][3].

Дивизия тураһында

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 1941 йылдың ноябренән 1942 йылдың апреленә тиклем Дим станцияһында (рус.)баш. (хәҙер Өфө ҡалаһы эсендә) һәм Өфө районының Авдон, Яңы Жуков, Иҫке Жуков, Таптыков ауылдарында ойошторола[6]. Дивизия, нигеҙҙә, республика халҡы һәм матди ресурстарынан төҙөлә. Колхоз, совхоздар кавалеристар өсөн аттар, икмәк, фураж бүлә; республика предприятиеларында тачанкалар, поход кухнялары, эйәр, обмундирование, аяҡ кейемдәре етештерелә. Дивизияның баштағы һаны 3823 кеше тәшкил итә: командирҙар составы — 304, кесе начальниктар — 431, рядовойҙар — 3088; милли состав: башҡорттар — 81,4 %, татарҙар — 14,5 %, урыҫтар — 3,3 %[6].

Дивизия командиры итеп полковник М. М. Шайморатов тәғәйенләнә, ул 1941 йылдың 25 декабрендә вазифаһына инә[6][3]. 1942 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы исеменән дивизияға 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының байрағы тапшырыла[6].

Һуғыш юлы

1942 йылдың апрель-майында дивизия фронтҡа юллана. Ул 7-се гвардия кавалерия корпусы составында Брянск, Воронеж, Көньяҡ-Көнбайыш, Дала, Үҙәк, Белоруссия, 1-се һәм 2-се Белоруссия фронттарында һуғыша[6]. Дивизия Сталинград янындағы һуғыштарҙа, Чернигов-Припять операцияһында (һуғыштарҙағы айырмалығы өсөн уға «Чернигов» тигән почетлы исем бирелә), Днепр буйындағы алыштарҙа, Украина, Белоруссия, Польша ерҙәрен азат итеүҙә, Көнсығыш Померания һәм Берлин стратегик операцияларында ҡатнаша[3][5].

1943 йылдың 14 февралендә дивизия 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы итеп үҙгәртелә[6]. 1943 йылдың 21 сентябрендә уға «Чернигов» почетлы исеме бирелә[6]. М. М. Шайморатов һәләк булғандан һуң, дивизияға полковник Г. А. Белов етәкселек итә[7].

Дивизияның 3860 яугире орден, миҙалдар менән наградлана, 78-е Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була, биш кеше Дан орденының тулы кавалеры була[3][5][8]. Дивизия командиры М. М. Шайморатов үлгәндән һуң Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ була[3][8].

Саралар

Башҡортостанда Генерал Шайморатов ордены булдырылған[3][5]. Өфөлә 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы һәм Республика Хәрби Дан музейы эшләй, һәйкәлдәр ҡуйылған[3].

Иҫтәлекле дата айҡанлы дивизия яугирҙарына арналған һәйкәлдәргә һәм мемориалдарға сәскәләр һалыу ойошторола. Мәктәптәрҙә, китапханаларҙа, музейҙарҙа һәм башҡа учреждениеларҙа Бөйөк Ватан һуғышы һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы тарихына арналған тематик саралар үткәрелә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнөн билдәләү Башҡортостанда һуғыш йылдарындағы тарихи ваҡиғаларҙы иҫкә алыуҙың бер формаһы булып тора. Иҫтәлекле дата дивизия яугирҙарының ҡаһарманлығы тураһында хәтерҙе һаҡлау, уларҙың исемдәрен киләһе быуындарға еткереү һәм Бөйөк Ватан һуғышы тарихына ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу менән бәйле[3][9].

Был көндө республика буйынса ҙур патриотик, мәҙәни, тәрбиәүи саралар үткәрелә[10]:

  • Тантаналы митингтар һәм сәскәләр һалыу тантаналары: Республика етәкселеге, ветерандар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, кадеттар, мәктәп уҡыусылары һәйкәлдәр һәм мемориалдар янында йыйыла (атап әйткәндә, Өфөнөң Совет майҙанында урынлашҡан Миниғәли Шайморатов һәйкәле һәм 112-се Башҡорт дивизионының 112-се Башҡорт ғәскәри хәрбиҙәре музейы сәскәләр.
  • Батырлыҡ дәрестәре һәм патриотик сәғәттәр: Башҡортостан буйынса мәктәптәрҙә, колледждарҙа, юғары уҡыу йорттарында, китапханаларҙа тематик дәрестәр, класс сәғәттәре, лекциялар үткәрелә, унда йәштәргә дивизияның яу тарихы, уның батырҙары, Шайморатовтың етәкселеге тураһында белем бирелә[11].
  • Музей күргәҙмәләре: 112-се Башҡорт атлы дивизияһы музейында һәм Башҡортостан Республикаһының Милли музейында махсус күргәҙмәләр ойошторола. Һирәк осрай торған архив документтары, фотоһүрәттәр, һалдаттарҙың һәм командирҙарҙың шәхси әйберҙәре ҡуйылған, тематик экскурсиялар тәҡдим ителә[12].
  • Концерттар һәм ижади кисәләр: Йәмәғәт үҙәктәрендә һәм филармонияларҙа ижади коллективтар ҡатнашлығында байрам концерттары үтә, унда патриотик йырҙар, шиғырҙар, атлылар батырлығына арналған постановкалар ҡуйыла.
  • Йәштәр һәм хәрби-патриотик саралар: Милли спорт төрҙәре буйынса фестивалдәр, турнирҙар, йәш армия ағзалары һәм хәрби-патриотик клубтар йыйылыштары, телеконференциялар, ветерандар һәм дивизия ағзаларының нәҫелдәре менән осрашыуҙар үткәрелә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Закон Республики Башкортостан от 03 марта 2020 года N 225-з О внесении изменения в статью 3 Закона Республики Башкортостан "О праздничных и памятных днях в Республике Башкортостан". Электронный фонд правовых и нормативных документов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  2. ↑ Закон Республики Башкортостан от 27.02.92 N ВС-10/21. КонтурНорматив. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Башкирия впервые отмечает День памяти легендарной 112-й Башкавдивизии. Башинформ (13 ноябрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  4. ↑ Башҡортостанда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы хөрмәтенә иҫтәлекле дата булдырыла (башҡ.). Башинформ (16 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Законодатели Башкирии установили новую памятную дату. РБК-Уфа (27 февраль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 112-я Башкирская кавалерийская дивизия. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  7. ↑ 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы (башҡ.). Республиканский музей боевой славы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  8. ↑ 1 2 Как сложились судьбы героев Великой Отечественной войны – бойцов 112-й Башкавдивизии. Башинформ (22 июнь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  9. ↑ Мероприятие посвящено ко дню 112 – й Башкирской кавалерийской дивизии. Инфоурок. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 сентябрь 2026.
  10. ↑ В Уфе прошли торжественные мероприятия, приуроченные ко Дню Героев Отечества. BashNews. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2026-0911.
  11. ↑ Мероприятие посвящено ко дню 112 – й Башкирской кавалерийской дивизии. Инфоурок. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 сентябрь 2026.
  12. ↑ Лекторий «В битве за Днепр». Городзовёт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 сентябрь 2026.
© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».

Категориялар