Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнө

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнө (рус. День 112-й Башкирской кавалерийской дивизии) — Башҡортостан Республикаһында йыл һайын 13 ноябрҙә билдәләнгән иҫтәлекле көн. Башҡортостан Республикаһының 2020 йылдың 3 мартындағы 225-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында»ғы Закондың 3-сө статьяһына үҙгәреш индереү тураһындағы Законы менән булдырылған[1][2].

Тарихы

Иҫтәлекле дата булдырыу инициативаһы йәмәғәтселек тарафынан хуплана, киң мәғлүмәт сараларында һәм социаль селтәрҙәрҙә тикшерелә[3]. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары законды 2020 йылдың 27 февралендә ҡабул итә[3]. Закон проектын әҙерләү барышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнөн иҫтәлекле дата ғына түгел, ә байрам көнө итергә тигән тәҡдимдәр ҙә яңғырай, әммә уны иҫтәлекле көн тип билдәләргә хәл ителә[4].

13 ноябрь датаһы 1941 йылдың 13 ноябрендә СССР-ҙың Дәүләт оборона комитеты милли ғәскәрҙәр берләшмәләрен ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итеүе менән бәйле, шуның нигеҙендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы булдырыла[5][3].

Дивизия тураһында

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 1941 йылдың ноябренән 1942 йылдың апреленә тиклем Дим станцияһында (рус.)баш. (хәҙер Өфө ҡалаһы эсендә) һәм Өфө районының Авдон, Яңы Жуков, Иҫке Жуков, Таптыков ауылдарында ойошторола[6]. Дивизия, нигеҙҙә, республика халҡы һәм матди ресурстарынан төҙөлә. Колхоз, совхоздар кавалеристар өсөн аттар, икмәк, фураж бүлә; республика предприятиеларында тачанкалар, поход кухнялары, эйәр, обмундирование, аяҡ кейемдәре етештерелә. Дивизияның баштағы һаны 3823 кеше тәшкил итә: командирҙар составы — 304, кесе начальниктар — 431, рядовойҙар — 3088; милли состав: башҡорттар — 81,4 %, татарҙар — 14,5 %, урыҫтар — 3,3 %[6].

Дивизия командиры итеп полковник М. М. Шайморатов тәғәйенләнә, ул 1941 йылдың 25 декабрендә вазифаһына инә[6][3]. 1942 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы исеменән дивизияға 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының байрағы тапшырыла[6].

Һуғыш юлы

1942 йылдың апрель-майында дивизия фронтҡа юллана. Ул 7-се гвардия кавалерия корпусы составында Брянск, Воронеж, Көньяҡ-Көнбайыш, Дала, Үҙәк, Белоруссия, 1-се һәм 2-се Белоруссия фронттарында һуғыша[6]. Дивизия Сталинград янындағы һуғыштарҙа, Чернигов-Припять операцияһында (һуғыштарҙағы айырмалығы өсөн уға «Чернигов» тигән почетлы исем бирелә), Днепр буйындағы алыштарҙа, Украина, Белоруссия, Польша ерҙәрен азат итеүҙә, Көнсығыш Померания һәм Берлин стратегик операцияларында ҡатнаша[3][5].

1943 йылдың 14 февралендә дивизия 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы итеп үҙгәртелә[6]. 1943 йылдың 21 сентябрендә уға «Чернигов» почетлы исеме бирелә[6]. М. М. Шайморатов һәләк булғандан һуң, дивизияға полковник Г. А. Белов етәкселек итә[7].

Наградалары

Дивизия наградалана[6][5]:

  • Ленин ордены (1945) — Польша өсөн алыштарҙағы күрһәткән хәрби хеҙмәттәре өсөн;
  • Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944) — дошмандың Мозырь төркөмөн ҡыйратып, ҡаланы азат иткән өсөн;
  • II дәрәжә Суворов ордены (1944) — Хелм һәм Люблин ҡалалары өсөн һуғышта бурысын үтәгән өсөн;
  • II дәрәжә Кутузов ордены (1945) — Берлин операцияһын тормошҡа ашырыуҙа һәм Бранденбургты алыуҙа күрһәткән хәрби хеҙмәттәре өсөн.

Дивизияның 3860 яугире орден, миҙалдар менән наградлана, 78-е Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була, биш кеше Дан орденының тулы кавалеры була[3][5][8]. Дивизия командиры М. М. Шайморатов үлгәндән һуң Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ була[3][8].

Саралар

Башҡортостанда Генерал Шайморатов ордены булдырылған[3][5]. Өфөлә 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы һәм Республика Хәрби Дан музейы эшләй, һәйкәлдәр ҡуйылған[3].

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнөндә республикала осрашыуҙар, батырлыҡ дәрестәре, күргәҙмәләр, һәйкәлдәргә сәскә һалыу кеүек саралар үтә[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Закон Республики Башкортостан от 03 марта 2020 года N 225-з О внесении изменения в статью 3 Закона Республики Башкортостан "О праздничных и памятных днях в Республике Башкортостан". Электронный фонд правовых и нормативных документов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  2. ↑ Закон Республики Башкортостан от 27.02.92 N ВС-10/21. КонтурНорматив. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Башкирия впервые отмечает День памяти легендарной 112-й Башкавдивизии. Башинформ (13 ноябрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  4. ↑ Башҡортостанда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы хөрмәтенә иҫтәлекле дата булдырыла (башҡ.). Башинформ (16 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Законодатели Башкирии установили новую памятную дату. РБК-Уфа (27 февраль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 112-я Башкирская кавалерийская дивизия. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  7. ↑ 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы (башҡ.). Республиканский музей боевой славы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
  8. ↑ 1 2 Как сложились судьбы героев Великой Отечественной войны – бойцов 112-й Башкавдивизии. Башинформ (22 июнь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 август 2026.
© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».

Категориялар