587-се гаубица артиллерия полкы

1942 йылдың 25 майында полк Калинин өлкәһенең Андреаполь станцияһына килә. Калинин фронты командующийы Конев бойороғо буйынса 26-сы армия составына инә. Андреаполь станцияһынан Ярцево станцияһына тиклем (яҡынса 230 километр) юлһыҙ ерҙән хәлдән тайҙырғыс марш яһай.

1942 йылдың 2 июненән 22-се һәм 39-сы армиялар араһын бәйләп тора, танкыларға ҡаршы оборонаға әҙерләнә.

1942 йылдың июль башында немец командованиеһы «Зейдлиц» операцияһын үткәреүҙе планлаштыра (1942 йылдың 2-23 июлендә)^[2]. Операция планын 9-сы немец армияһы командующийы генерал-полковник Вальтер Модель әҙерләй. Фронт һыҙығында ҙур сығынты барлыҡҡа килә, ул Калинин фронтының төп көстәре менән Нелидово районында тар «коридор» аша тоташа. Коридор ситтәрендә немец ғәскәрҙәре Оленино һәм Белый ҡалаларын биләп тора, улар бик көслө оборона райондарына әйләнә.

1942 йылдың 2 июлендә 3 сәғәт 00 минутта ҡыҫҡа артиллерия һәм авиация эшмәкәрлегенән һуң дошмандың хәрәкәте ике удар төркөмдән башлана: төньяҡтан Оленино районынан — 23-сө армия корпусы, көньяҡтан Белый районынан айырым Эзебек төркөмө (танк һәм пехота дивизиялары) һөжүм итә. Операцияның тәүге көндәрендә совет ғәскәрҙәре ныҡышмалы ҡаршылыҡ күрһәтә. Дүртенсе көндә генә, 5 июлдә, төньяҡ һәм көньяҡ төркөмдәренән немец танк дивизиялары, Белый— Оленино шоссеһын быуып, Пушкари ауылы районында осраша.

39-сы армия, 11-се кавалерия корпусы, 41-се армияның һул флангы (17 гвардия дивизияһы, 125-се уҡсылар дивизияһы), 22-се армияның уң флангы частары (355-се дивизия, 380-се дивизияның бер өлөшө, 185-се уҡсылар дивизияһының айырым частары) ҡамауҙа ҡала.

380-се уҡсылар һәм 39-сы армиялар участкаһында бер көн эсендәге алыштарҙа 587-се иптап/гап 17 танкты, 200-гә яҡын дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Был участкала дошман танкылары менән көрәштең бөтә ауырлығы 587-се иптап иңенә төшә. 10 көн дауамындағы ҡан ҡойошло алыштарҙа полк, көслө бомбаға тотолоуға дусар булып, 22 танкты, 24 йөк тейәгән автомобилде, 12 төрлө калибрлы орудиеларҙы, 14 пулеметты һәм 800-гә яҡын дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне, шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн был осорҙа 5 кеше ордендар, 12 кеше миҙалдар менән бүләкләнә.

1942 йылдың 3 ноябрендәге 154 587-се иптап хәрби донесениеһына һәм элеккерәк бер нисә донесениеға штаб начальнигы Нюхалов ҡул ҡуя. Бәлки, 587-се гап 587-се иптап итеп үҙгәртелгәндер һәм артабан полк документтарҙа 587-се иптап тип күрһәтелә^[3]. Ноябрь аҙағында 578-се гап/иптап Икенсе Ржев-Сычев операцияһында («Марс», 25 ноябрь—20 декабрь 1942 йыл) ҡатнаша, ул унда йәлеп ителгән совет частарының еңелеүе менән тамамлана.

1942 йылдың 25—30 ноябрендә полк 39-сы армия составында 100-се уҡсылар бригадаһына ут ярҙамы күрһәтә. Немецтарҙың 23-сө армия корпусының һөжүмен туҡтатып һәм Йәш Туд районынан контрһөжүмгә күсеп (Калинин өлкәһе, сығынтының төньяҡ өлөшө), полк ҡеүәтле ут ярҙамы менән 39-сы армия пехотаһының 8-10 км алға барыуын тәьмин итә. Шул ваҡытта 24 дзот һәм блиндаж, 20 пулемет, дүрт күҙәтеү пункты юҡ ителә. Полк өс артиллерия батареяһының өнөн тыға, 200-гә яҡын һалдат һәм офицерҙы юҡ итә.

1943 йылдың 7 авгусынан 2 октябренә тиклем Көнбайыш фронты һәм Калинин фронтының һул ҡанаты ғәскәрҙәренең Смоленск стратегик һөжүм операцияһы («Суворов» операцияһы) тормошҡа ашырыла. Операцияның төп маҡсаты Смоленскиҙы азат итеү һәм дошман көстәрен хәл иткес Курск алышы барған көньяҡ-көнбайыш йүнәлешкә ебәрмәү була^[4].

1943 йылдың 19 сентябрендә Калинин фронты ғәскәрҙәре 39-сы армия һәм Алыҫтан хәрәкәт итеүсе авиация көстәре менән Духовщина-Демидов операцияһы барышында Духовщина ҡалаһын азат итә. 578-се иптап (гап) Духовщина эргәһендәге Отра һәм Вердино райондарында дошман оборонаһын өҙөүҙә ҡатнаша. Духовщина ҡалаһын азат итеү хөрмәтенә Мәскәүҙә 124 орудиенан торған 12 артиллерия залпы менән салют бирелә.

Был осорҙа полк 134-се һәм 234-се уҡсылар дивизияларына ут ярҙамын тәьмин итә. Духовщина—Пречистое шоссеһында урынлашҡан Вердино ауылы (хәҙер унда 3 кеше йәшәй) дошман тарафынан ҡеүәтле оборона үҙәге (доттар, траншеялар, сәнскеле тимер сым рәттәре) итеп үҙгәртелә. 578-се иптап ярҙамында 134-се уҡсылар дивизияһы яугирҙәре дошман оборонаһын өҙә һәм Вердино ауылын азат итә, бының өсөн дивизия Вердинская тигән маҡтаулы исем ала, 234-се уҡсылар дивизияһы үтә нығытылған Ломоносово ҡаласығын алған өсөн — Ломоносовская атамаһын^[5].

1943 йылдың 14 сентябрендә полк, 11-се айырым танк полкын ут менән оҙатып, уның менән берлектә вермахттың 206-сы пехота дивизияһының оборонаһын өҙә. Бынан тыш, 219-сы пехота дивизияһы һәм 84-се уҡсылар корпусы пехотаһының алға барыуын тәьмин итә.

1943 йылдың көҙөндә хәрби хәрәкәттәр районындағы ерҙәр, һүрәтләүҙәр буйынса, соҡорло-саҡырлы, ваҡ урмандар менән ҡапланған, һаҙлыҡлы булған.

Немецтарҙың оборонаһының алғы сиге ҡалҡыулыҡ буйлап үтә. Улар тораҡ пункттарҙы күп һанлы траншеялар менән тоташтырып, яҡшы нығытылған терәк пункттарға әйләндерә. Оборонаның алғы сиге күп һанлы дзоттар, асыҡ пулемет майҙансыҡтары һәм блиндаждар менән тығыҙландырылған. Дошмандың артиллерияһы һәм минометтары эшелонлап урынлаштырыла, дошман оборонаһы 37 миллиметрлыҡ танкыға ҡаршы артиллерия менән көсәйтелә.

Совет артиллеристарынан дошман оборонаһының нығытмаларын алыу өсөн күп батырлыҡ, көс һәм оҫталыҡ талап ителә.

Смоленск һөжүме операцияһы осоронда полк 300 километрға тиклем ерҙе алышып үтә, Духовщина, Смоленск, Рудня, Лиозно ҡалаларын азат итеүҙә әүҙем ҡатнаша, пехота һәм танктар һөжүмен тәьмин итә.

1943 йылдың октябрендә Калинин фронты 1-се Балтик буйы фронты тип үҙгәртелә.

1943 йылдың ноябрь башында 587-се иптап/гап Витебскиҙан көнсығышҡа табан 40 километр алыҫлыҡта Уна районында була. 1943 йылдың 8 ноябренән полк Витебск эргәһендә дошмандың үтә нығытылған оборона һыҙығын өҙөү буйынса алыштарҙа ҡатнаша. Полк 60-сы танк бригадаһы танктарын һуғышҡа индереүҙе тәьмин итә, төн дауамында дошман тылында 20 километрға тиклем алға бара. 60-сы танк бригадаһы танкистары менән берлектә, ҡамауға эләгеп, өс көн дауамында оборона алыштары алып бара. 1943 йылдың 10 ноябрендә генә дошмандың ете танк һәм пехота контрһөжүме кире ҡағыла.

1943 йылдың 13 мартында 587-се гаубица артиллерия полкына (иптап) Ватан өсөн һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы, командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн СССР Юғары Советының Хәрби Ҡыҙыл Байрағы тапшырыла (артиллерия генерал-майоры Александров тапшыра).