Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ғабдрахманов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Абрар Хаҡ улы Ғабдрахманов (рус. Абрар Хакович Габдрахманов; 1935 йылдың 1 ғинуары, Наурыҙ, Башҡорт АССР-ы — 2013 йылдың 15 октябре, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет һәм Рәсәй башҡорт композиторы, педагог, музыкаль мәғрифәтсе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995). Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлеге ағзаһы (1981).

Биографияһы

1935 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Учалы районы Наурыҙ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы — Ғабдулхаҡ Ғабдрахманов, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Дон фронтында һәләк була. Әсәһе биш улын яңғыҙы үҫтерә[1].

Музыка менән бала сағынан ҡыҙыҡһына: дүрт йәшендә мандолинаны үҙ аллы өйрәнә, ун йәшендә — скрипкала уйнай. Мәктәп үҙешмәкәрлегендә ҡатнаша[2].

1959 йылда Баймаҡ тау-металлургия техникумын экстерн тамамлай. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында һәм Межозёрный руднигында эшләй. Тәүге «Әйтсе, иркәм!» йырын 1958 йылда яҙа.

1965 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (Р. Сәлмәнов класы), 1973 йылда Өфө сәнғәт институтын (З. Исмәғилев класы) тамамлай.

1961—1968 йылдарҙа — Өфө ҡалаһындағы 8-се музыка мәктәбе уҡытыусыһы, 1973—1978 йылдарҙа БАССР-ҙың телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының музыка мөхәррире булып эшләй.

Башҡорт радиоһында «Халыҡ музыкаһына һөйөү менән» тапшырыуҙар циклының авторы һәм алып барыусыһы була. Цикл сиктәрендә күренекле башҡорт композиторҙары К. Рәхимов, З. Исмәғилев, Х. Әхмәтов, Р. Мортазин һәм башҡалар менән халыҡтың музыкаль-поэтик мираҫына мөнәсәбәт, фольклор менән эшләү ысулдары тураһында әңгәмәләр яҙып ала.

2013 йылдың 15 октябрендә оҙаҡ ауырығандан һуң Өфөлә вафат була, Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән[3][1].

Ижады

Ижады симфоник, инструменталь, вокаль әҫәрҙәрҙе, йырҙарҙы, романстарҙы һәм эшкәртмәләрҙе үҙ эсенә ала.

Симфоник һәм инструменталь әҫәрҙәре

  • «Йәмле Яйыҡ буйҙары», симфоник картина (1972);
  • «Башҡорт бейеүҙәре», симфоник сюита (1980);
  • «Бейеү көйҙәре», 2 скрипка һәм флейта өсөн сюита (1976);
  • 2-се скрипка һәм флейта өсөн соната (1988);
  • «Башҡорт моңдары», скрипка һәм флейта өсөн пьесалар циклы (1992).

Вокаль әҫәрҙәре

  • «Мәңгелек яралар», Р. Ә. Сафин шиғырына кантата (1972);
  • «Тыуған ерем — моңло йырым», А. Игебаев һәм З. Ә. Солтанов шиғырына кантата (1979);
  • «Ер улы — Ил улы», Х. Ғиләжев шиғырына вокаль цикл (1986);
  • «Туған тел», Р. Й. Ғарипов шиғырына вокаль цикл (1989);
  • «Шағир», Н. Нәжми шиғырына вокаль цикл (1998).

Йырҙары һәм романстары

  • «Ағиҙел», Р. Йәнбәков шиғыры;
  • «Аҙашҡанһың, кәкүк», З. Әхмәтйәнова шиғыры;
  • «Күңелемдә — һөйөү һағышы», З. Алтынбаева шиғыры;
  • «Төштәрҙә генә булһа ла» З. Ҡотлогилдина шиғыры;
  • «Туған моңдар» Р. Т. Бикбаев шиғыры;
  • «Әйтсе, иркәм!» (1958) — тәүге йыр;
  • «Бишек йыры», «Иртәнге моңдар», «Төнгө серенада», «Башҡортостан».

Башҡа әҫәрҙәре

  • «Һоро муйын», балалар операһы (1987, Г. Зайцев либреттоһы Д. Мамин-Сибиряк әкиәте буйынса);
  • Башҡорт халыҡ йырҙарының a cappella хор өсөн эшкәртмәләре (шул иҫәптән «Сибай», «Томан», «Уйыл», «Шәүрә»; барлығы 50-нән ашыу эшкәртмә).

Нота йыйынтыҡтары

  • Ғабдрахманов А. Х. Таңдағы йыр. — Өфө, 1985.;
  • Ғабдрахманов А. Х. Төнгө серенада. — Өфө: Китап, 1994.;
  • Ғабдрахманов А. Х. Йырҙарым — халҡыма. — Өфө, 2005..

Ғаиләһе

  • Ҡатыны — Нажиә Аллаярова (1936—2017), йырсы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, композиторҙың күп әҫәрҙәренең тәүге башҡарыусыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы[1].
  • Ҡыҙы — Миләүшә Иҙрисова, журналист, музыка тәнҡитсеһе.
  • Ейәнсәрҙәре — Айгөл, Дилара, Асия; республика һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаттары[1].

Наградалары һәм исемдәре

Хәтер

  • Композитор исеме Өфө ҡалаһының 8-се балалар музыка мәктәбенә бирелә (2017)[4];
  • 2020 йылда мәктәп фасадында мемориаль таҡтаташ асыла[5];
  • 2021 йылда Өфөлә композитор йәшәгән йорт стенаһына иҫтәлекле мемориаль таҡтаташ ҡуйыла[6];
  • 2025 йылдың 22 ноябрендә Башҡорт филармонияһының Ҙур залында Абрар Ғабдрахмановтың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы кисә үтә[7].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Абрар Габдрахманов. Биография. Культурный мир Башкортостана (15 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  2. ↑ Свое творчество он посвятил народу (К 80-летию со дня рождения композитора Абрара Габдрахманова) (2 ғинуар 2015). 8 июль 2026 тикшерелгән.
  3. ↑ Г. С. Галина. Габдрахманов Абрар Хакович. Башкирская энциклопедия. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  4. ↑ Детской музыкальной школе № 8 Уфы присвоено имя композитора Абрара Габдрахманова. Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа (2 октябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  5. ↑ В Уфе открыли мемориальную доску композитору Абрару Габдрахманову. ИА «Башинформ» (31 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  6. ↑ «Башкортостан», ГТРК. В Уфе установили мемориальную доску советскому композитору Габдрахманову Абрару Хаковичу (22 июнь 2021). 8 июль 2026 тикшерелгән.
  7. ↑ В Уфе состоится вечер памяти к 90-летию композитора Абрара Габдрахманова (18 ноябрь 2025). 8 июль 2026 тикшерелгән.

Әҙәбиәт

  • Галина Г. С. Төнгө серенада //Һоҡланһын бар донъя. — Өфө, 1999.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар