Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Кәримов Таһир Шакир улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Кәримов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Таһирйән (Таһир)[1][2] Шакир улы Кәримов (рус. Тагирьян Шакирович Каримов; 1912 йылдың 5 ғинуары, Әхмәр, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы — 1978 йылдың 21 июне, Өфө, Башҡорт АССР-ы, СССР) — совет башҡорт композиторы. 1950 йылдан БАССР Композиторҙар берлеге ағзаһы. СССР Композиторҙар берлеге ағзаһы[1]. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1972).

Биографияһы

1912 йылдың 5 ғинуарында Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Әхмәр ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) тыуған[2].

Таһир Кәримов үҙенең автобиографияһында, «ете йәшемдән гармунда уйнай башланым, шулай уҡ өс йыл дауамында тынлы оркестрҙа уйнаным», тип яҙа. Тыуған ауылында музыка менән мауыға башлай, бөтә байрамдарҙа ла уйнай. Өфөләге ете йыллыҡ мәктәпте тамамлап, көньяҡҡа — Ашхабадҡа китә, ебәк-туҡыма техникумында уҡый, эшкә урынлаша. Шунда ҡала паркының тынлы оркестрында уйнай башлай, төрлө музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнә. Ашхабадҡа гастролгә эстрада-цирк труппаһы килгәндә, Кәримовты баянсы булараҡ тыңлайҙар, уның пластикаһын һәм хәрәкәтсәнлеген билдәләп, уны музыкант ҡына түгел, ә гимнаст булараҡ та эшкә алалар. Был труппа менән егет тиҙҙән төньяҡҡа — Архангельскиға эләгә, бында музыканттар конкурсында еңә, хор коллективына етәксе була, үҙе йәштәр хорын ойоштора[1]. 1937 йылдан — Архангельскиҙағы ағас эшкәртеү заводы хоры етәксеһе, 1939 йылдан — «Нефтсе» клубының (Ишембай ҡалаһы) йыр һәм бейеү ансамбле художество етәксеһе. Был осорға уның композитор булараҡ тәүге тәжрибәләре тура килә, баян өсөн пьесалары яҡшы килеп сыға[1].

1940 йылдан — Фәйзи Ғәскәров исемендәге Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең, Башҡорт дәүләт филармонияһының музыка бүлеге мөдире. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында филармония артисы статусында фронт концерт бригадалары составында сығыш яһай[3], РККА сафына рәсми рәүештә саҡырылмай. Һуғыш йылдарында сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы Антон Эйхенвальдтан музыка һәм композиция дәрестәре ала. Таһирҙың тәүге музыкаль һынауҙары яу йырҙары була. Тәүге тапҡыр фронтҡа Башҡорт кавалерия дивизияһы урынлашҡан ергә барғандан һуң, шағир Ҡадир Даяндың шиғырына «Гөлсирәнең һөйгәне» йыры тыуа, ул популярға әйләнә. Унан һуң 1943 йылда «Башҡорт маршы» яҙыла, ул атлыларҙың тынлы оркестры башҡарыуында «Алға, Берлинға!» исемен ала[4].

1950 йылда БАССР Композиторҙар союзына инә. 1953 йылда экстерн менән Өфө музыка училищеһын тамамлай. 1957 йылдан 1972 йылға тиклем Башҡорт академия драма театрының музыка бүлеген етәкләй. Был йылдарҙа 35 спектаклгә музыка яҙа[4]. 1978 йылдың 21 июлендә вафат була. Өфөлә ерләнгән.

Баһалар

«Советский воин» гәзитенең 1943 йылдың 15 майындағы һанында былай тип яҙыла:

« «Күптән түгел башҡорт артистары N-сы гвардия берләшмәһе частарында сығыш яһаны. 20 концертта улар үҙҙәренең сәнғәтен генә күрһәтеп ҡалманы, ә яугирҙарға һәм командирҙарға художество үҙешмәкәрлеген киңерәк йәйелдерергә ярҙам итте. Мәҫәлән, башҡорт композиторы Кәримов гвардиясы-атлылар маршын яҙҙы һәм баянда бик матур башҡарҙы. Был маршты өйрәнергә ул беҙҙең баянсыларға ла ярҙам итте.» »

Фәриҙә Ҡудашева:

« «Таһир Кәримов тураһында һөйләгәндә, мин һәр ваҡыт үҙемдең йәшлегемде иҫләйем. Ул саҡта ул үҙенең музыкаһын бик әүҙем ижад итә башланы. Аккомпаниатор-баянсы һәм композитор булараҡ бик үҙенсәлекле ине — ул башҡорт музыкаһына үҙ яҙмаһы, үҙ интонациялары менән килде. Уның менән минең тәүге гастролдәрем булды, артабан уның менән тәүге пластинканы яҙҙыҡ. Тәүге тапҡыр башҡорт эстрадаһында ул инструменталь квартет ойошторҙо, уның менән беҙ күп сығыш яһаныҡ. Күп йылдар буйы бергә эшләнек. Минең тәүге уңыштарым Т. Кәримов менән бәйле. Ул эстрада өсөн күп үҙенсәлекле музыка яҙҙы.»[1] »

Әҫәрҙәре

Таһирйән Кәримов — башҡорт шағирҙарының шиғырҙарына 150-нән ашыу йыр һәм хор авторы[4]. 35 спектаклгә музыка авторы: М. Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын» (1952), «Ҡыҙ урлау» (1962), «Ай тотолған төндә» (1964), «Айгөл иле» (1968); Ә. Мирзаһитовтың «Боҙ ватыу» (1956), «Әсәйемдең аҡ сәстәре» (1960); Ҡ. Даяндың «Юғалған хаттар» (1957), «Таңсулпан» (1971); З. Биишеваның «Нәҙер» (К. Рәхимов менән авторҙашта, 1970), Ә. Атнабаевтың «Шоңҡар» (1967); И. Абдуллиндың «Тиле йәшлек» (1970) һәм башҡалар.

Баян һәм халыҡ ҡоралдары оркестры өсөн әҫәрҙәре араһында: Концертино (1949)[5]; тынлы квартет (1967); халыҡ ҡоралдары ансамбле өсөн пьесалары; баян өсөн пьесалары («Полька», «Вальс 2»)[5]; эстрада ансамбле өсөн пьесалары; хорҙар, шул иҫәптән «Торналар» (И. Йомағолов шиғыры, 1972), «Таныш тулҡындар» (Х. Ғиләжев шиғыры, 1972), «Гвардия башҡорттары» (Я. Ҡолмой шиғыры, 1972), «Иҙәнегеҙ имәнме?» (Ҡ. Даян шиғыры, 1974), «Күҙ нурым» (Ш. Бикҡол шиғыры, 1974); йырҙар (100-ҙән ашыу), шул иҫәптән «Бейе әле, ҡома» (Ҡ. Даян шиғыры, 1942), «Һинең йырың» (Ҡ. Даян шиғыры, 1946), «Шофер йыры» (М. Кәрим шиғыры, 1952), «Зөлфиә» (И. Абдуллин шиғыры, 1953), «Почтальон» (Ш. Насиров шиғыры, 1955), «Көтөүсе йыры» (Я. Ҡолмой шиғыры, 1960), «Ә ниңә һуң…» (И. Йомағолов шиғыры, 1971), «Сәскәле баҡсала» (Ә. Мирзаһитов шиғыры, 1971) йырҙары; башҡорт халыҡ йырҙары яҙмалары бар.

Наградалары һәм исемдәре

Ғаиләһе

  • Ҡатыны — Кәримова (ҡыҙ фамилияһы — Чернова) Зоя Тимофеевна (30.12.1920 — 01.02.2016);
  • улы — Кәримов Рөстәм Таһир улы (12.11.1949 — 16.09.1993) — пианист-концертмейстер;
  • улы Айрат (21.01.1941 — 12.05.2016)[7][8] — композитор һәм пианист, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, республика конкурстары лауреаты (1995, 2011)[9], РФ һәм РБ Композиторҙар союздары ағзаһы;
  • ейәне Диас Кәримов — пианист һәм композитор, Майндағы Франкфуртта Музыка академияһы доценты[10][11];
  • ейәне Азат Кәримов — баянсы-солист[11].

Хәтер

  • Өфөлә Киров урамы, 8-се йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[12].
  • 2022 йылдың 19 майында Башҡорт дәүләт филармонияһында композиторҙың тыуыуына 110 йыл тулыуға арналған «Музыкаль династиялар: Таһир һәм Айрат Кәримовтар» концерты үтә[11].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Каримов Тагир. Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 Кәримов Таһир Шакир улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ История Башкирской государственной филармонии: военные годы. Вечерняя Уфа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Исполнилось 100 лет со дня рождения композитора Тагира Каримова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026. Архивировано 10 апрель 2013 года.
  5. ↑ 1 2 Тагир Каримов. Произведения для баяна. mp3-blue.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  6. ↑ Кәримов Таһир Шакир улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  7. ↑ Айрат Каримов. Культура РБ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  8. ↑ В Уфе ушел из жизни известный башкирский композитор Айрат Каримов. Башинформ (12 май 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  9. ↑ Каримов Айрат Тагирович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  10. ↑ Диас Каримов: «Я пропитан музыкой родного края с самого детства». Башинформ (31 ғинуар 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  11. ↑ 1 2 3 В Башгосфилармонии прошел концерт «Музыкальные династии: Тагир и Айрат Каримовы». Культура РБ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
  12. ↑ Мемориальная доска Тагиру Каримову. 2ГИС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар