Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы
Әлфиә Сәйәр ҡыҙы Хәмбәлиева (рус. Альфия Саяровна Хамбалиева; 1960 йылдың 2 феврале, Силәбе ҡалаһы, Силәбе өлкәһе, РСФСР, СССР — 2013 йылдың 3 июле, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет һәм Рәсәй опера йырсыһы (драматик сопрано)[2]. 1994 йылдан 2013 йылға тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының әйҙәүсе солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996)[3].
Биографияһы
1960 йылдың 2 февралендә Силәбе ҡалаһында тыуған[4]. Музыкаль белем алырға 1981 йылда тәүҙә Воронеж дәүләт сәнғәт институтына (профессор Н. И. Уткина класына) уҡырға инә[5]. Артабан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтына күсеп, профессор Р. Ғ. Ғәлимуллина етәкселегендә «соло йырлау» һөнәре буйынса уҡыуын дауам итә һәм 1987 йылда тамамлай[5].
1989 йылдан 1994 йылға тиклем Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында солист була[3]. 1994 йылда Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театрына күсеп, опера труппаһы солисы була, ғүмеренең аҙағына тиклем егерме йылға яҡын шунда эшләй[5]. 1996 йылда йырсыға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә[2].
2013 йылдың 3 июлендә Өфө ҡалаһында ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була[2]. Башҡортостан Республикаһы Өфө районының Йоматау ауылында ерләнгән[2].
Ижады
Әлфиә Хәмбәлиеваның ижад юлы Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры менән айырылғыһыҙ бәйле. Көслө драматик сопраноға эйә булған йырсы классик репертуарҙың иң ҡатмарлы партияларын башҡара. 1994 йылда ул театр сәхнәһендә Н. А. Римский-Корсаковтың «Батша кәләше» операһында Домна Сабурова партияһында тәүге тапҡыр сығыш яһай[2]. Йырсының тәүге әһәмиәтле концерт эштәренең береһе Бенджамин Бриттендың "Хәрби реквием"ында партия башҡарыу була[5].
Уның репертуарына классик операларҙың төп партиялары инә: Дж. Вердиҙың шул уҡ исемле операһында Аида, П. И. Чайковскийҙың «Пиковая дама»һында Лиза һәм "Евгений Онегин"ында Татьяна, Дж. Пуччиниҙың «Богема»һында Мими, А. П. Бородиндың «Князь Игорь» операһында Ярославна[3].
Уның ижадында композитор Заһир Исмәғилев ижад иткән милли башҡорт операларындағы партиялар ҙур урын алып тора. Әлфиә Хәмбәлиева «Аҡмулла» операһында — Аҡсәскә һәм Миңлебикә, «Салауат Юлаев» операһында — Әминә, «Урал илселәре» әҫәрендә — Ҡарасәс, шулай уҡ «Ҡаһым түрә» операһында Зәлифә ролдәрен башҡара[2][5].
1995 йылда ул Өфөлә үткән М. И. Глинка исемендәге XVI Халыҡ-ара вокалистар конкурсының II премияһы лауреаты була[5]. 1996 һәм 2000 йылдарҙа Төркиәлә һәм Кипрҙа үткән төрки телле халыҡтарҙың «ТЮРКСОЙ» опера музыкаһы фестивалендә ҡатнаша[2].
Ғаиләһе
- Тормош иптәше — Олег Михайлович Деньгуб;
- Ҡыҙы — Лена[5].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996)[2];
- М. И. Глинка исемендәге XVI Халыҡ-ара вокалистар конкурсының II премияһы лауреаты (1995)[5].
Иҫкәрмәләр
- ↑ Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- ↑ 1 2 3 Ушла из жизни солистка башкирской оперы Альфия Хамбалеева. Башинформ (4 июль 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
- ↑ Альфия Хамбалеева - актриса - биография. Кино-Театр.Ру. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Память. Жила-была Альфия Хамбалеева… Башкирский государственный театр оперы и балета. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
Әҙәбиәт
- Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.