Ғиниәтуллин Рим Абдулла улы

1943 йылдың 18 сентябрендә Үзбәкстан Республикаһы Жиззах өлкәһенең Заамин районындағы Даштабад ҡалаһының Ҡаратүбә тигән төбәгендә уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Совет Армияһында хеҙмәт иткән ваҡытта Һарытауҙа, Алыҫ Көнсығышта, Спасск Дальний ҡалаһында, Чукоткала, Анадырҙа, Шмидт морононда була.

Ташкент төҙөлөш техникумында «Сәнәғәт һәм гражданлыҡ төҙөлөшө (ПГС)» һөнәре буйынса уҡый. Юғары белемде Ташкент ирригация һәм ауыл хужалығын механизациялау инженерҙары институтында (ТИИИМСХ) инженер-гидротехник һөнәре буйынса ала.

• Һөйләшеүҙәрҙә Үзбәкстан хөкүмәте исеменән сығыш яһап, низағта ҡатнашыусы яҡтар менән ышаныслы мөнәсәбәттәр урынлаштыра, был Бағдад, Риштан, Паркент һәм Бука райондарында ҡан ҡойошто булдырмай ҡала.

• Үзбәкстан хөкүмәтенең урынға командировкаға ебәрелгән вәкиле булараҡ, генерал-майор Г. Рәхимов менән берлектә дин әһелдәре ҡатнашлығында ике ай дауамында эште ойоштора һәм низағта ҡатнашыусы яҡтарҙың вәкилдәрен һөйләшеүҙәр өҫтәленә ултырта. Һөҙөмтәлә Үзбәкстан Республикаһының Ҡурғантүбә районы һәм Ҡырғыҙстан Республикаһының Өзгөн районы сигендәге низағ туҡтатыла.

• Үзбәкстан Республикаһы Юғары Советы делегацияһын етәкләп, 1994—1996 йылдарҙа Чечнялағы конституцион тәртипте тергеҙеү операцияһына тиклем үк, Беренсе татар конгресында ҡатнашыусыларҙы халыҡтар араһындағы мөнәсәбәттәрҙе бер ҡасан да ҡан ҡойошҡа алып барып еткермәҫкә саҡыра.

• 1991 һәм 1992 йылдарҙа шәхси инициативаһы буйынса 5 Үҙәк Азия республикаһы (Үзбәкстан, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Төркмәнстан, Ҡырғыҙстан) хөкүмәттәре вәкилдәре ҡатнашлығында Үҙәк Азияла һыу ресурстарын берлектә файҙаланыу стратегияһын булдырыу буйынса кәңәшмәләр үткәрә. Уның йомғаҡтары буйынса бассейндың һыу ресурстарына бөтә яҡтарҙың тиң хоҡуҡлылығы тураһында хөкүмәт-ара килешеүҙәргә ҡул ҡуйыла һәм принциптарҙы тәьмин итеү өсөн Дәүләт-ара координация һыу хужалығы комиссияһы (МКВК) ойошторола, ул шул власһыҙлыҡ осоронда халыҡтың 95 проценты һуғарыулы игенселек ерҙәрендә йәшәгән төбәктә һыу арҡаһында низағтарҙы тыуҙырмауға булышлыҡ итә^[5][6].

• Үҙәк Азияның яңы дәүләттәрен булдырыу шарттарында Арал диңгеҙен тергеҙеү өсөн «Себер йылғаларын кирегә бороу» кеүек иллюзор проекттарға аҡса булмауы сәбәпле, быны тормошҡа ашырып булмаҫын беренселәрҙән булып таный һәм Арал буйы төбәге халҡына ярҙам күрһәтеү һәм һыуҙы һаҡһыҙ ҡулланыуҙы кәметеү буйынса йоғонтоло саралар күрергә саҡыра. Халыҡ-ара Аралды ҡотҡарыу фондын ойоштороуҙа туранан-тура ҡатнаша һәм уның Башҡарма комитеты рәйесе була^[7]. Һөҙөмтәлә Амударъя һәм Һырдаръя дельталарында бәләкәй һыу ресурстары менән локаль һыу ятҡылыҡтары булдырыу^[8], тоҙло һыу алыу, тоҙға һәм ҡоролоҡҡа сыҙамлы ҡыуаҡтар ултыртыу өсөн диңгеҙ төбөнөң кипкән өлөшөндә скважиналар быраулау концепцияһын тәҡдим итеү һәм раҫлау мөмкин була. Был саралар тоҙҙоң таралыуын туҡтатырға^[9], экологик тигеҙлекте тергеҙергә, флора һәм фаунаны һаҡларға һәм, иң мөһиме, халыҡтың йәшәү шарттарын яҡшыртырға, балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ эшмәкәрлеге өсөн етерлек ресурстар булдырырға ярҙам итә^[10].

• Тиҙ тергеҙелмәгән углеводород сеймалы ресурстарын «яндырыу» ысулы менән етештерелгән электр энергияһын ҡулланыуҙы кәметеү маҡсатында, ике ҙур (Андижан һәм Туямуйын) һәм 300-ҙән ашыу бәләкәй гидроэлектростанциялар булдырыу идеяһын әүҙем яҡлай һәм уларҙы төҙөүҙә ҡатнаша.

• Ун йыл эсендә уның ҡатнашлығында Новгород өлкәһендә ике совхоз — «Ташкент» һәм «Дуҫлыҡ» төҙөлә, уларҙа ун мең квадрат метрҙан ашыу майҙанда торлаҡ, мәктәптәр, балалар баҡсалары, мәҙәниәт объекттары һәм юлдар барлыҡҡа килә^[11].

Журналист-тикшеренеүсе Иван Голунов үҙенең «Ҡазан күгендә алтын йәштәр» мәҡәләһендә^[12] Рим Ғиниәтуллиндың элекке хеҙмәткәре — Канада экологы Роб Фергюсондың һүҙҙәре килтерелә, ул 2005 йылда уҡыусыларға үҙенең «Иблис һәм юғалып барған диңгеҙ» исемле тәүге китабын тәҡдим итә^[13]. Китап автобиографик характерҙа һәм 2000 йылдар башында Ғиниәтуллин коллективында булған ысын ваҡиғалар тураһында бәйән итә. Фергюсондың күҙаллауынса, Иблис — Рим Ғиниәтуллин. Канадалы уны былай тип һүрәтләй: «Уның Арал диңгеҙен һаҡлауға бер ниндәй ҙә ҡыҙыҡһыныуы юҡ. Ул балаларын Америка университеттарында уҡытыу өсөн аҡса ғына көҫәй»^[14].

Атаһы — Абдулла Ғиниәтуллин (нәҫел фамилияһы — Әҡсәнов), Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем Жамбайҙа мәктәп директоры була. Ҡатыны менән (БАССР-ҙың Илеш районынан)^[2] алты бала үҫтерәләр, шуларҙың дүртәүһе — малайҙар^[6]. Рим Абдулла улы ҡатыны — Тәнзилә Хәбирова менән^[15] ике ул тәрбиәләйҙәр. Өлкәне — Әҡсән 1977 йылда тыуа, ТИИИМСХ һәм Фордем университетын тамамлай^[16]; кесеһе — Искәндәр, ТИИИМСХ, Фордем университетын һәм Аризона штаты университеты ҡарамағындағы Thunderbird глобаль менеджмент мәктәбен тамамлай^[17].

• «Мехнат шухрати» ордены (2003)^[18];
• «Дустлик» ордены;
• Ленин ордены;
• Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
• «Почёт Билдәһе» ордены;
• Үзбәкстан Республикаһының атҡаҙанған ирригаторы;
• Ҡарағалпаҡстан Республикаһының атҡаҙанған ирригаторы;
• Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа!» миҙалы (2010);
• Үзбәкстан Республикаһының Почёт грамотаһы;
• «Мустакиллик» («Независимость») миҙалы;
• «Дуслык» ордены (2018)^[19];
• I дәрәжә «Меҳнат фахрийси» күкрәк билдәһе (2021)^[20];
• Сит илдәрҙәге ватандаштар эштәре буйынса хөкүмәт комиссияһының Почёт грамотаһы (2008)^[21];
• Дәүләт-ара координация һыу хужалығы комиссияһының почётлы ағзаһы (МКВК)
• Салауат Юлаев ордены (2022)^[2].