Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы

Рәсәй Фәндәр академияһы экспертизаһы

Logo-ran.png
Рәсәй Фәндәр академияһы
экспертизаһын үткән
Тулыраҡ
Aprove.svg

Рәсәй Фәндәр академияһы экспертизаһы

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Рәсәй Фәндәр академияһы
экспертизаһын үткән
Тулыраҡ
РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Солтанов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Хәтмулла Аҫылгәрәй улы Солтанов (рус. Хатмулла Асылгареевич Султанов; 1924 йылдың 20 июле, Кәпәй-Ҡобау — 1994 йылдың 4 марты, Ҡандры, Башҡортостан Республикаhы) — нефтсе, йәмәғәтсе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия өлкән сержанты. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты. Дан орденының тулы кавалеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969).

Биографияһы

Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы 1924 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Кәпәй-Ҡобау ауылында тыуған Милләте башҡорт. 1939 йылда туған ауылы мәктәбенең 7 синыфын тамамлағандан һуң, Приморье крайының Сучан (хәҙерге Партизанск) ҡалаһына китә һәм 1941 йылға тиклем «Сучануголь» шахтаһында эшләй[1].

1941 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армияға алына, 63-сө кавалерия дивизияһының 67-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылда Ҡазан пехота училищеһында уҡый[2].

1943 йылдың ғинуарынан Бөйөк Ватан һуғышының Үҙәк, Белоруссия һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә. 8-се гвардия армияһы 57-се гвардия уҡсылар дивизияһы 174-се гвардия уҡсылар полкы 3-сө уҡсылар батальонының танкыға ҡаршы ҡоралдарының взвод бүлеге командиры булып хеҙмәт итә[2].

1945 йылдың 15 ғинуарында Грабна-Воля (Польша) тирәһендәге алыштарҙа Солтанов бер туҡтауһыҙ фашист ғәскәрҙәренә ҡарай ут аса, ике немецты юҡ итә, һөҙөмтәлә дошман һөжүме кире ҡағыла. Бында күрһәткән батырлыҡтары өсөн 7 февралдә III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 2 мартында Ратшток (Германия) эргәһендәге алыштарҙа 8 дошман пехотасыһын юҡ итә, берәүһен тотҡонлоҡҡа ала. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1945 йылдың 13 апрелендә II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә[3].

1945 йылдың 16 апрелендә Альт-Тухенбанд (Германия) эргәһендәге алыштарҙа Солтанов дошман тылына үтеп инеп пулемёт нөктәһен һәм 4 немец һалдатын юҡ итә. Был алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1945 йылдың 15 майында I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә[3].

1946 йылда демобилизацияланғас, туған яғына ҡайта. «Башнефтеразведка» тресында эшләй[4]. 1948 йылдан Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында йәшәй һәм Туймазы быраулау эштәре идаралығында эшләй:

  • башта быраулау эшсеһе,
  • 1949 йылдан — быраулаусы ярҙамсыһы,
  • 1950 йылдан — быраулаусы,
  • 1970—1989 йылдарҙа быраулау мастеры.

Дәүләкән, Михайловка, Добровольный нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. ХХ быуаттың 60-сы йылдарында Һиндостанға командировкаға бара, бында һинд белгестәрен уҡыта, эҙләнеүҙәр барған урында нефть табыла[4].

8-се биш йыллыҡ план йылдарында быраулау мастеры Хәтмулла Солтановтың бригадаһы 63,4 мең һум аҡса экономиялай, өҫтәмә рәүештә 12 мең м³ тау тоҡомдары быраулай. 8-се биш йыллыҡ пландарын уңышлы үтәгәне өсөн 1971 йылда «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була[1].

1945 йылдан КПСС ағзаһы. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты[1].

1994 йылдың 4 мартында Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында вафат була[1][2].

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

  • Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
  • Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969)
  • I дәрәжә Дан ордены (15.05.1945)
  • II дәрәжә Дан ордены (13.04.1945)
  • III дәрәжә Дан ордены (07.02.1945)
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1966)
  • Ленин ордены (1971)
  • Октябрь Революцияһы ордены (1976)
  • II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
  • I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
  • миҙалдар

Хәтер

  • Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2025 йылдың 12 декабрендәге 613-сө Ҡарары менән Дан орденының тулы кавалеры һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улының исеме Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының Туймазы ҡалаһы 3-сө урта дөйөм белем биреү мәктәбе дөйөм белем биреү автономиялы учреждениеһына бирелә[5];
  • Бүздәктә һәм Туймазы Хәтмулла Солтановҡа һәйкәл, туған ауылы Кәпәй-Ҡобауҙа — бюст ҡуйылған;
  • Ҡандра һәм Туймазы урамдары Хәтмулла Солтановтың исемен йөрөтә;
  • Кәпәй-Ҡобау мәктәбенә Хәтмулла Солтановтың исеме бирелгән.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 И. Ғ. Кәримова. Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы (башҡ.). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (12 ноябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2026. (баш.)
  2. ↑ 1 2 3 Н. В. Уфаркин. Султанов Хатмулла Асылгареевич. Международный патриотический интернет проект «Герои страны». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2026. (рус.)
  3. ↑ 1 2 Султанов Хатмулла Асылгареевич. Проект Министерства обороны Российской Федерации «Память народа». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2026. (рус.)
  4. ↑ 1 2 Султанов Хатмулла Асылгареевич. Буздякский Районный дворец культуры. Официальный сайт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2026. (рус.)
  5. ↑ Постановление Правительства Республики Башкортостан от 12.12.2025 № 613 «О присвоении имен Героев Советского Союза и выдающихся деятелей Республики Башкортостан общеобразовательным организациям Республики Башкортостан». Правительство Республики Башкортостан (12 декабрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 февраль 2026. (рус.)

Һылтанмалар

Категориялар