Футбол буйынса 1966 йылғы донъя чемпионаты
Футбол буйынса 1966 йылғы донъя чемпионаты (рус. Чемпионат мира по футболу 1966 года, ингл. 1966 FIFA World Cup) — Англияла 1966 йылдың 11 — 30 июлендә үткән футбол буйынса һигеҙенсе донъя чемпионаты. 1960 йылдың авгусында Англияла футболды стандартлаштырыуға йөҙ йыл тулыу айҡанлы Халыҡ-ара футбол федерацияһы Англияны донъя чемпионатын ҡабул итеүсе ил итеп һайлай.
Турнир финалы Лондондың «Уэмбли» стадионында үтә. Англия йыйылма командаһы ГФР йыйылма командаһын 4:2 иҫәбе менән еңә. Был уның донъя чемпионатында беренсе еңеүе.
Донъя беренселеге аҡлы-ҡаралы телевидениела һуңғы тапҡыр күрһәтелә[1].
.jpg)
Үткәреү урынын һайлау
Англия донъя чемпионатын үткәреү урыны итеп, ГФР һәм Испанияны уҙып, 1960 йылдың 22 авгусында Римдә үткән ФИФА конгресында һайлана.
Һайлап алыу турниры
Ун алты Африка иле турнирҙы 1964 йылдағы ФИФА ҡарарына ризаһыҙлыҡ белдерә. был ҡарарға ярашлы, Африка зонаһында еңеүсе йыйылма команда, донъя чемпионатының финал өлөшөнә эләгеү өсөн, Азия зонаһы йәки Океания зонаһы еңеүселәренә ҡаршы плей-офф форматында уйнарға тейеш була. Африка командалары вәкилдәре Африкаға турнирҙың финал өлөшөнә туранан-тура инеү хоҡуғы бирелергә тейеш, тип иҫәпләй. Һайлап алыу турында Африка командалары булмауға ҡарамаҫтан, һайлап алыу турнирында ҡатнашҡан илдәр һаны буйынса яңы рекорд ҡуйыла (70 ил). Һөҙөмтәлә ФИФА турнирҙың финал өлөшөнә Европанан 10, Көньяҡ Американан 4, Азиянан 1 һәм Төньяҡ һәм Үҙәк Американан бер команда сығырға тейеш тигән ҡарар сығара.
Финал турнирында ҡатнашыусылар
.svg){kind=small}
Ҡалалар һәм стадиондар
Донъя чемпионаты матчтары Англияның Бирмингем, Ливерпуль, Лондон, Манчестер, Мидлсбро, Сандерленд һәм Шеффилд ҡалаларында урынлашҡан стадиондарҙа үткәрелә.
| Сандерленд | Мидлсбро | Ливерпуль |
| Рокер Парк | Эйрсом Парк | Гудисон Парк |
| 54°54′52″ с. ш. 1°23′18″ з. д.GЯO | 54°33′51″ с. ш. 1°14′49″ з. д.GЯO | 53°26′20″ с. ш. 2°57′58″ з. д.GЯO |
| Һыйҙырышлыҡ:40 310 | Һыйҙырышлыҡ:40 310 | Һыйҙырышлыҡ:50 151 |
|
|
|
| Манчестер |
| |
| Олд Траффорд | ||
| 53°27′47″ с. ш. 2°17′29″ з. д.GЯO | ||
| Һыйҙырышлыҡ:42 730 | ||
| ||
| Шеффилд | ||
| Хиллсборо | ||
| 53°24′41″ с. ш. 1°30′02″ з. д.GЯO | ||
| Һыйҙырышлыҡ:42 730 | ||
| ||
| Лондон | Бирмингем | |
| Уэмбли | Уайт Сити | Вилла Парк |
| 51°33′21″ с. ш. 0°16′46″ з. д.GЯO | 51°33′20″ с. ш. 0°16′47″ з. д.GЯO | 52°30′33″ с. ш. 1°53′05″ з. д.GЯO |
| Һыйҙырышлыҡ:100 000 | Һыйҙырышлыҡ:76 567 | Һыйҙырышлыҡ:55 000 |
.jpg)
|
|
|
Турнир тураһында дөйөм мәғлүмәт
Төркөм этабы
Турнирҙың форматы 1962 йылдағы кеүек ҡала: 16 команда дүрт төркөмгә бүленә, һәр төркөмдә иң яҡшы ике команда сирек финалға сыға. Финал турниры өсөн йәрәбә 1966 йылдың 6 ғинуарында Лондонда үтә һәм тарихта телевидениела күрһәтелгән тәүге йәрәбә була. Англия, Көнбайыш Германия, Бразилия һәм Италия командалары тәүҙә төрлө төркөмдәргә бүленә, ҡалған ҡатнашыусылар йәрәбә буйынса билдәләнә[2].
Плей-офф этабы
Сирек финалда Көнбайыш Германия командаһы Уругвайҙы 4:0 иҫәбе менән еңә, ләкин көньяҡ америкалылар был һөҙөмтә өсөн судьяны (Джим Финнины) ғәйепләй, судья ҡапҡа һыҙығында Шнеллингерҙың ҡул менән уйнауын күрмәй ҡала һәм ике Уругвай уйынсыһын майҙандан сығара[3].
СССР һәм Венгрия командалары араһындағы осрашыу совет футболсыларының 2:1 иҫәбе менән еңеүе менән тамамлана. Англия Аргентинаны минималь иҫәп менән еңә.
Беренсе ярымфинал осрашыуы Англия менән Португалия араһында булды. Беренсе ярымфинал башта Ливерпулдағы Гудисон паркында үтергә тейеш була, әммә инглиз футболы рәсми вәкилдәре үткәреү майҙанын Лондондағы Уэмблиға күсерә[4]. Бобби Чарльтон матчта ике гол индерә, ә Португалия 82-се минутта штраф майҙансығынан бер генә гол индерә[5]. ГФР һәм СССР командалары араһындағы икенсе ярымфинал 2:1 иҫәбе менән тамамлана. Өсөнсө урын өсөн матчта португалдар СССР командаһын 2:1 иҫәбе менән еңә. Был ҡаҙаныштар (3 һәм 4 урындар) 2018 йылға тиклем донъя чемпионаттарында Португалияның һәм СССР-ҙың (Рәсәй) юғары ҡаҙаныштары булып ҡала.
Матчтар һөҙөмтәләре
Төркөм этабы
1-се төркөм
Уругвай  | 2:1 | .svg){kind=small} Франция |
|---|---|---|
| (отчёт) | де Бургуэн  15′ (пен.) |
Англия  | 2:0 | .svg){kind=small} Мексика |
|---|---|---|
|
(отчёт) |
.svg){kind=small}
2-се төркөм
.svg){kind=small}
ГФР  | 2:1 | .svg){kind=small} Испания |
|---|---|---|
| (отчёт) | Хосеп Фусте 22′ |
3-сө төркөм
.svg){kind=small}
Венгрия  | 1:3 |  Португалия |
|---|---|---|
| Бене 60′ |
(отчёт) |
|
.svg){kind=small}
| Португалия | 3:1 | .svg){kind=small} Бразилия |
|---|---|---|
| (отчёт) | Рилдо 73′ |
4-се төркөм
СССР  | 3:0 |  КХДР |
|---|---|---|
|
(отчёт) |
Плей-офф
| Сирекфиналдар | Ярымфиналдар | Финал | ||||||||
| 23 июль — Лондон | ||||||||||
| Англия
|
1 | |||||||||
| 26 июль — Лондон | ||||||||||
.svg){kind=small} Аргентина
|
0 | |||||||||
| Англия
|
2 | |||||||||
| 23 июль — Ливерпуль | ||||||||||
| Португалия
|
1 | |||||||||
| Португалия
|
5 | |||||||||
| 30 июль — Лондон | ||||||||||
| КХДР
|
3 | |||||||||
| Англия (доп. вр.)
|
4 | |||||||||
| 23 июль — Шеффилд | ||||||||||
| Германия
|
2 | |||||||||
| Германия
|
4 | |||||||||
| 25 июль —Ливерпуль | ||||||||||
| Уругвай
|
0 | |||||||||
| Германия
|
2 | 3-сө урын өсөн матч | ||||||||
| 23 июль — Сандерленд | ||||||||||
| СССР
|
1 | |||||||||
| СССР
|
2 | Португалия
|
2 | |||||||
| Венгрия
|
1 | СССР
|
1 | |||||||
| 28 июль — Лондон | ||||||||||
1/4 финал
| Португалия | 5:3 | КХДР |
|---|---|---|
|
(отчёт) |
|
1/2 финал
| Англия | 2:1 | Португалия |
|---|---|---|
| Б. Чарльтон 30′ 80′ |
отчёт | Эйсебио 82′ (пен.) |
3-сө урын өсөн матч
Судьялар
КАФ
АФК
КОНМЕБОЛ
УЕФА
Бомбардирҙар
9 гол
6 гол
4 гол
3 гол
2 гол
1 гол
Мартин Питерс
Эрминдо Онега
Георги Аспарухов
Гарринча- Пеле
- Рилдо
- Тостао
Янош Фаркаш
Амансио- Пирри
- Мануэль Санчис
- Хосеп Фусте
Паоло Баризон- Сандро Маццола
Ли Дон Ун- Пак Ду Ик
- Ян Сын Гук
Энрике Борха
Антониу Симойнш
Анатолий Банишевский
Хулио Сесар Кортес- Педро Роча
Эктор де Бургуан- Жерар Оссер
Вольфганг Вебер- Лотар Эммерих
- Зигфрид Хельд
Рене-Пьер Кентен
Автоголдар
- Иван Вуцов (Португалияға ҡаршы матчта)
- Иван Давидов (Венгрияға ҡаршы матчта)
Чемпионат филателияла
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1966 FIFA World Cup England (ингл.). FIFA.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 май 2018. Архивировано из оригинала 12 июнь 2018 года.
- ↑ History of the World Cup Final Draw. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 декабрь 2017. Архивировано из оригинала 23 июль 2013 года.
- ↑ Mundial de Inglaterra 1966 — SIGUEN LOS CHOREOS A SUDAMÉRICA. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 ноябрь 2009. Архивировано из оригинала 22 апрель 2009 года.
- ↑ Mundial de Inglaterra 1966 — Y POR SI TODO ESTO FUERA POCO. 2010 йылдың 4 июль көнөндә архивланған.
- ↑ YouTube — ENGLAND PORTUGAL 1/2 FINAL WORLD CUP 1966.
- ↑ Советские источники 1966 года приписывают гол С. Метревели, официальный протокол ФИФА — Э. Малофееву.
Һылтанмалар
Тема буйынса өҫтәмә
 | |
|---|---|
| Һүҙлектәр һәм энциклопедиялар | |
| Библиография каталогтарында |
|
| Турнирҙар |
|
|---|---|
| Финалдар | |
| Составтар | |
| Квалификация | |
| |