Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғәлимханов Кенәз Ғәле улы

Ғәлимханов Кенәз Ғәле улы (рус. Галимханов Князь Галеевич; 25 ноябрь 1909 йыл — 13 октябрь 1991 йыл) — инженер-механик-ғалим. 1946—1989 йылдарҙа Өфө авиация институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1960—1971 йылдарҙа материалдар ҡаршылығы кафедраһы мөдире, 1969—1973 йылдарҙа авиация двигателдәре факультеты деканы. Техник фәндәр кандидаты (1951). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1967), СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы (1972).

Биографияһы

Кенәз Ғәле улы Ғәлимханов 1909 йылдың 25 ноябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе[1] Мәскәү ауылында тыуған[2].

Бөрө ҡалаһындағы педагогия техникумында уҡый, артабан Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡалаһындағы баҡыр иретеү комбинатында эшләй, һуңынан Владивостокта «Тунгус» пароходында матрос була[3].

1930 йылдар башында саҡырыу буйынса хәрби хеҙмәткә алына, уны СССР Эске эштәр халыҡ комиссариаты сик буйы ғәскәрҙәренең диңгеҙ буйы частәрендә үтә, «Воровский» карауыл карабында СССР-ҙың алыҫ көнсығыш сиктәрен һаҡлай[3].

1935 йылда запасҡа ҡайтарыла һәм Ленинград караптар эшләү институтына уҡырға инә. Отличие менән юғары һөнәри белем алғас, йүнәлтмә буйынса Владивосток ҡалаһындағы К. Е. Ворошилов исемендәге Алыҫ Көнсығыш суднолар ремонтлау заводында инженер итеп ебәрелә, был оборона предприятиеһында 1946 йылғаса эшләй, өлкән конструктор, техник бюро начальнигы була[3][4].

1945 йылда Мәскәү авиация технология институты аспирантураһына ситтән тороп уҡырға инә, 1951 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай[3].

1946—1989 йылдарҙа Өфө авиация институты[5] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1960—1971 йылдарҙа материалдар ҡаршылығы кафедраһы мөдире, 1969—1973 йылдарҙа авиация двигателдәре факультеты деканы[2].

Ғалим 1991 йылдың 13 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат була[2], тыуған ауылында ерләнә[4].

Фәнни эшмәкәрлеге

Кенәз Ғәле улы Ғәлимханов һығылмалылыҡ теорияһы, авиация һәм машиналар эшләү конструкцияларының ныҡлығын өйрәнеү буйынса ғилми тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә[2][3]. Ул бер нисә симметрия күсәре булған өлкәләр (турбина дискылары, тешле тәгәрмәстәр һәм башҡалар) өсөн һығылмалылыҡ теорияһының яҫылыҡтағы мәсьәләһен сисеү методикаһын эшләй, киҫелеше түңәрәк булмаған кендектәрҙең уралыуын тикшерә[6]. Ғалим етәкселегендә уйлап табылған һәм эшләнелгән ҡорос сымдарҙы, металл кордтарҙы, тростарҙы һынау өсөн автоматлаштырылған приборҙар Белорет металлургия комбинатында һәм Башҡортостан Республикаһының ҡайһы башҡа предприятиеларында индерелгән[4]. Ул — 60-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт һәм алты уйлап табыу авторы[2].

Ғилми хеҙмәттәре

• Новая машина для испытания фрикционных материалов. Счетчик-индикатор заданных напряжений в элементах строительных конструкций. Прибор для испытания тонкой пружинной проволоки на кручение / [Инж. С. Д. Рева, В. Г. Подольский, Л. И. Кобзарь и А. И. Зюбан] / [Канд. техн. наук К. Г. Галимханов]. - М., 1956. - 18 с. - (Приборы и стенды ; Тема 2. № П-56-496)
• Вопросы теории рабочих процессов авиационных двигателей : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (главный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1968. — 61, [2] с., [5] л. черт. — (Труды Уфимского авиационного института имени Орджоникидзе ; вып. 10)
• Вопросы расчета и проектирования авиационных двигателей : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (ответственный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1970. — 130, [2] с. — (Труды ; вып. 14)
• Изгиб, сложное сопротивление и изгиб кривых брусьев: Конспект лекций по сопротивлению материалов / МВССО РСФСР. Уфим. авиац. ин-т им. Орджоникидзе. - Уфа, 1970. - 152 с.
• Прочность конструкций : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (главный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1970. — 150, [2] с. — (Труды Уфимского авиационного института им. Орджоникидзе ; вып. 15)
• Элементы теории рабочих процессов двигателей летательных аппаратов : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (главный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1970. — 86, [3] с. — (Труды Уфимского авиационного института ; вып. 17)
• Вопросы теории и расчета рабочих процессов авиационных двигателей : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (главный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1972. — 101, [1] с. — (Труды УАИ ; вып. 30)
• Прочность конструкций : [сборник статей / редколлегия: К. Г. Галимханов (главный редактор) и др.]. — Уфа : [б. и.], 1973. — 170, [2] с. — (Труды ; вып. 49)
• Расчёт сосудов, пластин и оболочек, динамические задачи прочности, устойчивость сжатых упругих систем: учеб. пособие по сопротивлению материалов. Уфа, 1974 (соавт.)

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

• Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1967)[2]
• Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1982) [4]
• «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1945) [4]
• «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1972) [4]
• «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1987) [4]
• СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы (1972)[2]

Хәтер

• Кенәз Ғәлимханов иҫтәлегенә йыл һайын волейбол буйынса Дүртөйлө районы турниры үткәрелә[4]
• Мәскәү ауылындағы мәсеткә ғалим исеме бирелгән[4]

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Хәҙер Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы. ҒӘЛИМХАНОВ Кенәз Ғәле улы (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2024)
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Э.ГАНИЕВА. КНЯЗЬ ИЗ ДЕРЕВНИ МОСКОВО. «Авиатор» — газета Уфимского государственного авиационого технического университета, 26 ноября 2009 года, № 42 (1695)
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Дюртюлинская энциклопедия / гл. ред. Р. С. Юсупов. — Уфа: Башк. энцикл., 2020. — 572с.: ил., карты. ISBN 978-5-88185-493-5 (рус.) (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2024)
  5. ↑ 1992 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университеты, 2022 йылдан — Өфө фән һәм технологиялар университеты.
  6. ↑ Ильгамов М. А. Рыцарь сопромата (к 95-летию К. Г. Галимханова) // Вестник Академии наук Республики Башкортостан. 2004. Т.9. № 3

Әҙәбиәт

• Ильгамов М. А. Рыцарь сопромата (к 95-летию К. Г. Галимханова) // Вестник Академии наук Республики Башкортостан. 2004. Т.9. № 3.
• Э.ГАНИЕВА. КНЯЗЬ ИЗ ДЕРЕВНИ МОСКОВО. «Авиатор» — газета Уфимского государственного авиационого технического университета, 26 ноября 2009 года, № 42 (1695) (рус.) (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2024)

Һылтанмалар

• «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы. ҒӘЛИМХАНОВ Кенәз Ғәле улы (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2024)
• Дюртюлинская энциклопедия / гл. ред. Р. С. Юсупов. — Уфа: Башк. энцикл., 2020. — 572с.: ил., карты. ISBN 978-5-88185-493-5 (рус.) (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2024)
• Галимханов Князь Галеевич. Проект «ГОДЫ И ЛЮДИ» Уфимского авиационного государственного технического университета (рус.) (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2024)
‏‎

Категориялар