Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Зөбәйеров Әмин Фәхретдин улы

Абдулла-Әмин Фәхретдин улы Зөбәйеров (шулай уҡ Әмин Фәхретдин улы Зөбәйеров булараҡ билдәле[2]; тәхәллүсе — Әмин Үҙәнский[3]; башҡ. Әмин Фәхретдин улы Зөбәйеров 1891 йылдың 18 [30] марты, Ишле, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы — 1963 йылдың 23 майы йәки 1964 йылдың 10 июне, Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР) — совет башҡорт театр һәм кино актёры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1949), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1935)[4].

Биографияһы

1891 йылдың 18 мартында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ишлы ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) тыуған[4].

1906 йылдан 1908 йылға тиклем Өфөләге «Ғосмания» мәҙрәсәһендә уҡый, ә 1908 йылдан 1909 йылға тиклем уҡыуын «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә дауам итә[5].

Театр эшмәкәрлеген башлағанда Әмин Үҙәнский тәхәллүсен ала[3]. 1909—1911 йылдарҙа — «Сәйәр» труппаһы актёры, ә 1912—1914 йылдарҙа «Нур» театр коллективы составында сығыш яһай[5].

1919 йылдан 1922 йылға тиклем Өфө Күрһәтмә татар-башҡорт театрының актёры һәм режиссёры була[4].

1922 йылдан башлап ғүмеренең аҙағына (1963 йылға) тиклем Башҡорт дәүләт драма театрында (хәҙер — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры) хеҙмәт итә[2].

1963 йылдың 23 майында Өфөлә 72 йәшендә вафат була[4].

Ижады

Абдулла-Әмин Зөбәйеров профессиональ башҡорт театрына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була[3]. Башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә эшләгән тиҫтәләгән йылдар дауамында классик һәм хәҙерге заман постановкаларында күп һанлы образдар тыуҙыра.

Уның театрҙағы билдәле ролдәре:

  • Хужа Насретдин (Хужа Насретдин тураһындағы постановкаларҙа);
  • Миллер — «Мәкер һәм мөхәббәт», Ф. Шиллер;
  • Шмага — «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», А. Н. Островский;
  • Олатай — «Ҡарағол», Д. Юлтый;
  • Хажи — «Хажи әфәнде өйләнә», Ш. Камал;
  • Юлай — «Салауат», Б. Бикбай;
  • Фәхри — «Һаҡмар», С. Мифтахов;
  • Осип — «Ревизор», Н. В. Гоголь;[4].

Театр эшмәкәрлегенән тыш, актёр кинола ла төшә. 1940 йылда «Союздетфильм» киностудияһы режиссёр Яков Протазановтың «Салауат Юлаев» тарихи-биографик нәфис фильмын сығара, унда Абдулла-Әмин Зөбәйеров Айтуған ролен башҡара (титрҙарҙа шулай уҡ Балсы Бабай (Бабай-пасечник) булараҡ та телгә алына)[6].

Хеҙмәттәре

  • Зөбәйеров Ә. Ф. Башҡорт дәүләт күсмә театры ауылдарҙа. — Өфө, 1928[4].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
  2. ↑ 1 2 3 Зубаиров Амин Фахретдинович (1891—1963). Башкирский государственный академический театр драмы имени Мажита Гафури. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Он стоял у самых истоков башкирского национального театра. Башинформ (18 март 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 С. С. Саитов. Зубаиров Амин Фахретдинович // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  5. ↑ 1 2 3 4 Зубаиров Амин (Абдулла) Фахретдинович (1891-1963). Национальная библиотека имени А.-З. Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  6. ↑ “САЛАВАТ ЮЛАЕВ”, худ. фильм. Башкирская энциклопедия (11 декабрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов. Т. 3. З—К. 2007. — 672 с.; ISBN 978-5-88185-064-7. — науч. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.
  • Фаткуллин Ф. Сәхнәбезнең хуҗа Насретдины: [арт. Эмин Зөбөеровның тууынча — 110 ел] // Кызыл таң. — 2001. — 21 апр. ;
  • Зубаиров Амин Фахреевич // Драматическое искусство Башкортостана / сост. А. К. Карабулатова, З. В. Сайфуллина. — Уфа, 2005. — С.82-83.
  • Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

Һылтанмалар

Категориялар