Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Насиров Шакир Ғиниәт улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Насиров фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Шакир Ғиниәт улы Насиров (башҡ. Шаки́р Гиния́тович Насы́ров; 1913 йылдың 6 марты, Ибраһим, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы — 1968 йылдың 3 октябре, Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР) — совет башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, драматург һәм журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1956 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

Биографияһы

1913 йылдың 6 мартында (иҫке стиль буйынса — 21 февраль) Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Ибраһим ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районының Ибраһим ауылы) тыуған[1]. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала, шунан һуң Өфөлә уҡыуын дауам итә.

1931 йылда Өфө сәнәғәт-иҡтисад техникумын тамамлай. Шул уҡ йылда «Ҡыҙыл Башҡортостан» республика гәзите редакцияһында эш башлай, унда өҙөклөктәр менән махсус хәбәрсе һәм әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй. 1934—1935 йылдарҙа — сектор мөдире, ә 1938 һәм 1940 йылдарҙа мәҙәниәт бүлеге мөдире вазифаһын биләй[1][2].

1942 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла һәм Бөйөк Ватан һуғышы фронтына китә. Генерал-майор Миңлеғәле Шайморатов командалығындағы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында хеҙмәт итә[1].

Демобилизациянан һуң Өфөгә ҡайта. 1948 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзитенең яуаплы секретары вазифаһын башҡара. Артабан Башҡорт китап нәшриәтендә эшен дауам итә, унда тәүҙә нәфис әҙәбиәт редакцияһы етәксеһе була, һуңынан баш мөхәррир вазифаһын биләй. 1955—1957 йылдарҙа — яуаплы секретарь, ә 1959 йылдан 1961 йылға тиклем «Һәнәк» республика сатирик журналында бүлек мөдире булып эшләй[2].

1968 йылдың 3 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында вафат була[3].

Ижады

Профессиональ журналистикаға һәм әҙәбиәткә 1930 йылдар башында килә. Тәүге очерктарында һәм хикәйәләрендә Башҡорт АССР-ында барған коллективлаштырыу һәм индустриялаштырыу процестарын һүрәтләй. Беренсе китабы «Хикәйәләр» («Рассказы») 1954 йылда баҫылып сыға[2]. Яҙыусы бер нисә хикәйәләр йыйынтығы авторы, улар араһында «Туй алдынан» («Перед свадьбой», 1961 йыл; руссаға тәржемәһе 1967 йылда баҫылған), «Серле ҡая» («Таинственная скала», 1966 йыл), шулай уҡ балалар өсөн «Һыңар ҡолаҡ Хисами» хикәйәһе (рус теленә тәржемәһе 1969 йылда нәшер ителә)[4].

Драматург булараҡ киң билдәлелек ала. Ибраһим Абдуллин менән берлектә «Генерал Шайморатов» героик драмаһын яҙа, уның премьераһы театр сәхнәһендә 1958 йылда була. Пьеса 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының батырлыҡтарына арналған һәм ул осорҙағы башҡорт драматургияһында мөһим күренеш булып тора[5].

Яҙыусының ижади мираҫында тәржемә эшмәкәрлеге айырым урын биләй. Рус һәм донъя әҙәбиәте классиктарының: Лев Толстой, Иван Тургенев, Максим Горький, Михаил Пришвин, Валентин Овечкин, шулай уҡ чехословак журналисы Юлиус Фучик әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә итә[1].

Китаптары

  • Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1963.
  • Серле ҡая. Повесть һәм хикәйәләр, Өфө, 1966.
  • Ярғанат. Хикәйәләр, Өфө, 1956.
  • Бер ҡолаҡлы Хисами. Хикәйә, Өфө, 1969.
  • Бер шаршаулы пьесалар. Өфө, 1970.
  • Ике егет. Өфө, 1974.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)[2][6].
  • «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы (1944);
  • «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)[7].

Хәтер

  • Тыуған ауылы Ибраһимда (Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы) урамдарҙың береһе яҙыусы хөрмәтенә аталған[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 марта – 105 лет со дня рождения башкирского писателя Шакира Гиниятовича Насырова. Нефтекамский педагогический колледж (6 март 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Насиров Шакир Ғиниәт улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ Насыров Шакир Гиниятович. Краткая литературная энциклопедия (1 ғинуар 1978). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  4. ↑ Одноухий Хисами: Рассказ Для детей. Национальная электронная библиотека (15 ғинуар 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  5. ↑ Башҡорт әҙәбиәтендә генерал Миңлеғәле Шайморатов образы (башҡ.). Журнал «Агидель» (27 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  6. ↑ Поэты и писатели района. Детская библиотека Гафурийского района (17 февраль 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  7. ↑ Насыров Шакир Гиниятович. 112bkd.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  • Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — Москва : Советская энциклопедия, 1962—1978. — Т. 9.
  • Гурвич М. Рассказы Шакира Насырова.// «Литературная Башкирия», 1956, № 7.
  • Ғәпсәләмов З. Шакир Насыров хикәйәләре.// «Әҙәби Башҡортостан», 1955, № 7.
  • Сафуанов С. Шакир Насыров комедиялары.// «Әҙәби Башҡортостан», 1959, № 5.
  • Кулибай С. Ш. Насыров тураһында.// Ил улдары. Өфө, 1972.
  • Сафуанов С. Г. Насыров Шакир Гиниятович.// Краткая литературная энциклопедия, в 9 томах. Т.9. М., 1978.

Һылтанмалар

Категориялар