Тубалар

Тубалар (үҙатамаһы туба, иҫкергән атамалары тувалар) — Рәсәй Федерацияһы составындағы Алтай Республикаһының төньяҡ өлөшөнә йәшәүсе аҙ һанлы ерле төрки телле халыҡ. Үҙатамалары — туба (тува) кижи, тубалар, шулай уҡ йыш кижи («урман кешеләре»). Тубалар Катундан көнсығышта, Бий йылғаһы буйында һәм Телецкий күле ярҙарында йәшәй. Себерҙе үҙләштереү осоронда урыҫ тәүге юл ярыусылары уларҙы «черневый татарҙар» тип атаған.

Тубалар төньяҡ алтайҙарға ҡарай, тик улар көньяҡ алтайҙарға яҡын сиктә йәшәй һәм уларҙың тел, мәҙәниәт, көнкүрешенән күп кенә элементтар үҙләштергән. Быға шулай уҡ уларҙың ҡумандылар һәм шалғандарменән ҡатнашыуы ярҙам иткән.

Тубаларҙарҙың тышҡы ҡиәфәттәрендә европеоид һыҙаттар өҫтөнлөк итә, антропологик билдәләрендә монголдарға оҡшашлыҡ күпкә көсһөҙөрәк. Һары сәсле һәм зәңгәр йә йәше күҙле кеше йыш осрай. Тубалар өсөн төп Y-хромосомалы гаплотөркөм R1a1 — яҡынса 50 %^[3]. ]</ref>.

Y-хромосомалы гаплотөркөмдәрҙе өйрәнеү мәғлүмәттәре буйынса, тубалар көнбайыш-евразия кластерына ҡарай^[4].

У тубалар выявлена митохондриальная гаплогруппа В4b1 (6,3 %), широко распространённая в Юго-Восточной Азии. Митохондриальная гаплогруппа D достигает у тубалар 27 % (D4b1 и D4j — по 7,0 %, D4o — 4,2 %). Доля U4b составляет 14,7 %, C4b — 13,9 %, A-16362 — 6,9 %, U5a — 6,3 %, G2 — 2,1 %, Х2e — 0,7 %^[5].

-->