Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Фән ҡалаһы

Фән ҡалаһы (рус. Наукогра́д, технопо́лис) — юғары фәнни-техник потенциалға эйә, ҡала барлыҡҡа килтереүсе фәнни-сәнәғәт комплексы булған ҡала округы.

Фән ҡалаһы термины беренсе тапҡыр Мәскәү өлкәһенең Жуковский ҡалаһында 1991 йылда, «Фәнни ҡалаларҙы үҫтереү союзы» хәрәкәте барлыҡҡа килгән ваҡыттта индерелә.

Маҡсаттары һәм бурыстары

Фән ҡалалары (технополистар) — юғары уҡыу йорттары һәм фәнни-техник үҙәктәр менән тығыҙ бәйләнештәргә һәм үҙ-ара эш итеүгә нигеҙләнгән яңы прогрессив продукция етештереү йәки яңы фәнни интенсив технологиялар эшләү өсөн булдырылған фәнни-сәнәғәт комплекстары; фәнни-техник бүлексәләре менән сәнәғәт компанияларының эре кластерҙары. Был махсус, компактлы урынлашҡан заманса фәнни-производство берәмектәре, хеҙмәт һәм ял өсөн кәрәкле шарттар булдырыусы үҫешкән инфраструктураһы, ошо берәмектәр составына ингән ғилми-тикшеренеү һәм уҡыу институттары (ойошмалары), шулай уҡ алдынғы фәнни технологиялар нигеҙендә, компаниялар һәм фирмалар өсөн продукцияның яңы төрҙәрен етештереүсе предприятиелары. Технополис нигеҙе — уның ғилми-тикшеренеү комплексы[1].

Технополистар булдырыу ҙур күләмдә финанс һалыуҙы талап итә. Уларҙың ҡиммәте төрлө шарттарға бәйле, шул иҫәптән: технополистың төп эшмәкәрлеге; уға бүленгән майҙандың күләме; планлаштырылған төҙөлөш эштәренең күләме, төҙөлөүсе объекттарҙың һаны һәм характеры; технополистың «төп ҡаланан» алыҫ булыуы һәм технополис менән был ҡала араһында транспорт һәм башҡа коммуникациялар торошо; технополиста компанияларҙың яҡынса һаны, шулай уҡ уларҙың тейешле техник йыһазландырыуҙы талап иткән махсуслашыуы һ.б.

Фән ҡалалары төрҙәре

Башҡарылған функцияларҙың характерына һәм күләменә ҡарап, биш төр технополис айырыла:

— инновацион үҙәктәр — уларҙың маҡсаты: башлыса юғары технологиялар менән бәйле яңы фирмаларға ярҙам күрһәтеү;

— фирмаларҙы ла хеҙмәтләндереүсе фәнни һәм тикшеренеү парктары университеттар һәм ғилми-тикшеренеү институттары менән тығыҙ бәйләнештә тора;

— юғары технологиялы фирмалар һәм производстволар селтәре булған, әммә юғары уҡыу йорттары йәки ғилми-тикшеренеү институттары менән ныҡлы бәйләнеш булдырмаған технопарктар;

— технологик үҙәктәр — яңы юғары технологиялы фирмаларҙы үҫтереү өсөн булдырылған сервис предприятиелары. Уларҙың төп бурысы — фән талап иткән эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итеү. Үҙәк яңы фирмаларға консультациялар бирә һәм уларға финанс ярҙамы күрһәтә;

— технокомплекстар һәм фәнни парктар конгломераттары (бүлектәре), уларҙың маҡсаты — тотош төбәктәрҙе юғары технологиялы зоналарға әйләндереү.

Фән ҡалаларының ете төп йүнәлеше бар:

1. авиация, ракеталар эшләү һәм йыһан тикшеренеүҙәре;
2. электроника һәм радиотехника;
3. автоматлаштырыу, машиналар эшләү һәм приборҙар эшләү;
4. химия, химик физика һәм яңы материалдар булдырыу;
5. ядро комплексы;
6. энергетика;
7. биология һәм биотехнология.

Тарихы

Технополистар булдырыу идеяһы 1950-се йылдар уртаһында АҠШ-та барлыҡҡа килә. Тәүге технополистар булып Калифорниялағы Кремний үҙәне һәм Массачусетстағы «Рут-128» («Шоссе 128») тора.

Алдынғы илдәрҙә технополистар XX быуаттың икенсе яртыһында киң үҫешә. Технополистар Көнбайыш Европала барлыҡҡа килә: Англияла Милтон-Кинс һәм Кембридж, Шотландияла Силикон-Глен, Францияла София-Антиполис һәм «Мей-лан-Гренобль» һ. б. 1980-се йылдар уртаһында АҠШ-та 40-тан ашыу юғары технологиялы үҫеш зонаһы була. Технополистар булдырыу «эпидемияһы» Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәренә тарала. Көньяҡ Кореяла — «Даедук» технополисы, ә Ҡытайҙа — Гонконг янында Шэньчжэнь һәм Гуандун технополистары төҙөлә. Таиландта, Индонезияла, Филиппинда, Малайзияла технополистар төҙөү программалары тормошҡа ашырыла.

Айырыуса Японияла технополистар булдырыуға ҙур иғтибар бүләләр. 1982 йылда «Технополис» проекты тормошҡа ашырыуға ҡабул ителә. Японияның тышҡы сауҙа һәм сәнәғәт Министрлығы технополистар төҙөүгә конкурс иғлан итә.

Рәсәйҙә

Рәсәй Федерацияһында Фән ҡалаһы — ҡала округы статусына эйә булған[2][3][4] йәки ҙур ҡала составында, юғары фәнни-техник потенциалы, ҡаланы барлыҡҡа килтереүсе фәнни-производство комплексы булған муниципаль берәмек.

Фән ҡалаһы термины беренсе тапҡыр Мәскәү өлкәһенең Жуковский ҡалаһында Спартак Петрович Никаноров һәм Наталья Константиновна Никитина тарафынан 1991 йылда индерелә. «Рәсәй Федерацияһының фән ҡалаһы статусы тураһында»[1] закон проектының тәүге редакциялары Федерация Советында, икенсеһе Дәүләт думаһында эшләнә, 1995 йылда барлыҡҡа килә[2]

Тәүгеһе — Федерация Советында, икенсеһе — Дәүләт думаһында эшләнгән «Рәсәй Федерацияһының фән ҡалаһы статусы тураһында»[5] проектының тәүге варианттары 1995 йылда барлыҡҡа килә[6].

1996 йылда «Фән ҡалаларын үҫтереү Союзы» хәрәкәте "Рәсәй фән ҡалаларын үҫтереү Союзы"коммерцияға ҡарамаған партнерлыҡ партнерлыҡ рәүешендә яңынан барлыҡҡа килә. Союз ағзалары булып 37 муниципаль берәмек тора, өҫтәүенә, рәсми фән ҡалалары ғына түгел, төрлө ойошмалар: ябыҡ ҡалалар, предприятиелар, университеттар инә[6].

Фән ҡалалар тураһында закон 1999 йылдың 7 апрелендә ҡабул ителә. 2004 йылда законға үҙгәрештәр индерелә, улар муниципалитетҡа фән ҡала статусын биреү критерийҙарын билдәләй. Атап әйткәндә, ғилми-етештереү комплексы ойошмаларында эшләүселәр һаны муниципаль берәмек территорияһында эшләүселәр һанынан кәм тигәндә 15 процент тәшкил итергә тейеш. Был статустың мөҙҙөтен билдәләү менән Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте шөғөлләнә[7].

Рәсәй Федерацияһының рәсми фән ҡалалары

2021 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 12 ҡала округы һәм федераль әһәмиәттәге ҡалаларҙың 2 ҡала эсендәге территорияһы (ҡала эсендәге муниципаль берәмектәр) федераль законға ярашлы бирелгән фән ҡала статусына эйә.

Петергофтың фән ҡалаһы статусы 5 йылдан һуң рәсми рәүештә оҙайтылмай[8].

Троицк фән ҡалаһы статусын Мәскәү өлкәһе составында ала, һуңынан уны Мәскәү составында раҫлай.

Административ-территориаль ҡоролошо кимәлендә Кольцово ОКАТО[9] һәм АГКГН[10] буйынса Новосибирск округына индерелә (әммә Новосибирск өлкәһе властары административ-территориаль ҡоролошо реестрын алып бармай). Троицк Мәскәү тораҡ пунктына инә, Петергоф административ-территориаль ҡоролошо объекты түгел, ҡалған фән ҡалалары — өлкә (өлкә) буйһоноуындағы (әһәмиәтле) ҡалалар, административ округтарға инмәй.

Рәсәй Федерацияһының фән ҡалалары
Фән ҡалаһы Инә Дата Мөҙҙәт Документтар
Бийск Алтай крайы 21.11.2005 5 йыл [11]
29.03.2011 5 йыл [12]
30.12.2015 01.01.2017 тиклем [13]
01.01.2017 15 йыл [14]
Дубна Мәскәү өлкәһе 20.12.2001 31.12.2025 тиклем [15]
Жуковский Мәскәү өлкәһе 29.01.2007 5 йыл [16]
19.11.2012 5 йыл [17]
19.11.2017 15 йыл [18]
Кольцово Новосибирск өлкәһе 17.01.2003 31.12.2025 тиклем [19]
Королёв Мәскәү өлкәһе 12.04.2001 31.12.2025 тиклем [20]
Мичуринск Тамбов өлкәһе 04.11.2003 31.12.2027 тиклем [21]
Обнинск Калуга өлкәһе 06.05.2000 31.12.2024 тиклем [22]
Петергоф Санкт-Петербург 23.07.2005 5 йыл [23]
Протвино Мәскәү өлкәһе 18.08.2008 5 йыл [24]
01.08.2014 5 йыл [25]
01.08.2019 19.06.2024 тиклем [26][27]
Пущино Мәскәү өлкәһе 27.10.2005 5 йыл [28]
29.03.2011 5 йыл [29]
30.12.2015 01.01.2017 тиклем [30]
01.01.2017 19.06.2024 тиклем [31][27]
Реутов Мәскәү өлкәһе 29.12.2003 31.12.2027 тиклем [32]
Троицк Мәскәү өлкәһе[33]
/ Мәскәү 		29.01.2007 5 йыл [34]
07.09.2012 5 йыл [35]
07.09.2017 15 йыл [36]
Серпухов Московская область 19.06.2024 [27]
Фрязино Мәскәү өлкәһе 29.12.2003 31.12.2027 тиклем [37]
Черноголовка Мәскәү өлкәһе 18.08.2008 5 йыл [38]
30.06.2014 5 йыл [39]
30.06.2019 15 йыл [40]

Рәсәйҙең төҙөлөүсе фән ҡалалары

Технополис булыуға дәғүә иткән Рәсәй проекттары араһында GS технополисын әйтергә мөмкин[41].

Сколково

Төп мәҡәлә: Сколково (инновация үҙәге)

Сколково Мәскәү өлкәһендә, Одинцово районының көнсығыш өлөшөндә, МКАД-тан көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан, 2012 йылда Мәскәүгә ҡушыла. Ул — Рәсәйҙә яңы технологиялар эшләү һәм коммерциялаштырыу өсөн төҙөлгән тәүге фәнни-технологик инновацион үҙәк. Проект иҡтисадтың сеймал йүнәлешен бөтөрөү һәм уны инновацион үҫеш юлына күсереү маҡсатында Рәсәйҙе модернизациялауҙың төп элементтарының береһе булараҡ уйланылған һәм инновациялар булдырырға һәләтле Рәсәй һәм халыҡ-ара интеллектуаль капитал туплау өсөн уңайлы мөхит булдырыуҙы күҙ уңында тота.

Төҙөлөш эштәре 2010 йылда башлана. Беренсе объекттарҙы төҙөүҙө тамамлау 2012 йылға билдәләнә, ә төп төҙөлөш программаһы 2015 йылда үтәлә[42].

Сколковоның кластерҙар тип аталған 5 эш йүнәлеше эшләнә:

  • биомедицина технологиялары кластеры;
  • мәғлүмәт һәм компьютер технологиялары кластеры;
  • космос технологиялары һәм телекоммуникациялар кластеры;
  • энергияны һөҙөмтәле файҙаланыу технологиялары кластеры;
  • ядро технологиялары кластеры.

Шулай уҡ Сколково сиктәрендә технопарк эшләйәсәк[43]. Уның стратегик маҡсаты — проектта ҡатнашҡан инновацион компанияларға уларҙың технологик активтарын һәм корпоратив структураларын уңышлы үҫтереү өсөн бөтә кәрәкле ярҙам күрһәтеү.

Иннополис

Төп мәҡәлә: Иннополис

Иннополис — Татарстан Республикаһының Үрге Услон районындағы ҡала[44], Ҡазан ҡалаһының юлдашы, уның агломерацияһы составына инә. Унда Иннополис университеты һәм Иннополис махсус иҡтисади зонаһы урынлашҡан[45]. Рәсәй Федерацияһының мәғлүмәт технологияларын һәм инновациялы юғары технологияларҙы үҫтереү өсөн булдырылған өс фәнни ҡаланың береһе булып тора (Мәскәү янындағы Сколково үҙәге һәм Новосибирскиҙың Кольцово менән бер рәттән).

Сириус

Төп мәҡәлә: Сириус (ҡала тибындағы ҡасаба)

Рәсәйҙең Краснодар крайында, Сочиҙа (Адлер) ҡала тибындағы ҡасаба, унда «Сириус» белем биреү үҙәге урынлашҡан.

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Технополисы и технопарки Архивная копия от 20 октябрь 2017 на Wayback Machine // grandars.ru
  2. ↑ Статья 1. Федеральный закон «О статусе наукограда Российской Федерации» (с изменениями (с изменениями и дополнениями на 2 июля 2013 года). Система ГАРАНТ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 ғинуар 2014. Архивировано 5 сентябрь 2014 года.
  3. ↑ О статусе наукограда Российской Федерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 19 ғинуар 2021 года.
  4. ↑ Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 10 декабрь 2012 года.
  5. ↑ Федеральный закон «О статусе наукограда Российской Федерации»
  6. ↑ 1 2 А.Долголаптев. Наукоград это то, где начинается инновационная экономика в стране\\Российская академия наук. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июнь 2007. Архивировано 12 май 2007 года.
  7. ↑ Статья 3 федерального закона «О статусе наукограда Российской Федерации»(недоступная ссылка)
  8. ↑ Директор наукограда «Петергоф»: статус наукограда никто не прекращал. www.fontanka.ru (26 июнь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 ғинуар 2015. Архивировано 5 ғинуар 2015 года.
  9. ↑ Кольцово. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 31 октябрь 2020 года.
  10. ↑ АГКГН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 3 июнь 2021 года.
  11. ↑ Постановление Правительства РФ от 21 ноября 2005 года № 688 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Бийску (Алтайский край)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 22 апрель 2022 года.
  12. ↑ Постановление Правительства РФ от 29 марта 2011 года № 216 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Бийском (Алтайский край)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  13. ↑ Постановление Правительства РФ от 30 декабря 2015 года № 1487 О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Бийском (Алтайский край). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 28 апрель 2022 года.
  14. ↑ Постановление Правительства РФ от 19 января 2017 года № 34 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Бийском (Алтайский край)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  15. ↑ Указ Президента РФ от 20 декабря 2001 года № 1472 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Дубне Московской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 23 июнь 2020 года.
  16. ↑ Постановление Правительства РФ от 29 января 2007 года № 53 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Жуковскому (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  17. ↑ Постановление Правительства РФ от 19 ноября 2012 года № 1195 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за городским округом Жуковский (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  18. ↑ Постановление Правительства РФ от 16 января 2018 года № 12 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации городскому округу Жуковский (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 24 март 2022 года.
  19. ↑ Указ Президента РФ от 17 января 2003 года № 45 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации рабочему посёлку Кольцово Новосибирской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  20. ↑ Указ Президента РФ от 12 апреля 2001 года № 416 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Королёву Московской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 22 апрель 2020 года.
  21. ↑ Указ Президента РФ от 04 ноября 2003 года № 1306 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Мичуринску Тамбовской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 13 апрель 2022 года.
  22. ↑ Указ Президента РФ от 06 мая 2000 года № 821 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Обнинску Калужской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 19 февраль 2020 года.
  23. ↑ Постановление Правительства РФ от 23 июля 2005 года № 449 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Петергофу». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 сентябрь 2021 года.
  24. ↑ Постановление Правительства РФ от 18 августа 2008 года № 624 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации муниципальному образованию „Городской округ Протвино“ (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 13 апрель 2022 года.
  25. ↑ Постановление Правительства РФ от 1 августа 2014 года № 761 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за городским округом Протвино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 7 апрель 2022 года.
  26. ↑ Постановление Правительства РФ от 05 июля 2019 года № 863 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за городским округом Протвино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  27. ↑ 1 2 3 Серпухов получил статус наукограда. ТАСС (20 июнь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 октябрь 2024.
  28. ↑ Постановление Правительства РФ от 27 октября 2005 года № 642 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Пущино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  29. ↑ Постановление Правительства РФ от 29 марта 2011 года № 215 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Пущино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 28 апрель 2022 года.
  30. ↑ Постановление Правительства РФ от 30 декабря 2015 года № 1488 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Пущино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 16 март 2022 года.
  31. ↑ Постановление Правительства РФ от 27 июня 2017 года № 751 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за г. Пущино (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 16 март 2022 года.
  32. ↑ Указ Президента РФ от 29 декабря 2003 года № 1530 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Реутову Московской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 22 апрель 2022 года.
  33. ↑ до 01.07.2012
  34. ↑ Постановление Правительства РФ от 29 января 2007 года № 52 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Троицку (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  35. ↑ Постановление Правительства РФ от 07 сентября 2012 года № 895 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации городскому округу Троицк (г. Москва)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 13 апрель 2022 года.
  36. ↑ Постановление Правительства РФ от 07 сентября 2017 года № 1073 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации городскому округу Троицк (г. Москва)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  37. ↑ Указ Президента РФ от 29 декабря 2003 года № 1531 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации г. Фрязино Московской области». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 6 апрель 2022 года.
  38. ↑ Постановление Правительства РФ от 18 августа 2008 года № 623 «О присвоении статуса наукограда Российской Федерации муниципальному образованию „Городской округ Черноголовка“ (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 13 апрель 2022 года.
  39. ↑ Постановление Правительства РФ от 30 июня 2014 года № 596 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за городским округом Черноголовка (Московская область)». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 март 2021. Архивировано 26 апрель 2022 года.
  40. ↑ Постановление Правительства РФ от 5 июля 2019 года № 862 «О сохранении статуса наукограда Российской Федерации за городским округом Черноголовка (Московская область)»
  41. ↑ Технополис GS. msk.gov39.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 октябрь 2024.
  42. ↑ Русское поле для экспериментов (27 ноябрь 2015). 30 октябрь 2024 тикшерелгән.
  43. ↑ http://www.i-gorod.ru/technopark/ Архивная копия от 4 сентябрь 2011 на Wayback Machine Технопарк Сколково
  44. ↑ О городском поселении. verhniy-uslon.tatarstan.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 август 2018. Архивировано 7 ғинуар 2020 года.
  45. ↑ Станислав Назаров. Иннополис стал первым городом, построенным в России. Вести (28 февраль 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2016. Архивировано 24 ғинуар 2018 года.

Әҙәбит

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар