Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сириус (ҡала тибындағы ҡасаба)

Выверенная статья

Aprove.svg

Выверенная статья

Сириус — Рәсәйҙең тәүге федераль территорияларының береһе, Краснодар крайында урынлашҡан ҡала тибындағы ҡасаба[4]. Муниципаль ҡоролош сиктәрендә үҙаллы ҡала округын[5] барлыҡҡа килтерә[5] һәм ҡаланың яңы Уставы ҡабул ителгәнгә тиклем ваҡытлыса Сочи ҡалаһына ҡарай[6][7][8][9][10].

Имеретия уйһыулығы территорияһында, Мзымта һәм Псоу йылғалары араһында урынлашҡан, уны Кавказ тауҙары һәм уникаль тәбиғәт ҡурсаулығы уратып алған. Бында 2014 йылғы ҡышҡы Олимпиаданан һуң ҡалған төп олимпия майҙансыҡтары урынлашҡан. Рәсәй Президенты Владимир Путин башланғысы менән һәләтле балалар өсөн «Сириус» белем биреү үҙәге ойошторола. Уның маҡсаты — бөтә илдән йәш таланттарҙы йәлеп итеү[11].

Инфраструктура объекттары

Ҡала округы 2014 йылда Рәсәйҙә үткән Олимпия уйындарын ойоштороу маҡсатында төҙөлә. Бында был ваҡиға менән бәйле олимпия ҡоролмалары һәм ҡыҙыҡлы иҫтәлекле урындар күп[12].

Мәғариф һәм мәҙәниәт объекттары

Ил Президенты Владимир Путиндың башланғысы менән илдең төрлө мөйөштәренән һәләтле балаларҙы туплау һәм үҫешергә ярҙам итеү өсөн тәғәйенләнгән үҙенсәлекле белем биреү һәм үҫтереү учреждениеһы — «Сириус» белем биреү үҙәге барлыҡҡа килде. «Сириус» 2015 йылда «Талант һәм уңыш» белем биреү фонды тарафынан ойошторола[12].

«Сириус» менән хеҙмәттәшлек күренекле ғалимдарҙы, уҡытыусыларҙы, мәҙәниәт һәм спорт эшмәкәрҙәрен йәлеп итә. Олимпия объекттары базаһында белем биреү үҙәге, университет, президент лицейы, заманса лабораториялар, шулай уҡ мәҙәни һәм спорт инфраструктураһы төҙөлә. Бында балалар ғына түгел, уларҙың уҡытыусылары һәм остаздары ла белем ала. Ғалимдар фәнни-техник үҙәктең мөмкинлектәрен файҙаланып, инновацион асыштар булдыра, ә инженерҙар уларҙы ҡулланыу өҫтөндә эшләй. Мәғариф, фән, сәнғәт, мәҙәниәт, спорт һәм башҡа тармаҡтарҙа тотош илгә таратылған милли стандарттар булдырыла[11]. Балалар өсөн биләмәлә ике муниципаль балалар баҡсаһы һәм бер урта мәктәп эшләй[12].

Спорт һәм бизнес объекттары

«Сириус» федераль биләмәһе шулай уҡ 2014 йылғы Олимпиада мираҫын һаҡлай һәм уңышлы үҫтерә һәм төрлө спорт сараларын, шул иҫәптән донъя кимәлендәге ярыштарҙы үткәреү өсөн төп майҙансыҡтарҙың береһе булып тора. Унда спорт ҡоролмалары һәм Олимпия уты табағы урынлашҡан[12].

Паркта шулай уҡ DOM VK коворкингтары һәм «Сириус» университетының спорт лабораторияһы урынлашҡан. Унда һәр кем үҙенең организмының торошо тураһында белергә, аяғын йәки арҡаһын тикшертә ала[12].

Бынан тыш, «Сириус» биләмәһендә «Кинотавр» фестивале һәм «Яңы тулҡын» кеүек эшлекле саралар һәм форумдар даими уҙғарыла. Бының өсөн бөтә шарттар, шул иҫәптән заманса бизнес-үҙәктәр һәм ҡунаҡханаларҙа конференц-залдар булдырылған[12].

Ял итеү объекттары

Ҡасаба — яҡшы инфраструктуралы ял итеү урыны. Ҡунаҡтар өсөн уңайлы ял һәм йәшәү өсөн яҡшы шарттар: кафелар, ресторандар, күңел асыу үҙәктәре, уңайлы ҡунаҡханалар етерлек. Бында заманса күңел асыу паркы — Сочи паркы, тәбиғи орнитология паркы, Көньяҡ мәҙәниәттәр тәбиғи паркы, Көньяҡ мәҙәниәттәр дендропаркы[13], маймылдар питомнигы, Фанагория музейы һәм сиркәү урынлашҡан[12][14].

Тарихы

Хәҙерге Сириус территорияһы элек Имеретия уйһыулығы булараҡ билдәле була. Бында боронғо замандарҙа уҡ тәүге кешеләр төпләнгән. Әммә малярия таралыуы арҡаһында урындағы халыҡ юғарыраҡ, тау битләүҙәрендә йәшәүҙе хуп күрә. Тәүгеләрҙән булып казак-староверҙар, атаман Некрасовтың һәм уның отрядының вариҫтары күсеп килә, улар батша власынан ҡасып, Румыния, Болгария һәм Төркиәлә һыйыныу таба. Ғосман империяһында милләтселек осоронда казактар тыуған иленә ҡайтырға ҡарар итә һәм Николай II-нән Ҡара диңгеҙ буйында төпләнергә рөхсәт ала. Уларҙың күбеһе хәҙерге Фишт стадионы территорияһында урынлашҡан Марлинский ҡасабаһына нигеҙ һала. Бында шулай уҡ Грузия Имеретияһынан күсеп килгән һәм ҡултыҡҡа, ауылға һәм бөтә үҙәнгә исем биргән Имеретин полкы урынлаша. 1904 йылда был территория абағаның һирәк төрҙәрен табыла һәм ҡурсаулыҡ биләмәһе тип иғлан ителә[14]. Әммә совет осоронда был ерҙәр колхоздар, ә һуңынан совхоздар составына инә. Ерҙәрҙең бер өлөшө туристик үҙәктәргә тапшырыла, уларҙан хәҙерге Нижнеимеретинская һәм Голубая урамдары барлыҡҡа килә. 1930-сы йылдарҙа үҙәндә аэропорт төҙөргә уйлайҙар, әммә улы Мзымта йылғаһы үҙәнендә төҙөлә. 1980 йылдар аҙағында яр буйында ҡунаҡханалар төҙөү планлаштырыла, әммә был пландар тормошҡа ашырылмай. Артабан Олимпия уйындары дәүере башлана[15].

Халыҡ-ара олимпия комитеты 2014 йылғы Олимпия уйындарын үткәреүҙе хуплай. Имеретия үҙәнендә олимпия инфраструктураһы ғына түгел, шул иҫәптән стадиондар, башҡа объекттар ҙа (ике тимер юл вокзалы, сиселеш, проспекттар) булдырыла. Бында шулай уҡ ҙур ҡунаҡханалар һәм диңгеҙ порты төҙөлә[14].

Ҡасабаның ҡала статусы тураһында тәүге тапҡыр 2019 йылдың 30 майында телгә алына. Шул уҡ йылдың ноябрендә Сириус инновацион ғилми-технологик үҙәген булдырыу пландары йәмәғәтселек алдында тәҡдим ителә. Ғилми-тикшеренеү үҙәгенең төп эшмәкәрлеге заманса һанлы һәм интеллектуаль технологияларҙы, робот системаларын үҫтереүгә, ҙур күләмдәге мәғлүмәттәрҙе анализлауға һәм яһалма интеллектҡа йүнәлтелә[12][14].

2020 йылдың 25 мартында Краснодар крайы Закондар сығарыу йыйылышының сираттан тыш 35-се сессияһында ҡала округы статусында айырым «Сириус» муниципаль берәмеген булдырыу тураһында закон проекты ҡабул ителә[6][7]. Был статус 2021 йылға тиклем дауам иткән күсеү осоронда ғәмәлдә була, шунан һуң «Сириус» төбәк һәм федераль программаларҙа, милли проекттарҙа ҡатнашыу, шулай уҡ грант ярҙамы алыу хоҡуғына эйә була. Законға 3 апрелдә ҡул ҡуйыла һәм 2020 йылдың 14 апрелендә үҙ көсөнә инә[8][9][10].

Климаты һәм рельефы

Сириус урынлашҡан Имеретин уйһыулығының климаты дымлы-субтропик. Уға эҫе, ҡояшлы йәй һәм йомшаҡ, ҡарһыҙ ҡыш, шулай уҡ һалҡын яҙ һәм йылы көҙ хас. Йәй көнө диңгеҙ һыуының температураһы +26 °C, ә уртаса йыллыҡ температура +16,2 °C тәшкил итә. Рельефы тигеҙ[16].

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 18,6 20,4 24,2 26,8 31,7 33,2 34,7 34,9 30,8 29,0 24,2 21,1 34,9
Уртаса максимум, °C 10,7 12,1 13,5 17,2 22,6 27,0 27,8 28,6 24,5 22,0 16,1 12,2 19,6
Уртаса температура, °C 7,4 7,7 9,2 12,8 18,5 23,3 24,9 25,3 21,1 17,1 12,3 8,6 15,7
Уртаса минимум, °C 5,0 5,2 6,3 9,5 15,3 19,7 21,8 21,9 17,9 12,8 8,8 5,8 12,5
Абсолют минимум, °C −0,7 −5,5 −1,8 0,1 6,8 13,0 13,8 15,6 7,8 7,1 0,4 −4,2 −5,5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 87 68 97 82 45 36 102 60 92 80 45 110 904
Һыу температураһы, °C 9,7 8,8 9,1 11,3 15,4 20,1 24,2 25,6 23,4 19,7 15,2 11,8 16,2
Сығанаҡ: Погода и климат, ЕСИМО.

Халҡы

2023 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, ҡасаба халҡы 13 768 кеше тәшкил итә[17][18].

Федераль территория

2020 йылдың 9 ноябрендә Дәүләт Думаһына шул уҡ йылдың 22 декабрендә ҡабул ителгән «Сириус» федераль биләмәһен булдырыу тураһында закон индереү тураһында тәҡдим ителә (2020 йылдың 22 декабрендәге 437-се һанлы Федераль закон)[10]. Ул ҡасаба эшмәкәрлегенең хоҡуҡи базаһын булдырыуҙы, хужалыҡ һәм башҡа эшмәкәрлек өсөн шарттар булдырыуҙы, шулай уҡ дәүләт власы органдары эшен тейешле көйләүҙе күҙ уңында тота[4][5]. Проект авторҙары — Андрей Клишас һәм Павел Крашенинников[6][7][8][9].

Закон проекты тексына ярашлы, «Сириус» федераль биләмәһе милли стратегик әһәмиәткә эйә булған йәмәғәт-хоҡуҡи берәмек булараҡ таныла. Был Федераль законға ярашлы, биләмәне комплекслы социаль-иҡтисади һәм инновацион үҫтереүҙе тәьмин итеү, уның инвестиция йәлеп итеү һәләтен күтәреү, олимпия спорт төрҙәрен, мәҙәни һәм тәбиғи мираҫты һаҡлау, таланттарҙы асыҡлау, үҙ-үҙеңде үҫтереү һәм үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдырыу, Рәсәй Федерацияһының фәнни-технологик үҫеше өҫтөнлөктәрен тормошҡа ашырыу маҡсатында Рәсәй Федерацияһының фәнни-технологик үҫешен ойоштороу, дәүләт власы һәм хужалыҡ һәм башҡа эшмәкәрлекте тормошҡа ашырыу үҙенсәлектәрен билдәләй[10].

Дәүләт власы системаһы бер нисә органдан: биш йылға бер тапҡыр ойошторолған һәм ун ете ағзанан торған федераль биләмә советынан һәм хакимиәттән тора.[19][20][21].

"Сириус"тың хоҡуҡи формалашыуы өсөн Конституция, Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарына ҡағылышлы документтар һәм закондар, шулай уҡ федераль территория өсөн әҙерләнгән Устав һәм норматив акттар нигеҙ булып тора. Закон проекты шулай уҡ «күсеү осорон» күҙ уңында тота, ул закон үҙ көсөнә ингәндән һуң 2025 йылдың 31 декабренә тиклем дауам итәсәк[22]. Ошо осорҙа ҡасабаны ойоштороу һәм уның эшмәкәрлеге мәсьәләләре хәл ителәсәк[10][23].

Транспорт

Был райондың өҫтөнлөктәренең береһе — транспорт менән уңайлылыҡ. Яңы автомобиль юлдары һәм тимер юл тармағы арҡаһында ҡасаба Адлерҙың эшлекле үҙәге, Сочи ҡалаһы һәм Красная Поляна курорттары менән бәйле. Янында заманса тимер юл вокзалы урынлашҡан, унан Сочи, Краснодар һәм Туапсе ҡалаларына барырға мөмкин. Бынан тыш, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә «Ласточка» поезы менән "Сириус"тан Красная Поляна курортына барып етергә мөмкин. Йәнәшәлә В. И. Севастьянов исемендәге халыҡ-ара аэропорт урынлашҡан[12].

2025 йылдың 1 майында Абхазиянан «Сириус»ҡа электр поезы хеҙмәте асыла.[24].

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Администрация федеральной территории «Сириус»
  2. ↑ пгт краевого подчинения
  3. ↑ федеральная территория
  4. ↑ 1 2 Путин подписал закон о федеральной территории «Сириус». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 22 декабрь 2020 года.
  5. ↑ 1 2 3 Закон Краснодарского края от 03.04.2020 № 4268-КЗ «Об установлении границ муниципального образования городской округ Сириус Краснодарского края и о наделении его статусом городского округа» (3 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 28 октябрь 2021 года.
  6. ↑ 1 2 3 Сочинский поселок Сириус получил статус городского округа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 26 март 2020 года.
  7. ↑ 1 2 3 Городу в городе быть: поселок Сириус отделился от Сочи. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 26 март 2020 года.
  8. ↑ 1 2 3 В структуре края образован новый городской округ Сириус Архивная копия от 25 март 2020 на Wayback Machine 25 Марта 2020, Среда 14:41. Пресс-служба администрации Краснодарского края
  9. ↑ 1 2 3 Закон Краснодарского края от 03.04.2020 № 4267-КЗ «О преобразовании муниципального образования город-курорт Сочи» (3 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 28 октябрь 2021 года.
  10. ↑ 1 2 3 4 5 Федеральный закон от 22.12.2020 № 437-ФЗ «О федеральной территории „Сириус“» (22 декабрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано из оригинала 12 май 2021 года.
  11. ↑ 1 2 Образовательный центр «Сириус». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 5 май 2020 года.
  12. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Федеральная территория "Сириус". sirius-ft.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  13. ↑ Федеральная территория Сириус (Сочи): что это и где это. 2023-03-14. sochi-fornia.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  14. ↑ 1 2 3 4 Сириус — федеральная территория (Краснодарский край), ранее имеретинская низменность Сочи. innmax.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  15. ↑ Краткая история Имеретинской низменности. sochi.scapp.ru (25 декабрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  16. ↑ Климат Имеритинки - Погода и климат. pogodaiklimat.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  17. ↑ Ирина Белова. В "Сириусе" количество жителей за десять лет увеличится втрое. Российская газета (11 март 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  18. ↑ Обоснование численности постоянного и временного населения в проекте Генплана Сочи. grad-sochi.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  19. ↑ В Сириусе избрали членов Совета федеральной территории Архивная копия от 20 сентябрь 2021 на Wayback Machine ВЕСТИ Сочи. 20.09.2021
  20. ↑ Представители двух партий вошли в первый состав Совета федеральной территории Сириус Архивная копия от 21 сентябрь 2021 на Wayback Machine ТАСС. 21.09.2021
  21. ↑ Руководителем администрации федеральной территории «Сириус» избран Дмитрий Плишкин. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023. Архивировано 31 октябрь 2021 года.
  22. ↑ В третьем чтении принят закон о федеральной территории «Сириус». duma.gov.ru (9 декабрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 ноябрь 2023.
  23. ↑ Муниципальная власть и местное самоуправление. Плишкин Дмитрий Сергеевич Архивная копия от 3 ноябрь 2021 на Wayback Machine. ФедералПресс
  24. ↑ Авиасообщение между Россией и Абхазией начнется в мае. otr-online.ru (2 апрель 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 апрель 2025.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар