Өфө пехота училищеһы

Пехота училищеһы Башҡорт АССР-ы-ның Өфө ҡалаһында 2 000 кешелек 4 батальон составында СССР Оборона Халыҡ Комиссарының 1941 йылдың 7 июлендәге 1632-се бойороғо менән ойошторола^[3][4]. 1942 йылдың июленән 1943 йылдың авгусына тиклем училищела 5 батальон (өс уҡсылар, миномёт һәм пулемёт батальондары), 1943 йылдың авгусынан 1944 йылдың авгусына тиклем 4 батальон (ике уҡсылар, пулемёт һәм миномёт), 1944 йылдың авгусынан һуғыш аҙағына тиклем ике уҡсылар һәм бер миномёт батальоны була.

Хәрби әҙерлек программаларын үтәүҙе тәьмин итеү өсөн училищеның тәүге көндәренән йыйылма рота эшләй. Был рота составында танк взводы, кавалерия взводы, элемтә взводы була. Партия ойошмалары һәм ҡала һәм республиканың совет органдары ярҙамында ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Союз Ҡораллы Көстәре өсөн команда кадрҙарын уңышлы әҙерләүҙең бөтә шарттары булдырыла.

Пехота училищеһы начальнигы итеп — полковник Н. С. Никитченко, хәрби комиссар итеп полк комиссары Николай Михайлович Матвеев тәғәйенләнә. 1941 йылдың 31 авгусында «Динамо» стадионында Өфө пехота училищеһының үҙгәреүсән шәхси составы хәрби ант бирә.

Училище курсанттары Карл Маркс урамындағы 55-се (штаб), 55а, 55/1-се һәм 55/2-се йорттарында хәрби ҡаласыҡ казармаларында, элекке эске һаҡ казармалары биналарында (ҡала үҙәге) урынлаша.

Башта уҡытыу тиҙләтелгән программа буйынса үткәрелә: курсанттарҙың күпселеге — 4 айлыҡ, ҡалғандары 6 айлыҡ программа буйынса шөғөлләнә^[4]. Һуғыш барышында училище ике йыллыҡ уҡытыу ваҡытына күсә, училищеға Суворов училищеларын тамамлаусылар ҡабул ителә башлай, уҡытыусылар составына хәрби академияларҙы тамамлаусылар алына. Училищены тамамлаусыларға «кесе лейтенант» һәм «лейтенант» хәрби званиелары бирелә.

Курсанттарға строй, физик һәм тактик әҙерләү буйынса дәрестәр даими үткәрелә. Фехтование буйынса дәрестәр үткәрелә, ҡышҡыһын — саңғы әҙерлеге буйынса. Уҡыу процесы атыу, тактик, инженер ҡоролмаларын, тирҙарҙы, атыу урындарын максималь файҙаланып үткәрелә. Уҡыу полигондары Өфө районының Алексеевка, Михайловка, Подымалово һәм БАССР-ҙың Шишмә районының Алкин тораҡ пункттары янында урынлаша^[4]. Ҡышҡы ваҡытта курсанттар даими рәүештә Алкинға һәм кирегә ҡарай саңғыла сыға. Атыуҙар тамамланғандан һуң курсанттар асыҡ урында ҡарҙа төн үткәрә һәм училищеға иртәнге ашҡа барып етергә өлгөрә. Йәйгеһен тулы йәки өлөшләтә экипировка менән марш-бросоктар һәм марштар яһайҙар. Был ҡатмарлы күсенеүҙәр шәхси составты физик яҡтан нығыта, уның сыҙамлығын һәм ихтыяр көсөн яҡшырта.

Беренсе сығарылыш 1942 йылдың ғинуарында була. Личный составтан 1 967 кеше тамамлай. 1942 йылдың мартында полковник Н. С. Никитченко етәкселегендәге пехота училищеһы базаһында Алкин дислокацияһының 17-се запас уҡсылар бригадаһы (1942 йылдың авгусынан — 4-се айырым уҡыу уҡсылар бригадаһы) ойошторола^[4].

1942 йылдың март — авгусында училищела «Выстрел» курстары филиалы эшләй, унда һуңынан рота һәм батальон командирҙары буласаҡ офицерҙар әҙерлек үтә. 1942 йылдың 16 авгусында Ҡыҙыл Армия пехотаһының команда составын камиллаштырыу юғары уҡсылар-тактик курстары филиалы пехота училищеһы составынан сығарыла һәм Көньяҡ Урал хәрби округына буйһонған үҙаллы уҡыу йорто була.

Ғәмәлдәге армия өсөн офицер кадрҙары әҙерләү буйынса ҙур ҡаҙаныштары өсөн училище офицерҙары төркөмө СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 февралендәге Указы менән орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Бөтәһе — 12 кеше. Улар араһында училище начальнигы генерал-майор М. С. Назаров һәм училищеның сәйәси бүлеге начальнигы подполковник Н. М. Матвеев була.

1945 йылда училищеға Советтар Союзы Маршалы Семен Константинович Тимошенко тикшереү менән килә. 1946 йылдың 20 июлендә Ҡыҙыл Армия өсөн офицер кадрҙарын әҙерләүҙә өлгәшкән уңыштары һәм ойошторолоуының 5 йыллығы уңайынан Өфө училищеһы Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.

1946 йылдың авгусында Өфө пехота училищеһы өс йыллыҡ программа буйынса уҡытыуға күсә, курсанттарҙың дөйөм һаны 400 кеше тәшкил итә. Училище урта хәрби уҡыу йорто статусын ала. Предметтар араһында сит телдәр циклы индерелә.

1948 йылдың 20 июнендә Алкин полигонында күнекмәләр ваҡытында ғәҙәттән тыш хәл була. Минометты икеләтә зарядлау һөҙөмтәһендә 5 курсант һәләк була, училищеның артиллерия начальнигы полковник Анатолий Васильевич Жамов үлемесле яралана, капитан И. Д. Радьков ауыр яралана^[5].

1942—1956 йылдарҙа училищела 20 сығарылыш була. Бөтәһе 7 000-дән ашыу кеше уҡып сыға, шул иҫәптән һуғыш ваҡытында фронтҡа 4 783 командир (офицер) ебәрелә.

Училище 1956 йылдың 1 сентябрендә ябыла.

1965 йылдың майында училище штабы бинаһында (Карл Маркс урамы, 55-се йорт) «Был бинала Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡыҙыл Армияның Өфө Пехота Хәрби училищеһы урынлашҡан» тигән яҙыу менән иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.

• Никитченко Николай Степанович (июль 1941 — 31 август 1942), полковник;
• Корнеев Тимофей Гаврилович (31 август 1942 — 18 ноябрь 1942), генерал-майор;
• Назаров Михаил Семёнович (1942—1956), полковник;
• Цыганов Николай Дмитриевич (декабрь 1948), полковник, начальник вазифаһын башҡарыусы.

• Ғайсина Мәрфуға Нурый ҡыҙы — Өфө пехота училищеһының санитар хеҙмәте начальнигы (1941 йыл)

• Виноградов Анатолий Михайлович (1926—2008), фотожурналист, РСФСР һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, 1948 йылғы сығарылыш.
• Ерёмин Николай Иосифович, геолог, РФА-ның мөхбир ағзаһы, 1951 йылғы сығарылыш.
• Жильников Дмитрий Алексеевич (1929—2009), генерал-лейтенант, стратегик тәғәйенләнешендәге ракета ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, 1950 йылғы сығарылыш.
• Ляхов Лев Львович (1917—1943), геофизик, МГРИ профессоры, 1942 йылғы сығарылыш.
• Субботин Семён Михайлович, генерал-лейтенант.