Мария ҡыҙ балалар гимназияһы (Өфө)

Гимназия Ҡатын-ҡыҙҙар училищелары тураһындағы положение нигеҙендә I разрядлы Ырымбур ҡаҙна училищеһы, алты йыллыҡ уҡыу курсы булған уҡыу йорто булараҡ асыла. Беренсе тапҡыр 25 ҡыҙ туплана, киләһе йылына улар инде 70 кешегә етә. Артабан уларҙың һаны 245-кә тиклем арта. Гимназияның беренсе класына 9 — 12 йәшлек ҡыҙҙар алына, икенсе класта 10 — 13 йәшлек ҡыҙҙар, өсөнсөһөндә 11 — 14 йәшлек, дүртенсеһендә 12 — 15 йәшлек ҡыҙҙар уҡый. Гимназияға уҡырға инеү өсөн ғәҙәти ҡағыҙҙа ғариза бирергә, уға метрика таныҡлығы һәм сәсәк ауырыуынан прививка яһау тураһында белешмә өҫтәргә кәрәк була. Бынан тыш, кандидаттарҙан төп доғаларҙы белеү, рус телендә иркен уҡыу, меңгә тиклем арифметик операциялар башҡарыу талап ителә.

Өфө өсөн уҡыусылар һаны сағыштырмаса аҙ була, сөнки уҡыу өсөн түләгән хаҡ ярайһы уҡ һиҙелерлек: мотлаҡ уҡыу предметтары өсөн йылына 46 һум. Өҫтәмә әйберҙәр өсөн айырым түләнә: латин теле (5-се кластан) — 10 һум, француз теле — 5 һум, бейеү — 5 һум, рәсем төшөрөү — 3 һум. Әммә уҡыусылар өсөн попечителлек советы генерал-майор Л. Е. Норд һәм генерал-адъютант Крыжановский исемдәрендәге стипендиялар тәғәйенләй ала, өҫтәүенә гимназия эштәре, уны финанслау сығанаҡтары, попечителлек һәм педагогия советтары, уҡыусыларҙың уңыштары һәм училище бинаһының техник торошо тураһындағы мәғлүмәт асыҡ була һәм Өфө гәзиттәрендә баҫыла.

1865 йылда училище ете йыллыҡ классик уҡытыу менән гимназия статусын ала. Һигеҙенсе класс педагогик була һәм, уны тамамлағас, ҡыҙҙар өйҙә уҡытыусы булып эшләү хоҡуғын ала.

Башта уҡытыу бер ҡатлы ағас бинала алып барыла (һәр хәлдә 1879 йылға тиклем). Әммә 1898 йылда гимназия архитектор Павел Павлович Рудавский планына ярашлы төҙөлгән таш бинаға күсә. Гимназияға һиҙелерлек финанс ярҙамы күрһәткән меценаттар булып Өфөнөң почётлы граждандары И. Ф. Базилевский, В. И. Видинеев, Н. К. Блохин тора. Гимназия файҙаһына иғәнәләр шулай уҡ Халыҡ губерна земствоһы министрлығынан, ҡала управаһынан, уҡыусыларҙың ата-әсәләренән һәм башҡа шәхси кешеләрҙән, лотерея билеттары һатыуҙан килә. Попечителлек советы составына коллеж асессоры Андрей Дмитриевич Дашков, Ырымбур мөфтөйө хажи Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы Тәвкилев, статский советник Николай Александрович Гурвич кеүек билдәле өфөлөләр инә. Гимназия персоналы почётлы попечителдән, гимназия начальнигынан, попечителлек советы ағзаларынан, класс етәкселәре булған ике ханымдан һәм уҡытыусыларҙан тора.

Революциянан һуң 1918 — 1919 йылдарҙа Мария гимназияһы 1-се ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы тип атала, ә 1919 йылда I һәм II баҫҡыслы 1-се Берҙәм хеҙмәт Совет мәктәбе тип үҙгәртелә. 1922 йылда унда уҡыу ваҡыты 9 йылға тиклем оҙайтыла, унда малайҙар ҙа уҡый башлай. 1937 йылда мәктәп янында А. М. Горький һәйкәле ҡуйыла, ә мәктәп уның хөрмәтенә атала башлай.

2002 йылда Өфөнөң 3-сө гимназияһы (әлеге ваҡытта шулай тип атала) «XXI быуаттың матур мәктәбе» дипломын ала.