Мәзитов Ғәли Әхмәт улы
Ғәли Әхмәт улы Мәзитов (рус. Мазитов, Гали Ахметович; 1912 йылдың 14 сентябре, Яңы Шах, Һигеҙенсе Март ауыл Советы (Йәрмәкәй районы) — 1993 йылдың 30 ғинуары, Ялта) — совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, 3-сө авиация дивизияһының өлкән штурманы[1][2] (алыҫ араға осоусы авиацияның 3-сө гвардия авиация корпусы), гвардия подполковнигы (1954). Ялтаның почётлы гражданы. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
Ғәли Әхмәт улы Мәзитов 1912 йылдың 14 сентябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе[3] Яңы Шах ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Рабфак тамамлай. Колхозда эшләй, һуңынан төҙөлөштә төрлө эшсе бурыстарын үтәй. Өфө педагогия институтында уҡый.
1933 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла. 1936 йылда Ҡазан хәрби пехота училищеһын һәм 1939 йылда Ырымбур хәрби авиация осоусылар училищеһын тамамлай. 1939 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. 1939 йылда Көнбайыш Украинаны СССР-ға ҡушыу буйынса походта һәм 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы
1941 йыл июненән башлап Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. 752-се һәм 10-сы гвардия алыҫ араға осоусы авиация полктарында, 93-сө һәм 98-се алыҫ бомбардировка, шулай уҡ 16-сы тиҙлекле бомбардировка авиация полктарында хеҙмәт итә. 3-сө гвардия алыҫ араға осоусы авиация дивизияһының өлкән штурманы гвардия майоры Мәзитов 1944 йылдың мартына дошмандың тәрән тылында хәрби-сәнәғәт үҙәктәрен һәм ғәскәрҙәрен бомбаға тотоу өсөн 183 хәрби осош яһай[4][5][6]. Был осоштар Кёнигсберг, Инстербург, Тильзит, Данциг һәм Хельсинки ҡалаларына була[4].
Һуғыштан һуңғы йылдары
Һуғыштан һуң Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә, 1948—1954 йылдарҙа Балашов авиация мәктәбендә уҡыта.
1954 йылда подполковник Мәзитов отставкаға сыға. Ялтаға күсеп килә, унда оҙаҡ йылдар ДОСААФ-тың ҡала структураларында эшләй, инструктор, ҡала комитеты рәйесе, автомәктәп начальнигы урынбаҫары һәм йәмғиәт начальнигы урынбаҫары вазифаларын биләй. Хеҙмәт бурыстары сиктәрендә йәштәрҙе Советтар Союзы Ҡораллы Көстәре сафына хеҙмәткә әҙерләү менән шөғөлләнә. Тәрбиәүи эше өсөн «СССР ДОСААФ-ының Почёт билдәһе» һәм «ВЛКСМ Үҙәк комитетының Почёт билдәһе» менән бүләкләнә[7][8][9].
1993 йылдың 30 ғинуарында вафат була, Ялтаның Иҫке зыяратында (рус.)баш. ерләнә.
Ғаиләһе
- Ҡатыны — Валентина Максимовна;
- улы — Геннадий;
- ҡыҙы — Галина;
- ейәндәре һәм бүләләре бар[10].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 19 авгусындағы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия майоры Мәзитов Ғәли Әхмәт улына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4369) тапшырыла[11].
- Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (24.02.1942, 20.06.1942), Александр Невский ордены (12.03.1943), I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985), ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (береһе — 20.06.1949) һәм миҙалдар, шул иҫәптән «Сталинградты обороналаған өсөн» (10.07.1943), «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» (22.08.1944), «Ленинградты обороналаған өсөн» (22.08.1944), «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә[12].[13][14]
- Ялта ҡалаһының почётлы гражданы.
Хәтер
- Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы Йәрмәкәй ауылында Геройға һәйкәл ҡуйылған.
- Уның исемен тыуған ауылындағы мәктәптең пионер дружинаһы йөрөтә.
- Ялтала Мәзитов йәшәгән Карл Маркс урамындағы 9/2 йортта 2007 йылда мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
- 2022 йылда Йәрмәкәй районының Яңы Шах ауылында обелиск асыла[15][16].
- 2024 йылдың апрелендә Ялтала Геройҙың бюсы асыла[17][18].
- Ғәли Мәзитов исеме менән Ялтала һәм Йәрмәкәй ауылында урамдар аталған[19][20].
- Йәрмәкәй тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында осоусының тормош юлына арналған стенд урынлаштырылған[21].
- Ғәли Мәзитовтың шәхси документтары Татарстан Республикаһының Дәүләт архивына тапшырылған[17][22].
Иҫкәрмәләр
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. All Aces. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы
- ↑ 1 2 Мазитов Гали Ахметович. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Наградной лист. Мазитов Гали Ахметович. Память народа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Татфронт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Гали Мазитов: Герой, связавший историю двух республик. crimea-news.com (21 май 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Цветы Герою, связавшему историю двух республик. dosaaf.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. priutovo.ucoz.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Открытие мемориальной доски Герою Советского Союза Гали Мазитову. Всемирный конгресс татар. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Учетно-послужная картотека. Память народа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Наградной лист. Память народа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Мазитов Гали Ахметович. Allaces.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ К юбилею Героя Советского Союза Мазитова Г. А. Культура.РФ (14 сентябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ В Новошахово открыли обелиск Герою Советского Союза Гали Мазитову. Ермекеевский историко-краеведческий музей (14 сентябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 В Ялте открыли бюст Герою Советского Союза Гали Мазитову. Полномочное представительство Республики Татарстан в Республике Крым (16 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ В Ялте открыли бюст Герою Советского Союза Гали Мазитову. Всемирный конгресс татар (16 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Улица в Ялте названа именем Героя. ДОСААФ России (28 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Улица Мазитова в селе Ермекеево. MapData.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Стенд о Г. А. Мазитове. Ермекеевский историко-краеведческий музей (21 февраль 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
- ↑ Гали Мазитов: татарский летчик, Герой Советского Союза и работа в ДОСААФ. Миллиард.Татар (16 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 сентябрь 2026.
Һылтанмалар
- Мәзитов Ғәли Әхмәт улы. «Герои страны» сайты.
- Мазитов Гали Ахметович.
- Гали Ахметович Мазитов.
Тема буйынса өҫтәмә
 | |
|---|---|
| Һүҙлектәр һәм энциклопедиялар |
