Урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө

1966 йылдың 13 авгусында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән («Ведомости Верховного Совета СССР» (рус.)баш., 1966, № 33, ст. 742) «Урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө» булдырылған. Уны сентябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһендә билдәләү ҡаралған^[1].

Байрамдың маҡсаты — урман тармағы хеҙмәткәрҙәрен хөрмәтләү һәм йәштәрҙең урман тармағына ҡыҙыҡһыныуын арттырыу^[2].

1977 йылдың 18 сентябрендә урман хужалығын алып барыуға ҡағылышлы мәсьәләләрҙе көйләүсе «Урман ҡануниәте» үҙ көсөнә ингән^[3].

1980 йылда СССР Юғары Советы Президиумының «Байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында»ғы 3018-Х һанлы указы менән был көн яңынан раҫланған һәм «Урман ҡануниәте» менән бәйләнгән^[3].

1992 йылдан, СССР тарҡалғандан һуң, байрам түбәндәге республикаларҙа билдәләнеүен дауам иткән^[1]:

• Ҡырғыҙстан — 1993 йылдың 13 авгусында Ҡырғыҙ Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Дәүләт урман инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре мөрәжәғәтенән һуң 364-се ҡарар менән «Урман һәм урман эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө» булдырылған;
• Украина — 1993 йылдың 28 авгусында президент Л. М. Кравчук «Урман һәм урман эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө»н булдырыу тураһында 356/93-сө указ сығарған;
• Беларусь Республикаһы — 1998 йылдың 26 мартында Беларусь Республикаһы Президентының «Беларусь Республикаһында дәүләт байрамдары, байрам көндәре һәм иҫтәлекле даталар тураһында»ғы 157-се указы менән «Урман һәм урман эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө» булдырылған^[4].

2000 йылдың 7 авгусында Рәсәйҙә президент В. В. Путиндың 157-се указы менән был көн ҡабаттан булдырылған^[1].

2018 йылдың 1 октябрендә «Урмандарҙы һаҡлау» федераль проекты ғәмәлгә ингән^[5].

Был көн ял көнө түгел^[1].

Бәйле ваҡиғалар

• 1894 йылда урман белгесе М. К. Турский башланғысы менән мәктәп уҡыусыларының биләмәләрҙе йәшелләндереүен тәҡдим иткән документ сығарылған. Шул осорҙа ағас ултыртыу буйынса тәүге киң күләмле акциялар үткәрелә башлаған; улар СССР тарҡалғанға тиклем дауам иткән. Шулай уҡ «Ағас ултыртыу көнө» булдырылған (апрель аҙағы — май башы)^[6];
• 1981 йылда Ҡытайҙа Ағас ултыртыу көнө булдырылған; ул йыл һайын 12 мартта билдәләнә;
• 2012 йылдың 21 декабрендә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы йыл һайын 21 мартта билдәләнә торған Халыҡ-ара урмандар көнөн булдырған^[3].

Рәсәй Федерацияһы президенты йыл һайын был көнгә бағышланған ҡотлау телеграммалары баҫтыра, унда тармаҡ хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт белдерелә^[7]:

Ҡәҙерле дуҫтар! Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ — Урман хеҙмәткәрҙәре көнө менән ҡотлайым. Урман комплексы ил иҡтисадында мөһим урын биләй, төбәктәрҙең үҫешенә, экологик хәүефһеҙлекте нығытыуға ҙур өлөш индерә. Һеҙ тармаҡ тарихы, күп быуын белгестәрҙең хеҙмәт һөҙөмтәләре менән хаҡлы рәүештә ғорурланаһығыҙ. Улар күркәм хеҙмәт традицияларына нигеҙ һалған, илебеҙҙең ысын милли байлығы булған «йәшел фонд»ҡа һаҡсыл мөнәсәбәт өлгөһө күрһәткән. Белемегеҙ, һөнәри оҫталығығыҙ һәм яуаплылығығыҙ Рәсәй һәм граждандарыбыҙ мәнфәғәтенә ҡуйылған бурыстарҙы уңышлы хәл итергә ярҙам итеренә ышанам. В. В. Путин

Рәсәйҙә «Урман һәм урман эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө»ндә йыл һайын тармаҡтың айырылып торған хеҙмәткәрҙәрен бүләкләү тантанаһы үткәрелә; уларға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған урман белгесе» тигән маҡтаулы исем бирелә^[1].

Был көндә түбәндәге һөнәр эйәләрен ҡотлау ҡабул ителгән^[6]:

• урмансы, урман хужалығы инженеры, ағас әҙерләүсе, егерь, ағас эшкәртеү технологы, эколог, ботаник, дендролог һәм башҡалар.

Илдең төрлө ҡалаларында түбәндәге саралар үтә^[6][1]:

• Тармаҡ предприятиеларында хеҙмәткәрҙәргә грамоталар һәм аҡсалата премиялар тапшырыу менән байрам саралары;
• Экологик ярыштар (янғын һүндереү, спорт ориентиры);
• Киң мәғлүмәт сараларында ҡотлауҙар;
• Конференциялар, лекциялар, экскурсиялар, күргәҙмәләр һәм оҫталыҡ дәрестәре;
• Мәктәптәрҙә асыҡ дәрестәр;
• Ағас ултыртыу акциялары, аҡландарҙы, парктарҙы, пляждарҙы һәм башҡа биләмәләрҙе сүп-сарҙан таҙартыу өмәләре.

Йыл һайын Мәскәүҙәге Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ) был көнгә ҡарата урмандың әһәмиәте, уны хужалыҡта файҙаланыу һәм һаҡлау тураһында танып белеү саралары ойошторола^[1].

«Урмандарҙы һаҡлау» федераль проектына теләктәшлек йөҙөнән йыл һайын «Сохраним лес» акцияһы ойошторола^[5].

2023 йылда түбәндәге саралар үткән:

• С. М. Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман техник университеты ТАСС матбуғат конференцияһында урман ресурстарын һаҡлау һәм һөҙөмтәле файҙаланыу тураһында «Лесоохранение» исемле тәүге фәнни-популяр фильмдың сығасағын иғлан иткән^[8];
• Иркутск өлкәһендә «Леса России» форумы һәм ағас йығыусылар араһында «Лесоруб-2023» чемпионаты үткән^[9];
• Төмәндә Төньяҡ Урал аръяғы дәүләт аграр университетының инженер-технология институтында түңәрәк өҫтәл уҙған. «Халыҡ-ара урман көнө», «Рәсәйҙең билдәле урман белгестәре» һәм «Урмандарҙы һаҡлау проблемаһы» темаларына докладтар тәҡдим ителгән^[10];
• Татарстандың Аҡтаныш мәҙәниәт йортонда ауыл халҡы өсөн сара үткән^[11];

2024 йылда Пермдә өс сара үткән^[12]:

• «Леса России» Бөтә Рәсәй форумы;
• Ағас йығыусылар араһында IX «Лесоруб 2024» Бөтә Рәсәй чемпионаты;
• Рәсәй урман сәнәғәте компанияларының «ЛесПермьЭкспо» төбәк-ара күргәҙмәһе.

Шул уҡ йылда Киров өлкәһенең Нагорск районында «Свои, деревенские» ансамбле һәм район мәҙәниәт йорто солистары ҡатнашлығында байрам концерты үткән^[13].

Ханты-Манси автономиялы округы — Юграның Советский ҡалаһындағы район тарихы һәм һөнәрселек музейында «От топора до харвестера» күргәҙмәһе ойошторолған^[14].

Башҡортостанда байрам уңайынан урман хужалығы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләйҙәр, һөнәри конкурстар һәм тармаҡҡа арналған саралар үткәрәләр.

2023 йылда республика байрамы Ҡырмыҫҡалы районының Подлуб ауылы янында үткән. Унда урман тармағының алдынғы хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырылған, «Лесоруб-2023» республика конкурсы һәм спорт ориентиры фестивале ойошторолған^[15].

2024 йылда Башҡортостан Республикаһының Урман хужалығы министрлығында байрамға арналған тантаналы йыйылыш һәм хеҙмәткәрҙәрҙе бүләкләү сараһы уҙған^[16].

2026 йылда Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәтте үҫтереү фонды байрам менән урмансыларҙы, ағас әҙерләүселәрҙе, ағас эшкәртеү предприятиелары белгестәрен, урмандарҙы һаҡлау һәм тергеҙеү менән шөғөлләнеүселәрҙе ҡотлаған. Фонд ағас эшкәртеү предприятиеларына ярҙам күрһәтелеүен дә билдәләгән^[17]. Шул уҡ айҙа Башҡортостан дәүләт аграр университетының урман ғилеме һәм ландшафт дизайны кафедраһы хеҙмәткәрҙәре Айғыр төбәгенә сығып, туристар күп йөрөгән урындарҙа урмандың торошон, ер өҫтө ҡатламына килгән зыянды һәм ағастарҙың тәбиғи яңырыуын өйрәнгән^[18].

• БМО мәғлүмәттәренә ярашлы, 2020 йылда донъя урмандарының дөйөм майҙаны 4,06 миллиард гектар, йәғни ҡоро ер майҙанының 31 процентын тәшкил иткән^[2];
• Тропик урмандар бөтә урман майҙанының 45 процентын тәшкил итә^[2];
• Донъя урмандарының яҡынса 7 проценты кеше тарафынан ултыртылған^[19];
• Бөтә урмандарҙың яҡынса 54 проценты биш илгә тура килә: Рәсәй (20 %), Бразилия (12 %), Канада (9 %), АҠШ (8 %), Ҡытай (5 %)^[2];
• Рәсәйҙең яҡынса 8,09 млн км² биләмәһен урмандар ҡаплаған. Донъялағы ылыҫлы ағастарҙың яҡынса 50 проценты тап ошонда үҫә^[19];
• Тайга — донъялағы иң ҙур урман^[19];
• Ҡайын — Рәсәйҙең символы. Уның аҡ төҫө бетулин исемле ыҫмалалы матдәгә бәйле^[6];
• Шмидт ҡайыны Приморье крайының көньяҡ-көнбайышында үҫә (яҡынса 300 йәш). Уның ағасы ауыр һәм тығыҙ, уны балта менән ярып булмай^[6];
• «Бейеүсе урман» Калининград өлкәһендәге «Куршская коса» милли паркында урынлашҡан; унда кәкре ҡарағайҙар үҫә^[6].