Янғантау (Салауат районы)
Янғантау (рус. Янгантау) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы тораҡ пункт. Янғантау ауыл советының административ үҙәге[2]. Йүрүҙән йылғаһының уң ярында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡҡа табан 17 км һәм Кропачево тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡ — көнсығышҡа табан 46 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Янғантау тауы тәүге тапғыр 1770 йылда телгә алынған: академик П. С. Паллас тауҙағы ярыҡтарҙан өҙлөкһөҙ эҫе пар күтәрелеүен һүрәтләй, ул шул тиклем көслө була, уға тейеп тә булмай; ташланған ҡайын ҡабығына йәки ҡоро ағастарға ут ҡаба, эҫе һауа шарттарында пар ҡыҙыл ялҡын кеүек бер нисә аршинға күтәрелә.
Тауҙы фәнни өйрәнеү 1881 йылда академик Ф. Н. Чернышев (рус.)баш. килгәндән һуң башлана; һуңынан бында башҡа ғалимдар ҙа эшләй. Янғантау парҙары һәм газдары составында углекислота, азот, радон һәм ауыр һыу бар; пар конденсаты органик матдәләргә (смолалар, фенолдар) һәм биологик актив микроэлементтарға бай. Газ-термаль ванналар башлыса терәк-хәрәкәт аппараты ауырыуҙары ваҡытында ҡулланыла һәм шифахана‑курорт профилендәге дауалау практикаһында киң ҡулланыла.
«Янғантау» шифаханаһы эргәһендәге ҡасаба 1937 йылдың 2 апрелендә барлыҡҡа килә. БАССР Үҙәк Башҡарма комитеты президиумы Малаяҙ районының Янғантау курортын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Шул уҡ йылдың йәйендә 20 урынлыҡ стационар менән тәжрибә клиник станцияһы булдырыла, 1944 йылда шифахана асыла. 1963-1964 йылдарҙа капиталь төҙөлөш эштәре үткәрелә, курорт реконструкциялана һәм киңәйтелә[1].
1950-се йылдар аҙағына тиклем ҡасаба «Янғантау» шифаханаһы ҡасабаһы тип иҫәпләнгән, ә 2005 йылдан хәҙерге ауыл статусын алған. 2007 йылда хәҙерге исеме раҫлана — Янғантау ауылы[2][3].
Атаманың килеп сығышы
«Янғантау» атамаһы башҡорт телендәге «янған» һәм «тау» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан. Был уникаль тәбиғәт күренешенә — аҫтынан эҫе пар һәм газдар бүленеүеп сығыуына бәйле[4].
Халҡы
2022 йылда ауылда 1086 кеше, 2009 йылда 1134, 2010 йылда 1017 кеше теркәлгән. 2021 йылға Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ауылда яҡынса 2200 кеше йәшәй. Күпселеге башҡорттар һәм татарҙар.
Иҡтисады
Ауыл халҡына төп эш биреүсе булып бер нисә тапҡыр СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә иң яҡшы һауыҡтырыу урындарының береһе булып танылған «Янғантау» шифаханаһы тора. Ауылда социаль-мәҙәни объекттар ҙа бар: урта мәктәп, балалар баҡсаһы, ФАП, мәсет, музей.
Иҫтәлекле урындар
- «Янтау» шифаханаһы ауылдың төп объекты булып тора. Шифахана дауалау газ һәм пар термик процедуралары, парктары һәм йәшелләндерелгән биләмәһе менән билдәле.
- 2000 йылдарҙа шифахана аҡсаһына үҙенсәлекле архитектураһы менән айырылып торған мәсет төҙөлдө.
- Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға һәйкәл — бейеклеге 36 м булған гранит монолитлы мемориаль комплекс.
- Ҡорғаҙаҡ минераль шишмәһе – ауылдан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан тәбиғи шишмә. Һыу ер өҫтөнә +16 °C даими температурала 600—800 м тәрәнлектән сыға.
- Ауыл эргәһендә «Юртаҡ» ат-спорт үҙәге һәм «Бөркөт» тау саңғыһы курорты популяр аттракциондар һанала.
 |
 |
 | ||||||||
Мәсет, автостанция Һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған Янғантау ауылы халҡына һәйкәл
| ||||||||||
Иҫкәрмәләр
- ↑ Янгантау пос. Салаватский район Республики Башкортостан. Моё семейное древо. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2025.
- ↑ Янгантау. Энциклопедия: Населённые пункты Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2025.
- ↑ Постановление Правительства Российской Федерации от 10 сентября 2007 г. № 572 «О присвоении наименований географическим объектам и переименовании географических объектов в Республике Адыгея, Республике Башкортостан, Ленинградской, Смоленской и Челябинской областях». Законы России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2025.
- ↑ Поспелов Е. М. Географические названия России: топонимический словарь. — Москва: АСТ; Астрель, 2008.. — С. 515. — 523 с. — ISBN 978-5-17-054966-5.
Тема буйынса өҫтәмә
.png)
 |
|---|
