Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы
Ғәли Ғәббәс улы Хәмзин (рус. Гали Габбасович Хамзин; 1950 йылдың 12 июне, Ҡоҙғон-Әхмәр, Башҡорт АССР-ы — 2009 йылдың 15 ноябре[1][2]) — совет башҡорт йырсыһы. Башҡортостандың халыҡ (1988) һәм атҡаҙанған (1986) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты[3]. АҠШ-тың Миннесота штаты Миннеаполис ҡалаһының Почётлы гражданы[4]. 25 йыл дауамында «Йәдкәр» фольклор төркөмөнөң етәксеһе[5].
Биографияһы
1950 йылдың 12 июнендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Ҡоҙғон-Әхмәр ауылында тыуған[1].
Сермән урта мәктәбен тамамлағандан һуң Белорет һөнәри-техник училищеһында уҡый, армияла хеҙмәт итә. Тыуған яғына ҡайтҡас, шофёр булып эшләй, артабан колхоздың ВЛКСМ комитетының азат ителгән секретары итеп һайлана[3].
1981 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының вокал бүлеген тамамлап, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы эргәһендәге «Йәдкәр» фольклор ансамбленең солист-вокалисы була.
Ғәли Хәмзин Башҡортостандың музыкаль сәнғәтен сит илдәрҙә — Дания, Испания, Швеция, Австралия, Канада, АҠШ һәм башҡа ерҙәрҙә лайыҡлы күрһәтә. Уның ижади ҡаҙаныштары башҡорт музыкаль сәнғәтенең донъяла танылыуына ҙур өлөш индерә.
АҠШ-тың Миннесота штаты Миннеаполис ҡалаһы халҡы уны ҡаланың Почётлы гражданы итеп һайлай.
2010 йылдың 15 ноябрендә Өфөлә вафат була, тыуған ауылы Ҡоҙғон-Әхмәрҙә ерләнгән[1].
Ижады
Йырсы репертуарының нигеҙен башҡорт халыҡ йырҙары тәшкил итә: «Арғужа», «Зәйнулла», «Ҡаһым түрә», «Любизар», «Сибай», «Тафтиләү», «Уралым», «Хәйруллаҡай» һәм «Йүрүҙән», шулай уҡ Башҡортостан композиторҙарының әҫәрҙәре[1].
1985 йылда «Мелодия» бөтә союз фирмаһы тарафынан йырсы яҙмалары менән «Башҡорт халыҡ йырҙары» винил пластинкаһы (миньон) сығарыла.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Бөтә Рәсәй халыҡ йыры башҡарыусылар конкурсының беренсе премияһы лауреаты (1985)[2];
- Ғ. С. Әлмөхәмәтов исемендәге призға республика йәш йырсылар конкурсы лауреаты;
- «Содружество» халыҡ-ара фестивале дипломанты (1993);
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986);
- Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988);
- Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы (1997)[1].
Ғаиләһе
Хәтер
- Белорет ҡалаһының һәм Белорет районының Почётлы гражданы (вафатынан һуң, 2010 йылдың 5 октябрендәге 243-сө ҡарар[8]).
- 2025 йылдың ноябренән башлап йырсының тыуған ауылы Ҡоҙғон-Әхмәрҙә Ғәли Хәмзин исемендәге Республика вокалистар конкурсы уҙа[9][10].
- 2020 йылда йырсының тыуыуына 70 йыл тулғанда уның баласаҡ дуҫтары, туғандары тормошона һәм ижадына арналған китап сығара[11].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Г. А. Ишкинина. / Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ 1 2 Умер народный артист РБ Гали Хамзин — башинформ.рф — Новости новой Башкирии. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 март 2012. Архивировано 17 ноябрь 2009 года.
- ↑ 1 2 Гали Хамзин | История и Культура Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 март 2026. Архивировано 19 апрель 2013 года.
- ↑ Таланты Башкирии: известные на весь мир уроженцы республики. 2 апрель 2026 тикшерелгән.
- ↑ Прямые трансляции: смотреть онлайн и бесплатно трансляции и записи концертов, лекций, фестивалей в разделе «Культурный стриминг». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 апрель 2026.
- ↑ Айдар Хамзин: «Борюсь за свое право заниматься музыкой». bashinform.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июль 2026.
- ↑ Самовар" 11 ноября: у уфимского Дома-музея Ленина новый директор: что нового ждать? gtrkrb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июль 2026.
- ↑ О присвоении звания «Почетный гражданин Белорецкого района и города Белорецк». bashkor-gov.ru (5 октябрь 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 март 2026.
- ↑ В Белорецком районе пройдёт I Республиканский конкурс вокалистов имени Гали Хамзина. beloreck-tv.ru (4 ноябрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 март 2026.
- ↑ В Белорецке почтили память народного артиста Башкортостана Гали Хамзина. kulturarb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 март 2026.
- ↑ В Уфе вышла книга, посвященная певцу Гали Хамзину. resbash.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июль 2026.
Әҙәбиәт
- Г. А. Ишкинина. / Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Алимгузина Ф. Г. Хамзин Гали Габбасович // Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 617. — ISBN 5-88185-001-7.
- Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — С. 265—268.
- В 2020 году к 70-летию со дня рождения артиста была издана книга, посвящённая его жизни и творчеству.