Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ҡадирова Нәзифә Жәүәт ҡыҙы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ҡадиров фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Нәзифә (Насифа) Жәүәт ҡыҙы Ҡадирова (ҡыҙ фамилияһы — Әмирова; рус. Назифа (Насифа) Жаватовна Кадырова; 1954 йылдың 13 апреле, Ахун, Башҡорт АССР-ы) — совет һәм Рәсәй йырсыһы. 1971 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы[1]. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы, Рәсәй Федерацияһының һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы, Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт премияһы лауреаты[1].

Биографияһы

Нәзифә Жәүәт ҡыҙы Әмирова Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған. Бала сағында художестволы үҙешмәкәрлектә ҡатнашҡан; халыҡ йырҙарын башҡарған әсәһе, шулай уҡ Ф. Ҡудашева һәм И.Шакиров ижады уның йыр сәнғәтенә ҡыҙыҡһыныу уятыуына йоғонто яһаған[2].

Мәктәпте тамамлағандан һуң Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инеү өсөн Өфөгә килә. Был осорҙа Башҡорт филармонияһы ҡарамағындағы эстрада студияһына ҡабул итеү иғлан ителә, һәм Ҡадирова конкурс һөҙөмтәләре буйынса студияға алына[3]. 1971 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы була[1]. 1971—1975 йылдарҙа Айрат Кәримовтың музыка етәкселегендә «Ирәндек» вокаль-инструменталь ансамблендә сығыш яһай һәм коллектив менән СССР буйлап гастролдәрҙә йөрөй[3].

1979 йылда «Йыр менән ғүмер буйлап» Бөтә Союз телевизион конкурсында ҡатнаша һәм унда Р. Хәсәновтың «Мандолина» йырын башҡара[3]. 1980 йылда совет йырҙарын башҡарыусыларҙың «Сочи-80» Бөтә Союз конкурсында сығыш яһай[3]. Бөтә Союз проекттарында ҡатнашҡан осорҙа дирижёрҙар Юрий Силантьев, Александр Петухов һәм Александр Михайлов менән хеҙмәттәшлек итә, һуңыраҡ Юрий Силантьев оркестры менән гастролдәрҙә йөрөй[3].

«Москонцерт», «Росконцерт» һәм «Союзконцерт» йүнәлештәре буйынса Ҡадирова СССР-ҙың төрлө төбәктәрендә, Мәскәүҙә һәм Ленинградта сығыш яһап, башҡорт композиторҙарының әҫәрҙәрен тәҡдим итә[3].

Ижады

Ҡадированың репертуарына башҡорт һәм татар композиторҙарының вокаль әҫәрҙәре, боронғо рус һәм сиған романстары, башҡорт, татар, молдаван һәм ҡаҙаҡ халыҡ йырҙары инә[1]. Сәхнә эшмәкәрлегенең тәүге осоронда ул Р. Ғәзизовтың «Ун етелә кеүек әле һаман», Рим Хәсәновтың «Һуңғы ҡыңғырау» һәм Альфред Хәлфетдиновтың «Ләйсән ямғыры» йырҙарын башҡара[3].

Йырсының яҙмалары каталогында, атап әйткәндә, «Һағынам», «Элмәлек», «Ун етелә кеүек әле һаман», «Ҡайттым тыуып үҫкән яҡтарға» һәм «Сейәле тау» йырҙары бар. «Элмәлек» һәм «Ун етелә кеүек әле һаман» яҙмалары 1982 йылда сығарылған «Мелодия» фирмаһының С60-17995-96 пластинкаһына ингән[4].

1985 йылда Ҡадирова Бөйөк Ватан һуғышындағы Еңеүҙең 40 йыллығына арналған «Не быть войне!» исемле яңғыҙ театрлаштырылған программа әҙерләй. Программаға һуғыш осоро әҫәрҙәре, шулай уҡ Рим Хәсәнов, Салауат Низаметдинов һәм Р. Сәхәүетдинова ижад иткән композицияларҙы индереп, барлығы 23 йыр туплана; ҡуйыусы режиссёр В. Кәримов була[3].

2001 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә Ҡадирова Салауат Низаметдиновтың Ф. Бүләков либреттоһына яҙылған «Звезда любви» рок-операһында Мәҙинә апай ролен башҡара[3]. Йырсының 50 йыллығына Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә ҡуйылған «Половинки» музыкаль спектакле ижад ителә[3]. Һуңыраҡ йырсы «Зову тебя с надеждой и тоской…» һәм «Душа мелодией полна…» исемле рус романстары программаларын әҙерләй[3].

2022 йылдың 15 апрелендә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Ҡадированың ижади эшмәкәрлегенә 50 йыл тулыуға арналған «Мелодия души» концерты үтә. Концертта баянсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Ғ. Алтынбаев ҡатнаша[5].

2017 йылдың сентябрендә Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡарамағында «Легенды эстрады» ретро-төркөмө ойошторола, Ҡадирова уның етәксеһе була. Коллектив программаһына йырҙар, шиғырҙар, монологтар, сәхнә миниатюралары, бейеүҙәр һәм инструменталь композициялар инә[6].

2025—2026 йылдарҙа Ҡадирова Ғ. Алтынбаев менән бергә Өфөлә һәм Башҡортостан райондарында сығыш яһауын дауам итә, хәйриә концерттарында ҡатнаша һәм сәхнә эшмәкәрлегенең 55 йыллығын билдәләргә әҙерләнә[7].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Ҡадирова ветерандар алдында сығыш яһай һәм башҡарыусылар конкурстарының жюри эшендә ҡатнаша[2]. 2021 йылда ул өлкән быуын кешеләренең «Я люблю тебя, жизнь!» республика ижад фестиваленең зона этаптары жюриһына етәкселек итә[8].

Ғ. Алтынбаев менән бергә Ҡадирова балаларға, өлкән йәштәгеләргә һәм инвалидтарға арналған сараларҙа ҡатнаша[9]. 2025—2026 йылдарҙа артистар хәйриә концерттарында, госпиталдәрҙә һәм ирекмәндәр үҙәктәрендә сығыш яһай; концерттарҙың береһендә йыйылған аҡса автомобиль һатып алыуға йүнәлтелә[7].

Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1982)[1].
  • Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1987)[1].
  • Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт премияһы (1994)[1].
  • Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996)[1].
  • Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (1997) — башҡорт эстрада сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн[5].
  • Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2005)[1].
  • Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2014)[1].
  • Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2022 йылдың 29 июне) — юғары һөнәри оҫталығы, мәҙәниәт өлкәһендәге күп йыллыҡ хеҙмәте һәм Башҡортостан Республикаһы менән Өфөнөң музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн[10].

Ғаиләһе

Нәзифә Ҡадированың беренсе ире Ғабдрахман Фәйзрахман улы Ҡадиров — мотоуҙышсы, боҙҙағы мотоуҙыш буйынса алты тапҡыр донъя чемпионы. Улар 1974 йылда йырсының Башҡорт филармонияһындағы сығышынан һуң таныша[11]. Ғабдрахман Ҡадиров 1993 йылда вафат була[12]. Йырсы спортсы иҫтәлегенә арналған мемориаль сараларҙа ҡатнаша[11].

Йырсының ҡыҙы вафат булған; Ҡадирова ике ейәнен тәрбиәләгән[2]. 25 йылдан ашыу уның ижади партнёры — баянсы Ғәли Алтынбаев. Күп йыллыҡ уртаҡ эшмәкәрлектән һуң улар мосолман йолаһы буйынса никахлаша[9].

Фильмографияһы

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Кадырова Назифа (Насифа) Жаватовна. Башкирская энциклопедия (17 июнь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Беллендир, Светлана. Назифа Кадырова: «Это большая честь — выступать для ветеранов». Ветеран Башкортостана (март 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Иванова, Оксана. Душа мелодией полна. Вечерняя Уфа (16 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  4. ↑ Кадырова Назифа. Каталог советских пластинок. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  5. ↑ 1 2 Юбилейный вечер Назифы Кадыровой и Гали Алтынбаева. Государственный концертный зал «Башкортостан». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  6. ↑ Легенды эстрады, ретро-группа. Башкирская государственная филармония имени Хусаина Ахметова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Салихова, Галина. Назифа Кадырова: «Песня навсегда остаётся в боевом строю». Башкирская государственная филармония имени Хусаина Ахметова (11 февраль 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  8. ↑ Шематонова, Ирина. «Я люблю тебя, жизнь!» Вечерняя Уфа (25 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Шепелева, Лариса. Без точек и запятых. Республика Башкортостан (25 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  10. ↑ Солистка башкирской эстрады Назифа Кадырова стала Почётным гражданином Уфы. Башинформ (29 июнь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  11. ↑ 1 2 Назифа Кадырова: «Габдрахман достоин памятника». Панорама Башкортостана (26 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.
  12. ↑ Легенда башкирской эстрады Назифа Кадырова: «Таких людей, как мой муж, больше нет и никогда не будет». Пруфы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007. — Т. 3. — 671 с. — ISBN 978-5-88185-064-7.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар