Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

МСК

Мәскәү ваҡыты (МСК[⇨], {{рус. Моско́вское вре́мя, lang-en|MSK}}) — Рәсәй Федерацияһының баш ҡалаһы — Мәскәү ҡалаһы урынлашҡан сәғәт бүлкәте ваҡыты («Ваҡытты иҫәпләү тураһында» Федераль законда билдәләнә)[1]. Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге күпселек төбәктәренә ҡағыла. 2014 йылдың 26 октябренән UTC+3:00-кә тура килә.

1919 йылда Рәсәйҙә халыҡ-ара сәғәт бүлкәттәре системаһы индерелгәндән алып бөгөнгө көнгә тиклем Мәскәү ваҡытының UTC (GMT) -нан күсеүе ҡышҡы осорҙа UTC+2 -тан UTC+4 -ҡа тиклем һәм йәйге осорҙа UTC+2 -тан UTC+5 -ҡа тиклем булырға мөмкин. 2011 йылдың 27 мартынан 2014 йылдың 25 октябренә тиклем UTC+4:00-кә тап килә.

Тарихы Мәскәү территорияһы аша 2-се (UTC+2:00) һәм 3-сө (UTC+3:00) географик сәғәт бүлкәттәре сиге булған 37,5° в. д. меридианы үтә. Ҡала үҙәге был сиктән көнсығыштараҡ, 3-сө географик сәғәт бүлкәтендә, урынлашҡан. Мәскәү үҙәгендә урындағы уртаса ҡояш ваҡыты — UTC+02:30:28 (37,616° оҙонлоҡҡа тап килә)[2].

1917 йылға тиклем Мәскәүҙә рәсми ваҡыт Гринвич буйынса уртаса ваҡыт +02:30:17 була (Мәскәү университетының астрономик обсерваторияһының оҙайлығы буйынса).

Бүлкәт ваҡыты

1919 йылдың 1 июлендә РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы илдә сәғәт бүлкәттәре системаһын индерә[3]. Мәскәү 2-се административ сәғәт бүлкәтенә индерелә, уның ваҡыты GMT+2 менән тап килергә тейеш була. 2-се бүлкәткә ул ваҡытта 37,5° меридиандан көнсығышҡа табан Архангельск, Вологда, Ярославль, Кострома, Иваново, Владимир, Рязань, Тула, Липецк, Воронеж, Дондағы Ростов кеүек территориялар индерелә.

Декрет ваҡыты

1930 йылдың 16 июнендәге ҡарар менән[4] илдең бөтә төбәктәрендә сәғәттәр 1930 йылдың 21 июненән ошо бүлкәттең бүлкәт ваҡытына ҡаршы 1 сәғәткә алға күсерелә. Шулай итеп, Мәскәүҙә UTC+3:00-гә тап килгән ваҡыт билдәләнә, һуңғараҡ ул «Мәскәү декреты ваҡыты» йәки ябай ғына — Мәскәү ваҡыты тип йөрөтөлә.

Сәғәтте миҙгелгә бәйле күсереү

1981 йылдан, СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә йәйге ваҡыт ҡулланылғандан һуң, Мәскәү ваҡыты UTC+4:00-гә тап килә (1991 йылдан тыш, 1991 йылдың 31 мартында указ ваҡыты бөтөрөлөү сәбәпле сәғәттәр үҙгәртелмәй һәм Мәскәү ваҡыты йәйгеһен UTC+3-кә тап килә).

1981 йылдың көҙөндә Мәскәү ваҡытынан Архангельск, Вологда, Ярославль, Иваново, Владимир, Рязань, Липецк, Воронеж, Дондағы Ростов, Краснодар һәм уларҙан көнсығышҡа табан төбәктәр айырыла (барлығы яҡынса 30). Әммә Мәскәү менән бер ваҡыттың уңайлы булыуы хәл иткес булып сыға: 1982 йылда был төбәктәр ҡабаттан Мәскәү ваҡытына күсә.

1988—2010 йылдарҙа Мәскәү ваҡытына 3-сө административ сәғәт бүлкәтенең тағы бер нисә районы күсә: Волгоград, Һарытау, Әстерхан, Киров, Ульяновск, Ижевск, Һамар.

Киреһенсә, 1989—1991 йылдарҙа Мәскәү ваҡыты ҡайһы бер төбәктәрҙә: Совет Балтика яны республикаларында, Калининград өлкәһендә, Украинала, Белоруссияла һәм Молдавияла юҡҡа сығарыла.

Сәғәтте миҙгелгә бәйле күсереүҙе туҡтатыу

2011 йылда сәғәт уҡтарын көҙгө ваҡытҡа күсереү бөтөрөлә[5] һәм Мәскәү ваҡыты даими рәүештә UTC+4, йәғни элекке йәйге ваҡытҡа тап килә башлай[6].

2014 йылдың 26 октябренән «Ваҡытты иҫәпләү тураһында» законға ярашлы[1], Мәскәү ваҡыты «Рәсәй Федерацияһының милли ваҡыт шкалаһы буйынса өсөнсө сәғәт бүлкәтенә» тап килә башлай, йәғни UTC+3-кә тиң[7]. Шул уҡ ваҡытта Удмуртия һәм Һамар өлкәһе UTC+4 ваҡытын һаҡлап, МСК+1 сәғәт зонаһына күсә.

2016—2018 йылдарҙа Мәскәү ваҡыты Әстерхан, Һарытау, Ульяновск һәм Волгоград өлкәләрендә бөтөрөлә, һәм был төбәктәрҙә йәнә МСК+1 ваҡыты ҡулланыла башлай.

Мәскәү ваҡыты менән йөрөүсе Рәсәй төбәктәре

Мәскәү ваҡыты тимер юлында

1917 йылға тиклем, йәғни йәйге ваҡытты индергәнгә тиклем һәм сәғәт бүлкәттәре системаһы индерелгәнгә тиклем Рәсәй тимер юлдарында берҙәм Санкт-Петербург ваҡыты ғәмәлдә була[8]. Тимер юлда Мәскәү ваҡыты 1919 йылдың 1 июлендә 24 июнендәге декретҡа ярашлы индерелеүе ихтимал[9].

Тимер юлда ғәмәлдәге Мәскәү ваҡыты 1924 йылда СССР-ҙың бөтә территорияһында бүлкәт ваҡытын индереүҙә мөһим роль уйнай[10]. Тәүҙә, 1924 йылдың 1 майында Мәскәү ваҡыты буйынса иртәнге сәғәт 3-тә, сәғәттәр бөтә тимер юлда 1 сәғәткә артҡа күсерелә. Бер үк ваҡытта вокзалдарҙа һәм почта-телеграф учреждениеларында урындағы ваҡытты күрһәткән сәғәттәр сәғәт бүлкәтенең номерына тиң бөтөн һанлы сәғәттәрҙе күрһәтерлек итеп ҡуйыла. Мәҫәлән, Мәскәүҙә һәм Ленинградта (2-се сәғәт бүлкәте) был сәғәт сәғәт 2-не күрһәтергә тейеш була, ә Түбәнге Новгородта һәм Ҡазанда (3-се сәғәт бүлкәте) — сәғәт 3-тө.

Хөкүмәттең 1992 йылдың 8 ғинуарындағы ҡарарына ярашлы, Рәсәй Федерацияһы территорияһында тимер юл, һыу һәм ҡала-ара автомобиль транспорты хәрәкәте, шулай уҡ ҡала-ара телефон һәм телеграф бәйләнеше Мәскәү ваҡыты буйынса башҡарыла[11].

2018 йылдың 1 авгусынан алыҫ һәм ҡала яны поездарының юл йөрөү документтарында килеү һәм китеү ваҡытын күрһәтеү тәртибе үҙгәртелә. Тимер юл билеттарында урындағы ваҡыт күрһәтелә, ул пассажирҙың юлға сығыу сәғәт бүлкәтенә тап килә. Вокзалдарҙағы һәм станцияларҙағы сәғәттәр урындағы ваҡытты күрһәтә[12].

Мәскәү ваҡытының көнсығышҡа киңәйтеүе

Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге МКС һәм МКС+1 ваҡыты ҡулланылған төбәктәр күрһәтелгән. Ҡыҫҡа булһын өсөн төбәктең административ үҙәге күрһәтелгән (2015 йылға административ-территориаль бүленеш буйынса).

1947 йыл[13]
  • МСК — Архангельск[14], Белгород, Брянск, Бөйөк Новгород, Вологда[14], Калининград, Калуга, Курск, Мәскәү, Мурманск, Орёл, Петрозаводск, Псков, Санкт-Петербург, Смоленск, Тверь, Тула, Ярославль.
  • МСК+1 — Әстерхан, Владикавказ, Владимир, Волгоград, Воронеж, Грозный, Иваново, Ижевск, Йошкар-Ола, Казань, Киров, Кострома, Краснодар, Липецк, Майкоп, Махачкала, Нальчик, Түбәнге Новгород, Пенза, Дондағы Ростов, Рязань, Һамар, Саранск, Һарытау, Ставрополь, Сыктывкар, Тамбов, Ульяновск, Чебоксар, Черкесск, Элиста.
1962 йыл[15]
  • МСК — Белгород, Брянск, Владимир, Бөйөк Новгород, Воронеж, Иваново, Калининград, Калуга, Краснодар, Кострома, Курск, Липецк, Майкоп, Мәскәү, Мурманск, Орёл, Петрозаводск, Псков, Дондағы Ростов, Рязань, Санкт-Петербург, Смоленск, Ставрополь, Тамбов, Тверь, Тула, Черкесск, Ярославль.
  • МСК+1 — Архангельск, Әстерхан, Владикавказ, Волгоград, Вологда, Грозный, Ижевск, Йошкар-Ола, Ҡазан, Киров, Махачкала, Нальчик, Түбәнге Новгород, Пенза, Һамар, Саранск, Һарытау, Сыктывкар, Ульяновск, Чебоксар, Элиста.
1969 йыл[16]
  • МСК — Архангельск, Белгород, Брянск, Владикавказ, Владимир, Бөйөк Новгород, Вологда, Воронеж, Иваново, Йошкар-Ола[17], Ҡазан, Калининград, Калуга, Краснодар, Кострома, Курск, Липецк, Майкоп, Мәскәү, Мурманск, Нальчик, Нарьян-Мар, Түбәнге Новгород[17], Орёл, Пенза, Петрозаводск, Псков, Дондағы Ростов, Рязань, Санкт-Петербург, Саранск[17], Смоленск, Ставрополь, Тамбов, Тверь, Тула, Чебоксар[18], Черкесск, Ярославль.
  • МСК+1 — Әстерхан, Волгоград, Грозный, Ижевск, Киров, Махачкала, Һамар, Һарытау, Сыктывкар, Ульяновск, Элиста.
1973 йыл[19]
  • МСК — Архангельск, Белгород, Брянск, Владикавказ, Владимир, Бөйөк Новгород, Вологда, Воронеж, Грозный, Иваново, Йошкар-Ола, Ҡазан, Калининград, Калуга, Краснодар, Кострома, Курск, Липецк, Майкоп, Махачкала, Мәскәү, Мурманск, Нальчик, Түбәнге Новгород, Орёл, Пенза, Петрозаводск, Псков, Дондағы Ростов, Рязань, Санкт-Петербург, Саранск, Смоленск, Ставрополь, Тамбов, Тверь, Тула, Чебоксар, Черкесск, Элиста, Ярославль.
  • МСК+1 — Әстерхан, Волгоград, Ижевск, Киров, Нарьян-Мар, Һамар, Һарытау, Сыктывкар, Ульяновск.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Федеральный закон "Об исчислении времени" от 03.06.2011 N 107-ФЗ (последняя редакция) / КонсультантПлюс. www.consultant.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 март 2022. Архивировано 20 апрель 2016 года.
  2. ↑ Мировое время. Сколько сейчас времени в разных городах и странах. Точное время. Часовые пояса. dateandtime.info. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 март 2022. Архивировано 15 август 2021 года.
  3. ↑ Декрет СНК РСФСР от 8 февраля 1919 года «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 май 2015. Архивировано 28 ноябрь 2018 года.
  4. ↑ Постановление СНК СССР от 16 июня 1930 года № 60 «О переводе часовой стрелки вперёд на один час». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 май 2015. Архивировано 4 март 2016 года.
  5. ↑ Дмитрий Медведев отменил переход на "зимнее" время. Российская газета. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 март 2022. Архивировано 11 апрель 2022 года.
  6. ↑ Александр Кривенышев. «Часовые Пояса России по отношению к другим странам с переходом на „постоянное летнее время“ с 27 марта 2011». WorldTimeZone.com (1 апрель 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 апрель 2014. Архивировано 24 апрель 2014 года.
  7. ↑ Россия перешла на зимнее время. Mail.ru (26 октябрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 октябрь 2014. Архивировано из оригинала 26 октябрь 2014 года.
  8. ↑ Совместный сайт профессоров Владимира Николаевича Романенко и Галины Васильевны Никитиной. Железные дороги и счёт времени Архивная копия от 6 октябрь 2014 на Wayback Machine.
  9. ↑ Декрет СНК РСФСР от 24.06.1919 «О правилах введения в действие декрета об исчислении времени по международной системе часовых поясов» Архивная копия от 18 май 2015 на Wayback Machine.
  10. ↑ Постановление СНК СССР от 15 марта 1924 года «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов» Архивная копия от 8 ноябрь 2014 на Wayback Machine.
  11. ↑ Постановление Правительства РФ от 08.01.1992 N 23 "О порядке исчисления времени на территории Российской Федерации" (с изменениями и дополнениями) | ГАРАНТ. base.garant.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2022. Архивировано 7 ғинуар 2022 года.
  12. ↑ РЖД начнут указывать отправление и прибытие поездов в билетах по местному времени  (рус.), Информационное агентство Рамблер (3 май 2018). 4 май 2018 тикшерелгән.
  13. ↑ Атлас офицера, Москва, 1947. Карта часовых поясов оцифрована: Александр Кривенышев (WorldTimeZone) Архивная копия от 6 май 2015 на Wayback Machine.
  14. ↑ 1 2 В восточной части области действовало время МСК+1.
  15. ↑ Атлас СССР, М., ГУГК, 1962.
  16. ↑ Атлас СССР, М., ГУГК, 1969.
  17. ↑ 1 2 3 Регионы Волго-Вятского экономического района, граничащие с Чувашской АССР, перешли на московское время до 24 июля 1963 года Архивная копия от 26 август 2019 на Wayback Machine
  18. ↑ Новости | БУ "Государственный архив современной истории Чувашской Республики". www.gasi.archives21.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 август 2019. Архивировано 26 август 2019 года.
  19. ↑ Малый атлас СССР, М., ГУГК при СМ СССР, 1973.

Һылтанмалар

Категориялар