Яңы Балапан
Яңы Балапан (рус. Новобалапаново) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 417 кеше[2]. Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813006.
Географик урыны
Тарихы
Тәүге булып килеп ултырған 1732—1812 йылдарҙа йәшәгән Балапан Матисов исеме менән аталған Балапан ауылына Нуғай даруғаһы Күбәләк улусы башҡорттары нигеҙ һалған. 1776 йылдан бирле билдәле.
V рәүиз мәғлүмәттәрендә күренеүенсә, 1795 йылда Балапанда 28 ихатала 206 кеше йәшәгән, күбәләк ырыуының сағыштырмаса ҙур тораҡ пункттарынан һаналған. 1813 йылда 7 ғаилә — Абҙаҡ, 2 ғаилә — Байым, 7 ғаилә — Туйыш, 1 ғаилә Мәскәү һәм Аслай ауылдарына күсерелә.
XIX быуат уртаһында Яңы Балапан барлыҡҡа килгәс, 1850 йылдан алып, төп ауыл Иҫке Балапан тип атала.
1859 йылда 79 йортта 414 кеше, 1866 йылда 79 хужалыҡта 427 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1920 йылға ҡарата унда 338 кеше һәм 72 ихата булған. Яңы Балапан ауылына нигеҙ һалғанда, бында Балапандың ейәндәре — Мырҙаҡай, Баязит, Иҡсан, Хисаметдин Мәһәҙиевтар, Балапан һәм Йәнекәй ауылдарынан 19 ғаилә, күсеп килә. 9 йыл үтеүгә, һуңғыһында 200 кеше йәшәгән 19 ихата булған.
342 кеше йәшәгән 48 хужалыҡтан йыл һайын йәйләүгә 40-ы сыҡҡан. Урҙа, Һарбай йылға, Ҡыҙыл һәм Батҡыл йылғалары буйлап күсеп йөрөгәндәр. Яңы Балапан ауылы халҡы бының өсөн Нияз, Ҡараһаҙ, Кесе Ҡыҙыл йылғалары бассейндарын һайлаған. 1840-сы йылдарҙа Балапан ауылы хужалыҡтарында 250 ат, 200 һыйыр, 400 һарыҡ, 50 кәзә булған. Ауылдың төп өлөшө 725-әр бот яҙғы иген сәскән, шул иҫәптән Әбдрәхим Боҫтанов, Яҡуп Ҡудашев, Йәнсәйет Дуланов 100-әр бот сәскән[3][4].
Башҡорттар йәшәй (2002). 1900 йылда 135 кеше, 1920 й. - 205, 1939 й. - 188, 1959 й. - 220, 1969 й. - 363, 1979 й. - 322, 1989 й. - 290, 2002 й. - 384, 2010 й. - 417 кеше иҫәпләнгән.
1954 йылдан Шайморатов исемендәге колхоз булған. 1992 йылдан – Крәҫтиән хужалыҡтары ассоциацияһы (АКХ), 2004 йылдан – «Ҡыҙыл» ауыл хужалығы етештереү кооперативы (СПК).
Ишмөхәмәт сәсән Мырҙаҡаев исемендәге урта мәктәп (1930 йылда башланғыс мәктәп булараҡ барлыҡҡа килгән), фельдшер-акушер пункты, клуб, китапхана эшләй[5].
Халҡы
- Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса, 417 кеше йәшәй йәки башҡорттар 100 % тәшкил итә[8].
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | |||||
| 1920 йыл 26 август | |||||
| 1926 йыл 17 декабрь | |||||
| 1939 йыл 17 ғинуар | |||||
| 1959 йыл 15 ғинуар | |||||
| 1970 йыл 15 ғинуар | |||||
| 1979 йыл 17 ғинуар | |||||
| 1989 йыл 12 ғинуар | |||||
| 2002 йыл 9 октябрь | |||||
| 2010 йыл 14 октябрь | 417 | 197 | 220 | 47,2 | 52,8 |
Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Урамдары
- Ишмөхәмәт Мырҙаҡаев урамы (рус. Ишмухамета Мырдакаева (улица))
- Ҡайынлы урамы (рус. Каенлы (улица))
- Ҡужанбәтов урамы (рус. Кужанбетова (улица))
- Йәштәр урамы (рус. Молодежная (улица))
- Муса Мортазин урамы (рус. Мусы Муртазина (улица))
- Салауат Юлаев урамы (рус. Салавата Юлаева (улица))
- Саңдүҙәк урамы (рус. Сандузяк (улица))
- Солтан Боҫҡонов урам (рус. Султана Бускунова (улица))
- Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица))[9]
Билдәле кешеләре
- Биктимер Муллаев 1806—1807 йылдарҙа урыҫ-прус-француз һуғышында ҡатнашҡан.
- Байғужа Иштанов, Ғәли Иманғолов, Ҡолҡас Сарин, Таймас Иҫәнбаев, Яҡшыгилде Ҡолоев 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан[10].
Сайттарҙа
- МБОУ СОШ с. Баимово 18 фҽвраль 2022 Яугир- интернационалист Йосопов Хәләфетдин Шәйхетдин улының яҡты иҫтәлегенә арналған хәтер кисәһе үтте(недоступная ссылка)
Матбуғатта
- Осҡон. 19 ғинуар 2021 Һәр ауыл үҙенең уңғандары менән күркәм
Аралар
Халыҡ ижады
- Информационно-краеведческий сайт Саңлы үҙәк(118-се бит)
- * Саңдүҙәк[11]
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әҙәбиәт
- Малыбаев Р., Малыбаева С. Балапан ауылы тарихы: тарихи-документаль очерк. У.б., 2009.
- Балапан[12]
Һылтанмалар
- БЭ. Новобалапаново
- Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.)
- Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)
Иҫкәрмәләр
- ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya
- ↑ Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- ↑ Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с., страница 41
- ↑ Яңы Балапан, М о р о н, Әбйәлил районындағы ауыл
- ↑ БЭ. Новобалапаново
- ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
<ref>билдәһе дөрөҫ түгел;2002Fтөшөрмәләре өсөн текст юҡ - ↑ Улицы
- ↑ БЭ. Новобалапаново
- ↑ Саңдүҙәк
- ↑ Камалов А. А. Камалова Ф. У. Атайсал. — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 2001.— 441—446-се биттәр.
.png)
