Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы

Әнғәм Ҡасим улы Атнабаев (башҡ. Әнғәм Ҡасим улы Атнабаев, татар. Әнгам Касыйм улы Атнабаев; 1928 йылдың 23 феврале, Иҫке Күрҙем, Бөрө кантоны, Башҡорт АССР-ы — 1999 йылдың 13 октябре, Өфө) — совет һәм Рәсәй шағиры, драматургы һәм Башҡортостан журналисы[2]. Татар һәм башҡорт телдәрендә яҙған[3]; уның ижады татар әҙәбиәте традициялары[3] һәм башҡорт әҙәбиәте традициялары[4] контексында ҡарала. Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (1997), РСФСР-ҙың (1988) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ. Сәләм исемендәге республика премияһы лауреаты[2]. 1999 йылда II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнгән[5].

Биографияһы

1928 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ы Бөрө кантонының Иҫке Күрҙем ауылында тыуған; хәҙер ауыл Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районына инә[2]. 1943—1951 йылдарҙа райондың Аҡсәйет һәм Иҫке Күрҙем урта мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләгән. Ҡазан педагогия институтында уҡыған[6].

1951—1968 йылдарҙа Ә. Ҡ. Атнабаев республиканың «Ҡыҙыл таң» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр, һуңынан әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире булған. 1977—1989 йылдарҙа «Һәнәк» сатирик журналының баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын биләгән[7]. 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы булған[2].

Өфөлә йәшәгән. 1999 йылдың 13 октябрендә Өфөлә вафат булған[3].

Ижады

Ә. Ҡ. Атнабаев 1946 йылдан матбуғатта баҫыла башлаған[3]. 1958 йылда уның «Йөрәк менән һөйләшеү» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы донъя күргән. Шағирҙың геройҙары булып йыш ҡына авторҙың замандаштары — йәшлеге Бөйөк Ватан һуғышы һәм һуғыштан һуңғы йылдарға тура килгән быуын вәкилдәре сығыш яһаған. Тикшеренеүселәр һәм белешмә баҫмалар уның лирикаһының төп темалары тип замандаштарының хеҙмәтен һәм рухи эҙләнеүҙәрен, йәшлек менән мөхәббәтте атай; Атнабаев поэтикаһына лиризм, юмор һәм ирония хас[2][3].

Уның төп шиғри китаптары араһында «Йәшлек менән осрашыу» (1961), «Йөрәгем юлдары» (1971), «Йылдарҙан йырҙар ҡала» (1975), «Мөхәббәт юлы» (1982), татар телендәге «Шигырьләр һәм поэмалар» («Шиғырҙар һәм поэмалар», 1993) һәм «Еҙ ҡыңғырау моңдары» (1998) йыйынтыҡтары бар[2][3].

Драматургияла Ә. Ҡ. Атнабаев әхлаҡи һәм социаль конфликттарға мөрәжәғәт иткән. «Ул ҡайтты» (1960) пьесаһында әсирлек һәм мәжбүри эмиграциянан һуң тыуған иленә ҡайтҡан һалдат яҙмышы һүрәтләнә. «Шоңҡар» пьесаһы шағир Шәйехзада Бабичҡа арналған. Башҡа пьесалары араһында «Әсә хөкөмө» (1963), «Законлы никах менән!» (1965), «Мөхәббәт тураһында йыр» (1968), «Балаҡайҙарым» (1970) һәм «Ут» (1975) бар[3]. Драматургтың әҫәрҙәре Башҡортостан, Татарстан һәм башҡа төбәктәр театрҙарында ҡуйылған; уның ун бер пьесаһы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә ҡуйылған[8].

Ә. Ҡ. Атнабаев шулай уҡ «Мин — Башҡортостан» һәм «Салауат ерендә» тулы метражлы документаль фильмдарының сценарийҙарын яҙған[6]. Уның шиғырҙарына Шамил Ҡолбарисов, Нариман Сабитов, Рим Хәсәнов һәм башҡа композиторҙар йырҙар ижад иткән[2].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Ғ. Сәләм исемендәге республика премияһы[2].
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977)[3].
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988)[3].
  • Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (1997)[2].
  • II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (1999)[5].

Хәтер

Атнабаевтың исеме Иҫке Күрҙем урта мәктәбенә бирелгән; мәктәптә шағирҙың бюсы һәм уға арналған музей экспозицияһы бар. Яңауылда, Үрге Тәтешлелә һәм Иҫке Күрҙемдә урамдарға уның исеме бирелгән. Өфөлә Атнабаев йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[2].

2003 йылда Тәтешле районы хакимиәте Әнғәм Атнабаев исемендәге премия булдырған[2]. 2024 йылдың мартында Үрге Тәтешле ауылының Үҙәк район китапханаһы бинаһы алдында шағирға һәйкәл асылған[9].

Һайланма баҫмалары

  • Атнабаев Ә. Ҡ. Шиғырҙар һәм поэмалар (баш.). — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966. — 192 с.
  • Атнабаев Ә. Ҡ. Пьесалар (баш.). — Өфө, 1969.
  • Атнабаев Ә. Ҡ. Балаҡайҙарым: пьесалар (баш.). — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1974. — 232 с.
  • Атнабаев А. К. Мелодии колокольчика: стихи. — Уфа, 1978.
  • Атнабаев Ә. Мөхәббәт юлы: шиғырҙар, шиғри шәлкемдәр, драматик поэма (баш.). — Өфө, 1982. — 208 с.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Атнабаев Әнғәм // Национальная электронная библиотека Республики Башкорторстан (урыҫ)
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Шакуров Р. З. Атнабаев Ангам Касимович. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Амиров Р. К. Атнабаев Ангам Касимович. Tatarica. Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  4. ↑ Бикбаев Р. Т. Эволюция современной башкирской поэзии. — М.: Наука, 1991. — С. 5.
  5. ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 18 апреля 1999 года № 502 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Официальный интернет-портал правовой информации (18 апрель 1999). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 Атнабаев Ангам Касимович (1928—1999). Башкирский государственный академический театр драмы имени Мажита Гафури. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
  7. ↑ В Башкирии вспоминают народного поэта Ангама Атнабаева  (рус.), Башинформ (13 октябрь 2021).
  8. ↑ Аралбаева Л.. К 95-летию народного поэта Ангама Атнабаева в Уфе пройдёт вечер памяти  (рус.), Башинформ (27 февраль 2023).
  9. ↑ В Башкирии открылся памятник народному поэту Ангаму Атнабаеву  (рус.), Башинформ (3 март 2024).

Әҙәбиәт

  • Бикбаев Р. Т. Эволюция современной башкирской поэзии. — М.: Наука, 1991. — 140 с.
  • Хусаинов Г. Б. Башкирская советская поэзия: 1917—1980. — М.: Наука, 1983. — 304 с.
  • Татарская энциклопедия. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — Т. 1. — С. 225.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар