Бикбаев Рауил Төхфәт улы

1938 йылдың 12 декабрендә Ырымбур өлкәһе Покровка районы Үрге Ҡунаҡбай ауылында (хәҙер Переволоцк районының Үрге Ҡунаҡбай ауылы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған^[5]. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Аҡбулаҡ педагогия училищеһында уҡый. 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын, артабан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспирантураһын тамамлай^[3].

1965 йылдан Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт бүлегендә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй^[2]. 1966 йылда «Хәҙерге башҡорт поэмаһы» темаһына кандидатлыҡ, 1996 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай^[3]. 1966 йылда Яҙыусылар союзы ағзаһы була^[2].

1995—2011 йылдарҙа Р. Бикбаев Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе була, Рәсәй Яҙыусылар союзы етәкселегенә инә^[3]. 2008 йылда дүртенсе саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана һәм 2013 йылға тиклем парламенттың мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитетын етәкләй^[3]. 1999 йылда уға Өфөнөң почётлы гражданы исеме бирелә^[6].

2019 йылдың 23 апрелендә Өфөлә вафат була. Өфөнөң Мосолман зыяратында ерләнгән^[7].

1957 йылдан матбуғатта баҫыла. 1962 йылда «Ағиҙел» журналы уның тәүге «Вокзал» поэмаһын баҫтыра, ә 1964 йылда «Дала офоҡтары» исемле тәүге йыйынтығы донъя күрә^[5][2].

Р. Бикбаев шиғриәтенә хәҙерге заманға фәлсәфәүи ҡараш һәм башҡорт халҡының тарихына, теленә, мәҙәниәтенә мөрәжәғәт итеү хас. Ул лирик поэманы һәм башҡа эпик жанрҙарҙы үҫтерә, образлы символика һәм традицион башҡорт шиғриәте формаларын ҡуллана^[2]. Уның күренекле әҫәрҙәре араһында «Халҡыма хат» (1989) шиғри мөрәжәғәте, «Һыуһаным — һыуҙар бирегеҙ!» (1989), «Баҙар балтаһы» (1993), «Система» (2000) һәм «Хазина» (2009) поэмалары бар^[2].

Әҙәбиәт белгесе Р. А. Тимербаева «Һыуһаным — һыуҙар бирегеҙ!» әҫәрен лирик хитап-поэма тип билдәләй. Әҫәрҙең сюжеты лирик геройҙың Башҡортостан буйлап сәйәхәте рәүешендә ҡоролған; унда социаль һәм әхлаҡи проблемалар тәбиғәтте, мәҙәни-тарихи мираҫты һаҡлау темалары менән берләштерелә. Поэмаға ҡобайыр элементтары, диалог, ҡабатлауҙар һәм ауыҙ-тел шиғриәте традицияһының башҡа алымдары индерелгән^[8]. «Халҡыма хат» әҫәрен дә тикшеренеүселәр хитап жанрына — асыҡ йәмәғәт-публицистик йүнәлешле шиғри мөрәжәғәткә индерә^[9].

1990-сы һәм 2000-се йылдарҙа Бикбаев юл очерктары баҫтыра. Улар «Сәфәрҙәргә сығам сәхәрҙәрҙән» (2002) китабына инә^[10]. Һуңғы осор ижадына «Башҡортостан тураһында дастан» (2013) публицистик китабы һәм өс көндәлек китабы ҡарай: тәүге икәүһе 2013 йылда, өсөнсөһө 2018 йылда сыға^[2].

Р. Бикбаевтың әҫәрҙәре урыҫ, татар, ҡаҙаҡ, төрөк, сыуаш, саха һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән^[2].

Р. Бикбаевтың ғилми эшенең төп йүнәлеше башҡорт әҙәбиәте тарихы һәм поэтикаһы, иң элек хәҙерге шиғриәттең үҫеше була. Уның монографиялары араһында «Ваҡыттың шиғри йылъяҙмаһы» (1980), «Ваҡыт. Шағир. Халыҡ» (1986), «Хәҙерге башҡорт шиғриәтенең эволюцияһы» (1991), «Шәйехзада Бабич: тормошо һәм ижады» (1995), «Шағир һүҙе — шағир намыҫы» (1997) һәм «Рәми» (2008) бар^[2]. Ул 1990—1996 йылдарҙа нәшер ителгән алты томлыҡ «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» авторҙарының береһе була^[2].

Республика Яҙыусылар союзы рәйесе вазифаһында Бикбаев Башҡортостандың әҙәби һәм тел тормошонда ҡатнаша^[3]. Төбәк парламенты депутаты булараҡ мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте мәсьәләләре менән шөғөлләнә^[3]. Башҡортостандың дәүләт гимнының башҡортса тексын Бикбаев менән Рәшит Шәкүр яҙа; урыҫсаға Фәрит Иҙрисов һәм С. Р. Чураева тәржемә итә^[4].

Түбәндә Бикбаевтың төп шиғри, публицистик һәм әҙәбиәт ғилеме баҫмалары килтерелә; киңәйтелгән исемлек Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон коллекцияһында бирелгән^[11].

2019 йылдың 1 октябрендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Бикбаевтың хәтерен мәңгеләштереү тураһында указға ҡул ҡуя^[16]. Өфөләге 102-се Башҡорт гимназияһына уның исеме бирелә^[17]. 2020 йылда республика хөкүмәте Башҡортостан халыҡтарының туған телдәрен һәм әҙәбиәтен өйрәнеүсе һәм популярлаштырыусы юғары уҡыу йорттары студенттары өсөн уның исемендәге йыл һайын бирелә торған ике стипендия булдыра^[18].

2020 йылдың декабрендә Өфөнөң Киров районындағы урамға Бикбаев исеме бирелә^[19]. Шағир 1994—2019 йылдарҙа йәшәгән Менделеев урамындағы йортҡа барельефлы мемориаль таҡтаташ ҡуйыла^[20]. 2022 йылда Өфөнөң Киров районындағы «Көньяҡ» паркына Рауил Бикбаев исеме бирелә^[21].

2023 йылдың 15 майында Башҡортостан Республикаһының Милли архивы «Рауил Бикбаев» мультимедиа архивын тәҡдим итә. Уның нигеҙен шағирҙың ғаиләһе дәүләт һаҡлауына тапшырған шәхси архивтағы ҡулъяҙмалар, китаптар, фотолар һәм башҡа документтар тәшкил итә^[22]. 2024 йылдың сентябрендә Бикбаев йәш сағында уҡыған Аҡбулаҡ педагогия училищеһы бинаһында мемориаль таҡтаташ асыла^[23].