Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы

1950 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Бәләкәй Ҡаңны ауылында (1960 йылдарҙа Ҡаңны-Төркәй ауылына ҡушыла) тыуа. Башҡорт дәүләт университетын тамамлай (1972). Хеҙмәт юлын «Башҡортостан пионеры» («Йәншишмә») гәзитендә башлай, 1979 йылда «Пионер» («Аманат») журналына күсә. 1990—2010 йылдарҙа «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире була.

Халыҡ шағиры 2021 йылдың 20 мартында Өфө ҡалаһында ауырыуҙан һуң вафат була^[1].

Факиһа Туғыҙбаева — лирик, фәлсәфәүи әҙип.

Уның «Мәк ялҡыны» тигән тәүге шиғыр китабы 1980 йылда донъя күрә. Унан һуң бер-бер артлы «Күҙ ҡараһы» (1984), «Йондоҙ асам» (1987), «Сәғәт моңо» (1991), «Фатихамды бирәм һиңә» (1994), «Минең ҡошом — Һомай» (2000) шиғыр һәм поэма йыйынтыҡтары баҫылып сыға.

Шағирә балалар әҙәбиәтендә лә ихлас эшләй. «Шаҡмаҡлы дәфтәр» (1981), «Яңы күлдәк» (1983) әкиәттәр һәм хикәйәләр, «Болонда уйнай сәскәләр» (1995) тигән шиғыр китаптары авторы. Рус телендә «Хлеб да соль» (1989), «Камень счастья» (1998) исемле шиғыр йыйынтыҡтары бар.

1993 йылда «Сәғәт моңо» китабы өсөн — Рәми Ғарипов исемендәге әҙәби премияға, ә 1995 йылда «Фатихамды бирәм һиңә» китабы өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. 2014 йылдың декабрендә «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелә.

• Бикбаев Р. Слово о народе (рус.). — Уфа: ГУП Башкирское издательство «Китап» им. З. Биишевой, 2011.
• Миннуллин Р. Путь к жизни поэтессы. Факия Тугузбаева. Путь к жизни (рус.). — Казань: Татарское книжное издательство, 2010.
• Кузбәков Ф. Факиһа Туғыҙбаеваның ижады хаҡында (баш.) // Агидель : журнал. — 2010. — № 3. — С. 128–141.
• Зиновьев А. «В глазах людей я вижу звезды»: стихи Факии Тугузбаевой удивительно лиричны и чисты (рус.) // Молодёжная газета Республики Башкортостан : газета. — 2010. — 14 января (№ 2). — С. 8.
• Ситдикова Г. Моя доля из сада Факии: для поэта важнее всего биография души (рус.) // Республика Башкортостан : газета. — 2010. — 5 января.
• Ураҡсина Р. Рухи именлек һаҡсыһы // Ватандаш. — 2006. — № 3. — С. 116—122. — ISSN 1683-3554.

• Мәк ялҡыны (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1980. — 32 с.
• Шаҡмаҡлы дәфтәр (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1981. — 64 с.
• Яңы күлдәк (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1983. — 38 с.
• Күҙ ҡараһы (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1984. — 88 с.
• Йондоҙ асам (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1987. — 112 с.
• Хлеб да соль (рус.). — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1989. — 56 с. — ISBN 5-295-00320-5.
• Сәғәт моңо (баш.). — Өфө: Башҡ. кит. нәшр., 1991. — 112 с. — ISBN 5-295-00723-5.
• Фатихамды бирәм һиңә (баш.). — Өфө: Китап, 1994. — 240 с. — ISBN 5-295-00205-5.
• Болонда уйнай сәскәләр (баш.). — Өфө: Китап, 1995.
• Камень счастья: Стихи (рус.). — Уфа: Китап, 1998.
• Минең ҡошом — Һомай (баш.). — Өфө: Китап, 2000. — 272 с. — ISBN 5-295-02758-9.
• Алтын асҡыс — бүләккә!: Шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр (баш.). — Өфө: Китап, 2004. — 151 с. — ISBN 5-295-03494-1.
• Ваҡыт тамғалары: Шиғырҙар (баш.). — Өфө: Китап, 2008. — 447 с. — ISBN 978-5-295-04634-6.

• Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014);
• Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000);
• Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1999);
• Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1995);
• Рәми Ғарипов исемендәге премия (1993);
• Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)^[2].

• 2021 йылдың 25 декабрендә Өфөлә Факиһа Туғыҙбаева Йәшәгән Революция урамдағы 66-сы йорт стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла^[3];
• 2025 йылдың мартында Бүздәк районының Ҡаңны-Төркәй ауылында Факиһа Туғыҙбаеваға мемориаль таҡтаташ асыла^[4];
• 2026 йылдың 25 мартында Өфө ҡала советы депутаттары 8 март биҫтәһендәге яңы урамдарҙың береһенә Факиһа Туғыҙбаева исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итә^[5].