Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы

Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы Игебаев (рус. Абдулхак Хажмухаметович Игебаев; 1930 йылдың 2 июле, Күсей, Башҡорт АССР-ы — 2016 йылдың 27 сентябре, Өфө) — журналист, шағир. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (2010). Башҡорт АССР-ының (1980) һәм РСФСР-ҙың (1991) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1990) һәм Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1968) лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2005).

Биографияһы

Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы 1930 йылдың 2 июлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Күсей ауылында тыуған[1]. Йәшләй етем ҡала, балалар йортонда тәрбиәләнә.

1946—1950 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының (1957 йылдан Башҡорт дәүләт университеты, 2022 йылдан — Өфө фән һәм технологиялар университеты) тел һәм әҙәбиәт факультетында уҡый. Институтты тамамлағас, «Ҡыҙыл таң», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәре һәм «Ағиҙел» журналы редакцияларында әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.

1969—1971 йылдарҙа Мәскәүҙәге М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курсты тамамлай.

1971—1990 йылдарҙа — «Ағиҙел» журналы редакцияһының поэзия бүлеге мөхәррире.

Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән 2010 йылдың 24 июнендә Абдулхаҡ Игебаевҡа 80 йәш тулыуы һәм башҡорт әҙәбиәтенә күрһәткән хеҙмәттәре айҡанлы «Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелә.

Оҙаҡ һәм ҡаты ауырығандан һуң 2016 йылдың 27 сентябрендә Өфөлә вафат була[1].

Ижады

Абдулхаҡ Игебаевтың шиғырҙары республика матбуғатында 1948—1949 йылдарҙа уҡ күренә башлай. Ә беренсе китабы — «Йәшлек йыры» тигән шиғырҙар йыйынтығы 1954 йылда баҫылып сыға. Шунан бирле авторҙың Өфө, Ҡазан һәм Мәскәү нәшриәттәрендә башҡорт, татар, рус телдәрендә шиғыр һәм поэмаларҙан, йыр һәм очерктарҙан торған утыҙҙан артыҡ китабы донъя күрә. Әҫәрҙәре тағы ла ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, украин, яҡут һәм башҡа телдәргә тәржемәләнгән. Шиғырҙарына Заһир Исмәғилев, Рим Хәсәнов, Хөсәйен Әхмәтов һәм башҡа композиторҙар йырҙар, романстар, ораториялар, кантаталар ижад иткән.

Әҫәрҙәре

Башҡортса[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Йәшлек йыры : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1954. — 83 б.
  • Тыуған ер : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1956. — 87 б.
  • Яңы һыҙаттар : Очерктәр. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1957. — 82 б.
  • Минең һеңлем : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1958. — 52 б.
  • Ирәндек бөркөтө : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1959. — 158 б. — Биографик белешмә менән.
  • Аҡбуҙат : Шиғырҙар : Мәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн. — Өфө : Башҡ. китап изд-твоһы, 1960. — 64 б.
  • Йылмайығыҙ йондоҙҙар : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1964. — 95 б.
  • Алтын тулҡындар : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1966. — 128 б.
  • Еҙ ҡыңғырау : Шиғырҙар : Кесе йәштәге мәктәп балалары өсөн. — Өфө : Башҡ. китап нгәшр., 1968. — 35 б.
  • Урал тауышы : Шиғырҙар, поэмалар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1969. — 127 б.
  • Һағына белә икән таштар ҙа : Лирика. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1972. — 159 б.
  • Ҡайҙа һайрай һандуғасҡай : Шиғырҙар : Кесе йәштәге мәктәп балалары өсөн. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1974. — 80 б.
  • Беләм ерем-һыуым ҡәҙерен. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1976. — 159 б.
  • Бәләкәс дуҫтарыма : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1979. — 160 б.
  • Шиғырҙар, поэмалар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1980. — 255 б.
  • Гөлдәр һиберҙәй булам : Шиғырҙар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1984. — 127 б.
  • Һеҙҙең өсөн, балалар ! : Шиғырҙар, әкиәт. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1989. — 136 б.
  • Әйтелмәгән һүҙҙәр : Шиғырҙар, поэмалар. — Өфө : Башҡ. китап нәшр., 1990. — 304 б.
  • Һайланма әҫәрҙәр : Шиғырҙар, йырҙар, поэмалар, ҡобайырҙар : 1 томда. — Өфө: Китап, 1994. — 304 б.
  • Сәй ҡайнатты ҡуяндар : Шиғырҙар, йырҙар, әкиәттәр, сценарий. — Өфө: Китап, 1997. — 200 б.
  • Елеп бара ғүмер йомғағы : Шиғырҙар, поэмалар, ҡобайырҙар. — Өфө: Китап, 2000. — 464 б. — Сер. «Шиғыр йәйғоро».
  • Яҙмыш юлҡайҙары урау-урау… : Әҙәби портреттар, хәтирәләр, бағышлауҙар. — Өфө : Китап, 2002. — 256 б.
  • Һайланма әҫәрҙәр : 2 т. Т. 1 : Шиғырҙар, поэмалар, ҡобайырҙар. Өфө: Китап, 2004. — 400 б.
  • Һайланма әҫәрҙәр : 2 т. Т. 2 : Шиғырҙар, әкиәттәр, поэмалар. — Өфө: Китап, 2005. — 400 б.
  • Йәнгүзәлем : поэма, шиғырҙар, йырҙар. — Өфө: Китап, 2007. — 224 б.
  • Ҡайҙа һайрай һандуғасҡай? : Шиғырҙар, йырҙар, ҡобайырҙар, әкиәттәр, поэмалар. — Өфө: Китап, 2010. — 480 б.

Башҡа телдәрҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Земля — моя колыбель : Стихи и поэма. — Уфа : Башк. кн. изд-во, 1970. — 111 с. (рус.)
  • Серебряный колокольчик : Стихи. — М. : Детская лит., 1970. — 32 с. (рус.)
  • Отчего березка плачет? : Стихи, сказки. — Уфа, 1982. — 120 с. (рус.)
  • Пляшет зайчик золотой : Стихи и сказки : пер. с башк. — Уфа : Башк. кн. изд-во, 1977. — 95 с. (рус.)
  • Прилетай скорей, пчела ! : Стихи. — М. : Детская лит., 1984. — 46 с. (рус.)
  • Отчего березка плачет? : Стихи, сказки. — Уфа, 1982. — 128 с. (рус.)
  • Быстроходной мой челнок : Стихи. — М. : Малыш, 1987. — 28 с. (рус.)
  • Горсть земли родной : Стихи и поэмы : пер. с башк. — Уфа : Башк. кн. изд-во, 1987. — 112 с. (рус.)
  • Яшьлек илендә калам : Шигырьләр, поэмалар, кобайырлар. — Казан : Татарстан китап нәшр., 1997. — 384 б. — Сер. : «Каләмнәр туганлыгы». (тат.)
  • Остается : стихи / пер. М. Араз // Әдәбиййат ве индежесенет. — 1972. — 25 нояб. (әзерб.)
  • Зеленые огни : стихи / пер. Ж. Мамытов // Кыргызстан маданияты. — 1970. — 25 февр. (ҡырғ.)
  • Какой сон лучше всех : стихи / пер. Ж. Мамытов; вступ. статья об авторе // Кыргызстан пионеры. — 1971. — 26 мая. (ҡырғ.)
  • Ленину : стихи / пер. на морд.-эрзя яз. А. Мартынов // Сятко. — 1970. — № 2. — С. 7. (мордваса)
  • Yulay oqlu Salavat / turkҫe redaksiyon Sanҫar Mulazimoclu // Baskurt Halkinin Milli kahramani ve Sairi Salavat Vulaev. — Ankara-Ufa, 2004. — Б. 157. (төрөксә)
  • Совершеннолетие : стихи / пер. А. Амамедов // Яш коммунист. — 1972. — 29 июня.</noinclude> (төрк.)
  • Говорит земля : (отрывок из поэмы) / пер. В. Забаштанский // Сузирья : альманах. Вып. 6. — Киев, 1972. — С. 36-37. (укр.)
  • . Где вы теперь, друзья по «дд»? ; Багаття; Сивоволосый : стихи / пер. М. Лиходед // Мелодии Агидели : поэзия / сост. Петро Ребро. — Днепропетровск, 1980. — С. 137—140. (укр.)
  • Клич матери земли : отрывок из поэмы / пер. С. Руфов // Эдэр коммунист. — 1971. — 16 июня. (саха)
  • Улыбнитесь, звезды ; Сердце матери : стихи / пер. Тобуроков // Хотугу сулус. — 1972. — № 4. — С. 30. (саха)
  • Лишь только : стихи // Кыым. — 1973. — 19 июня. (саха)

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991)
  • Башҡортостан РЕспубликаһының халыҡ шағиры (2010)
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980)
  • Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1990)
  • Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1968)
  • Салауат Юлаев ордены (2005)
  • Батыр Вәлид исемендәге премия (1997)
  • Баймаҡ районы һәм Баймаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1990)[2]

Хәтер

  • Шағирҙың тыуған ауылында уның хөрмәтенә таҡтаташ ҡуйылған.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы (башҡ.). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 декабрь 2025.
  2. ↑ Почётные граждане. Игебаев Абдулхак Хажмухаметович. Муниципальный район Баймакский район Республики Башкортостан. Официальный сайт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 декабрь 2025.

Сығанаҡтар

  • Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 (рус.) (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2025)
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2025)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2025)
  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр. (Тикшерелеү көнө: 16 декабрь 2025)

Һылтанмалар

Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә
башҡа сығанаҡтар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар