Башҡортостанда туризм

Башҡортостан Республикаһында ойошҡан туризм менән шөғөлләнгән һәм шөғөлләнеүсе ойошмалар: 1929 йылдан — Пролетар туризмдың Башҡортостан йәмғиәте; 1937 йылдан — Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советының Физкультура һәм спорт буйынса юғары советы; 1960 йылдан — Башҡорт АССР-ының Туристик-эксплуатация идаралығы, 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Физик культура, спорт һәм туризм буйынса дәүләт комитеты (Госкомспорттуризм) ҡарамағында була. Артабан был бурысты Башҡортостан Республикаһының Туризм буйынса агентлығы, ә хәҙерге көндә — башҡарма властың үҙ вәкәләттәре сиктәрендә туризмды, туристик индустрияны үҫтереү һәм уға булышлыҡ итеү өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыусы республика органы — Башҡортостан Республикаһының эшҡыуарлыҡ һәм туризм министрлығы^[1] башҡара.

СССР-ҙың туристик үҙәктәренең береһе булған башҡортостан әлеге ваҡытта Рәсәй Федерацияһында ла шулай булып ҡала килә:
• 1960 йылда Белорет ҡалаһында Туристарҙың II йәйге Бөтә Рәсәй слеты үтә;
•1964 йылда Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы янында — Бөтә Рәсәй туристарының ҡатнаш слеты;
• 1976 йылда Ғафури районының Ташаҫты ауылында — Йәйәүле туристарҙың III Бөтә Рәсәй һәм 1986 йылда — Бөтә Рәсәй туристик контроль-ҡотҡарыу хеҙмәттәре беренселеге (1989);
• 1977 йылда Күгәрсен районы Мораҙым ауылы янында — Йәйәүле туристарҙың Бөтә Союз ҡатнаш слеты;
• 1985 йылда Ишембай районы Маҡар ауылы эргәһендә — II Бөтә Рәсәй спелеотуристар слеты;
• 1989 йылда Киндерле мәмерйәһе янында (Ғафури районы) Спелеотуристарҙың Бөтә Союз ярыштары уҙа^[2];
• 1997 йылда Өфөлә республиканың Туристик-спорт берлегендә Башҡортостан туризмы музейы асыла^[3].

Башҡортостан иҡтисады тармаҡтары араһында туризм мөһим роль уйнай^[4]. Республиканы, тәбиғәт ландшафтының төрлөлөгө арҡаһында, икенсе Швейцария, тип йөрөтәләр һәм шул уҡ ваҡытта етешһеҙлектәрҙе лә билдәләйҙәр. Уларҙың береһе — тотороҡло килем килтереүсе индустрия булараҡ, туризмдың үҫешмәүе^[5]. Бәғзеләр инде төбәктең иҫтәлекле урындарының туристик индустрия ҡағылмаған иҫ киткес тәбиғәте менән һоҡлана.

Башҡортостандың туристик ресурстары: Өфө, Стәрлетамаҡ, Ишембай, Салауат һ.б. ҡалаларҙың мәҙәниәт һәм сәнғәт һәйкәлдәре; 300 самаһы карст мәмерйәһе; 600 йылға, иң ҙур йылға — Ағиҙел; 800 күл; Европала иң боронғо тау тип иҫәпләнгән Урал тауҙары һырттары, республиканың иң бейек тауы — Ямантау; өс дәүләт ҡурсыулығы — Шүлгәнташ, Башҡортостан ҡурсаулығы, Көньяҡ Урал ҡурсаулығы һәм «Башҡортостан» милли паркы.

Башҡортостан территорияһында бронза быуатының Абаш, алакүл, межовская, петров, приказанская, саргарин, Һынташты, сруб, турбин, федоровка, черкаскүл мәҙәниәттәре бар. Беҙҙең эраға тиклем 3-сө мең йыллыҡтан 1-се мең йыллыҡҡа тиклемге 600 ҡомартҡы Әй, Ағиҙел, Дим, Кама, Яйыҡ һ.б йылғалар бассейнында табыла.

Республикала төрлө характерҙағы һәм ҡатмарлыҡтағы туристик маршруттар бар: йылғалар буйлап спорт ағыуҙары, бер һәм күп көнлөк тау маршруттары, велотректар, ҡаяға үрмәләүселәр өсөн тәбиғи ҡаялар, һыбай йөрөү өсөн уңайлы һуҡмаҡтар.

Күлдәрҙә һәм һыуһаҡлағыстарҙа тиҫтәләрсә турбаза һәм шифахана туристарҙы һәм ял итеүселәрҙе ҡабул итә.

Бөгөн Башҡортостанда 31 шифахана эшләй (Асы, Талҡаҫ, Красноусольск, Чехов һ.б.), уларҙың һәр ҡайһыһы һыу, батҡаҡ менән дауалау үҙенсәлегенә эйә, ҡымыҙ, иппотерапия һ.б. йүнәлешендә дауалау тәҡдим итә.

Тау саңғыһы базалары Абҙаҡта, Яҡтыкүлдә һәм башҡа урындарҙа урынлашҡан. RoomGuru.ru отелдәренең интернет-сервис эксперттары 2016 йылдың 30 декабренә - 2017 йылдың 8 ғинуарына отелдәрҙе бронләүҙе анализлағандан һуң, Яңы йылды ҡаршы алыу өсөн иң популяр тау саңғыһы курорттарының исемлеген асыҡлаған. Улар араһында Абҙаҡ та бар һәм рейтингтың етенсе баҫҡысында тора^[6]

Палеолит дәүерендәге һүрәттәре менән билдәле Шүлгәнташ, Салауат һ.б. үҙенсәлекле мәмерйәләр бар.

Ирәмәл — изге тау тип һанала. Торатау, Шахтау, Ҡуштау шихандары — элекке коралл рифтары. Экстремаль ял яратыусылар йәйен дә, ҡышын да Павловка һыуһаҡлағысында ял итә ала. Атыш, Ғәҙелша, Шарлама шарлауыҡтары республикаға бик күп туристы йәлеп итә.

Башҡортостандың православие ҡорамдары һәм ғибәҙәтханалары^[7], мосолман мәсеттәре — диндарҙар өсөн изге урын.

Башҡортостанда ҡунаҡханалар, туристик клубтар, авиация, автомобиль, һыу, егеүле транспорт, тау шифаханалары һәм тау саңғыһы спорты урындарында тауға күтәргестәр рәүешендәге инфраструктура киң үҫешкән.

«Буран» ҡарйөрөгөстәрендә атлы-арбалы, һыбайлы маршруттар, «Арский ташы» — уҙған быуаттың 90-сы йылдарына тиклем дә ата-әсәләрҙе балалары менән һыбайлы маршруттарға ҡабул итеүсе берҙән-бер турбаза була^[8].

Инйәр, Кесе Инйәр, Һаҡмар һ.б. йылғалар буйлап тын тултырмалы һалдарҙа, каркаслы-йыйылмалы байдаркаларҙа, катамарандарҙа һәм башҡа туристик судноларҙа туристарға ағып төшөү өсөн маршруттар булдырылған. Шулай уҡ велосипед, саңғы, теплоход, һыу-моторлы, автомобиль, йәйәүлеләр туризмы үҫешкән. Республикала 1995 йылда биш турбаза һәм 99 ял базаһы иҫәпләнә. 1992 йылда сит ил туристарын ҡышҡыһын айыуға һунарға ҡабул итеү ойошторола. Башҡортостанда сит ил граждандары өсөн туризмдың киң инфраструктураһы булдырылған: Өфөлә Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының вәкиллеге, Өфө аэропорты, таможня, «Азимут», «Аврора» һ.б ҡунаҡханалар эшләй.

Һуңғы йылдарҙа туризмдың экотуризм, балыҡсылыҡ, экстремаль һәм социаль туризм һ.б. йүнәлештәре үҫешә.

• Башҡортостан Республикаһының эшҡыуарлыҡ һәм туризм министрлығы — башҡарма властың үҙ вәкәләттәре сиктәрендә туризмды, туристик индустрияны үҫтереү һәм уға булышлыҡ итеү өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыусы республика органы^[9].

Министрлыҡ эшмәкәрлеген туризм буйынса төп йүнәлештәре һәм бурыстары:

• Туризм мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәттәр
• Башҡортостандың тау саңғыһы курорттары
• Экскурсоводтарҙы (гидтарҙы), гид-тәржемәселәрҙе аттестациялау
• Башҡортостан республикаһы туроператорҙары өсөн мөһим мәғлүмәт
• «Башҡортостан Республикаһының эске һәм ситтән килеү туризмын үҫтереү» дәүләт программаһы
• Асыҡ туризм
• Дәүләт ярҙамы саралары
• «Туризм һәм ҡунаҡсыллыҡ индустрияһы» милли проекты
• Башҡортостан Республикаһында туризм өлкәһендә ярҙам саралары буйынса күрһәтмә
• Туризмды үҫтереү буйынса планлаштырылған ярҙам саралары
• «Студент туризмы» проекты
• «Мәктәп туризмы» проекты
• Социаль программалар
• Социаль туризм
• Башҡортостан Республикаһының туристик маршруттары
• Башҡортостан республикаһы территорияһында ғәмәлдә булған глэмпингтар исемлеге.

• Республикала диндарҙарҙы Сәғүд Ғәрәбстанына хажға ебәреү ойошторола. Уны Мәрхәмәтлек хаж фонды (Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты) һәм «Урал-Хаж» (Рәсәй мөфтөйҙәре советы) туроператорҙары башҡара. Рәсәй өсөн бүленгән 3200 урындың 370-е Башҡортостан хажиҙарына тура килә^[10].

Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда туризмды киләсәктә үҫтереүҙең нигеҙен булдырыусы ете кластер билдәләнгән. Өс район «Урал» туристик-рекреацион зонаны тәшкил итә. Уға халыҡ-ара класлы туристик комплекс инә, ул спорт һәм ялдың ҡышҡы һәм ҡайһы бер йәйге төрҙәренә махсуслаша. «Урал»ға йылына 1,5 миллион турист киләсәк, тип күҙаллана^[4].