Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1989)

1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу (рус. Перепись населения СССР (1989)) — СССР-ҙа һуңғы халыҡ иҫәбен алыу, ул 1989 йылдың 12 ғинуарынан 19 ғинуарына тиклем үтә.

undefined

Үткәреү

Халыҡ иҫәбен алыу 8 көн дауамында, 1989 йылдың 12 — 19 ғинуарында, граждандарҙың йәшәү урыны буйынса һорау алыу юлы менән үткәрелә. Һорау алыуҙы һәм яуаптарҙы иҫәп алыу ҡағыҙҙарына яҙыуҙы предприятиеларҙан, учреждениеларҙан, ойошмаларҙан йәлеп ителгән махсус әҙерләнгән иҫәпсе-хеҙмәткәрҙәр башҡара. Мәғлүмәттәр һорау алыныусыларҙың һүҙҙәренән яҙып алына, яуаптарҙың дөрөҫлөгөн раҫлаусы документтар талап ителмәй.

undefined

Илдең айырым төбәктәрендә халыҡ һаны һәм урынлашыуы тураһында яҡынса йомғаҡтар, халыҡ иҫәбен алыу тамамланып, өс ай үткәс, 1989 йылдың апрелендә баҫылып сыға. 1990 йыл башында халыҡ иҫәбен алыу формаларын автоматлаштырылған эшкәртеү нигеҙендә халыҡтың һаны һәм йәш составы, ғаиләләрҙең һаны һәм һаны, белем кимәле, милләте һәм телдәре, йәшәү сығанаҡтары буйынса йомғаҡлау һөҙөмтәләре алына.

Халыҡ иҫәбен алыу лозунгыһы: «Иптәш! Һеҙҙең халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнашыуығыҙ илебеҙ пландарының теүәллегенең асҡысы булып тора».

Халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре

Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1989 йылдың 12 ғинуарына халыҡ һаны 286,7 миллион кеше тәшкил итә. 1979 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң үткән 10 йыл эсендә 24,3 миллион кешегә, йәғни 9 процентҡа артҡан.

Һаны, млн. кеше Уртаса йыллыҡ үҫеш темптары, %
1959 йыл 1970 йыл 1979 йыл 1989 йыл 1959—69 1970—78 1979—89
Бөтә халыҡ 208,8 241,7 262,4 286,7 1,3 0,9 0,9
Ҡала 100,0 136,0 163,6 188,8 2,8 2,1 1,4
Ауыл 108,8 105,7 98,8 97,9 -0,3 -0,7 -0,1

Халыҡ иҫәбен алыу 73,1 миллион ғаиләлә башҡарыла, был 1979 йыл менән сағыштырғанда 6,8 миллионға (10 %) күберәк. Ғаиләлә йәшәүселәрҙең иң ҙур үҫеше Урта Азия республикаларында һәм Әзербайжан ССР-ында (22 ⁇ 29 %), шулай уҡ Ҡаҙаҡ ССР-ында (16 %) һәм Молдавия ССР-ында (12 %) күҙәтелә . Дөйөм алғанда ил буйынса ғаиләнең уртаса күләме 3,5 кеше тәшкил итә, ҡала биләмәләрендә — 3,3 кеше, ауыл ерендә — 3,8 кеше. Союз республикаларында ғаиләнең уртаса күләме 6,1 кешенән 3,1 кешегә тиклем тәшкил итә.

1989 йылда ғаиләләрҙә 255,8 миллион кеше иҫәпләнә (ил халҡының 89 проценты). Бынан тыш, ғаиләнең 13 миллион (5 %) ағзаһы ғаиләнән айырым йәшәй, әммә уның менән дөйөм бюджет бәйле була. Ғаиләһе булмаған йәки уның менән матди бәйләнешен юғалтҡандар (яңғыҙҙар) — 16,4 млн . (6 %). Ғаиләнән айырым һәм яңғыҙ йәшәүселәр Урта Азия, Грузия ССР-ы һәм Әзербайжан ССР-ы республикаларында айырыуса аҙ, унда ул 4 — 6 % тәшкил итә, ә РСФСР-ҙа, УССР-ҙа, БССР-ҙа, Балтик буйы республикаларында (11 — 15 %) күп.

СССР-ҙың иң ҙур ҡалалары

Союздаш республикалар халҡы һаны

Мең кеше 1989 йылда % ҡала халҡы % төп милләттән 1989 йылда
1979 й. 1989 й. % 1979 йылға 1979 й. 1989 й. 1979 й. 1989 й. % 1979 йылға
СССР 262436 286731 109 62 66 52,4 50,8 -1,6
РСФСР 137551 147400 107 69 74 82,6 81,5 -1,1
Украина ССР-ы 49755 51707 104 61 67 73,5 72,7 -0,8
Белорус ССР-ы 9560 10200 107 55 65 79,4 77,9 -1,5
Үзбәк ССР-ы 15391 19905 129 41 41 68,7 71,4 +2,7
Ҡаҙаҡ ССР-ы 14684 16536 113 54 57 36,0 39,7 +3,7
Грузин ССР-ы 5015 5443 109 52 56 68,8 70,1 +1,3
Әзербайжан ССР-ы 6028 7038 117 53 54 78,1 82,7 +4,6
Литва ССР-ы 3398 3690 109 61 68 80,0 79,6 -0,4
Молдавия ССР-ы 3947 4338 110 39 47 63,9 64,5 +0,6
Латва ССР-ы 2521 2680 106 68 71 53,7 52,0 -1,7
Ҡырғыҙ ССР-ы 3529 4290 122 39 38 47,9 52,4 +4,5
Тажик ССР-ы 3801 5109 134 35 33 58,8 62,3 +3,5
Әрмән ССР-ы 3031 3288 108 66 68 89,7 93,3 +3,6
Төркмән ССР-ы 2759 3534 128 48 45 68,4 72,0 +3,6
Эстон ССР-ы 1466 1573 107 70 72 64,7 61,5 -3,2

Халыҡтың милли составы

Йомғаҡлау исемлегендә союздаш, автономиялы республикаларҙың, автономиялы өлкәләрҙең һәм округтарҙың «төп милләттәре», шулай уҡ немецтар һәм поляктар бар.

1979 й., мең кеше 1989 й., мең кеше 1989 йылда % 1979 йылға ҡарата
Бөтә халыҡ 262085 285743 109
Урыҫтар 137397 145155 106
Украиндар 42347 44186 104
Үзбәктәр 12456 16698 134
Белорустар 9463 10036 106
Ҡаҙаҡтар 6556 8136 124
Әзербайжандар 5477 6770 124
Татарҙар 6185 6649 107
Әрмәндәр 4151 4623 111
Тажиктар 2898 4215 145
Грузиндар 3571 3981 111
Молдавандар 2968 3352 113
Литвалар 2851 3067 108
Төркмәндәр 2028 2729 135
Ҡырғыҙҙар 1906 2529 133
Немецтар 1936 2039 105
Сыуаштар 1751 1842 105
Латыштар 1439 1459 101
Башҡорттар 1371 1449 106
Йәһүдтәр 1762 1378 76
Мордвалар 1192 1154 97
Поляктар 1151 1126 98
Эстондар 1020 1027 101
Чечендар 756 957 127
Удмурттар 714 747 105
Мариҙар 622 671 108
Аварҙар 483 601 124
Осетиндар 542 598 110
Лезгиндар 383 466 122
Ҡарағалпаҡтар 303 424 140
Бүрәттәр 353 421 119
Ҡабарҙылар 322 391 121
Сахалар 328 382 116
Даргиндар 287 365 127
Коми 327 345 105
Ҡумыҡтар 228 282 123
Ингуши 186 237 128
Тывалар 166 207 124
Ҡалмыҡтар 147 174 119
Ҡарасайҙар 131 156 119
Коми-пермяктар 151 152 101
Карелдар 138 131 95
Адыгейҙар 109 125 115
Лактар 100 118 118
Абхаздар 91 105 116
Табасарандар 75 98 130
Балҡарҙар 66 85 128
Хакастар 71 80 113
Нуғайҙар 60 75 126
Алтайҙар 60 71 118
Черкестар 46 52 113
Ненецтар 30 35 116
Эвенктар 27 30 111
Ханттар 21 23 108
Талыштар - 21 -
Рутулдар 15 20 136
Цахурҙар 13 20 148
Агулдар 12 19 155
Чукчалар 14 15 108
Долгандар 5,1 6,9 137
Коряктар 7,9 9,2 117
Манси 7,6 8,5 112
Башҡа милләттәр 2811 3441 122

Рәсәйҙә халыҡтар

1989 йылда халыҡ иҫәбен алыуҙа урыҫтар күп теркәлгән, илдең ҡайһы бер төбәктәрендә украиндар (Воронеждың 3 районы, Белгородтың 1 округы, Омскиҙың 1 районы). Калининград өлкәһе һәм Карелияның ҡайһы бер райондарында белорустар 20 процентҡа тиклем тәшкил иткән.

Әҙәбиәт

  • Лабутова Т. Ежегодник Большой советской энциклопедии. выпуск 34. стр. 007—011, Москва 1990 г. ISBN 5-85270-041-X.
  • В. А. Болдырев. Итоги переписи населения СССР / Госкомстат. — М.: Финансы и статистика, 1990. — 49 с.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар