Машина төҙөүселәр көнө

Император Пётр I Рәсәй империяһында машина төҙөү тармағын үҫтереүсе булды. Уның хакимлығы осоронда мануфактура сәнәғәте, кораб төҙөү заводтары үҫеш ала^[1].

XIX быуатта Рәсәй империяһында тимер юлдар төҙөлә башлай. Был процесты тиҙләтеү өсөн локомотив һәм вагон заводтары булдырылды, тәүге эре машина төҙөү предприятиелары (Александровский һәм Сормовский заводтар) барлыҡҡа килде^[1].

1917 йылдан машиналар төҙөү иҡтисадтың төп тармағы булып тора^[1].

«Коммаш» заводының механик цехы, 1970 йыл

Байрамдың тарихы

1966 йылдың 15 августында СССР Юғары Советы Президиумының № 139-VII «Машиналар төҙөүселәр көнөн йыллыҡ байрам итеп билдәләү тураһында» Указы менән Машина төҙөүселәр көнө булдырылды. Байрам датаһы итеп сентябрҙең һуңғы йәкшәмбеһе билдәләнде^[2].

1980 йылдың 1 октябрендә СССР Юғары Советы Президиумының № 3018-Х «Байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында» Указы менән был дата рәсми рәүештә нығытылды^[2].

Байрамдың маҡсаты — машина төҙөү тармағы хеҙмәткәрҙәрен ололау, шулай уҡ был һөнәрҙе йәштәр араһында популярлаштырыу.

1966 йылдың 25 сентябрендә Машина төҙөүселәр көнө тәүге тапҡыр билдәланде.

1992 йылдан, СССР таҡалғандан һуң, байрам Рәсәйҙә, Белоруссияла, Украинала, Ҡаҙағстанда һәм Ҡырғыҙстанда үткәрелә^[3].

СССР-ҙың 1971 йылғы почта маркаһы № 4050: Машина төҙөү заводы («Хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу»). Серия: КПСС-тың XXIV съезды ҡарарҙарын — тормошҡа!

Машина төҙөүселәр көнөндә түбәндәге саралар үткәрелә^[1]:

• Маҡтаулы исемдәр биреү, рәхмәт хаттары һәм аҡсалата премиялар тапшырыу менән бергә бүләкләү тантаналары;
• Концерттар, йәрминкәләр, фестивалдәр;
• Күргәҙмәләр һәм экскурсиялар;
• Конференциялар һәм семинарҙар.

Был көндә инженерҙарҙы, техниктарҙы, эшселәрҙе, конструкторҙарҙы, предприятиелар етәкселәрен, шулай уҡ тармаҡ ветерандарын ҡотлау ҡабул ителгән.

Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Екатеринбургта йыл һайын байрам концерттары, йәрминкәлар, фестивалдәр, күргәҙмәләр, яңы технологиялар парадтары, шулай уҡ төҙөлөш һәм сәнәғәт техникаһы өлгөләре күрһәтелә. «Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы машина төҙөүсеһе» маҡтаулы исемен биреү менән бергә бүләкләү тантаналары үтә^[4].

2021 йылда Һамарҙа «Струковский баҡсаһы» паркы биләмәһендә «Идеянан машинаға тиклем. Фән, технологиялар, производство» күргәҙмә-ярминкаһы ойошторолдо^[5].

2022 йылда «Трансмашхолдинг» АЙ предприятиеларында завод хеҙмәткәрҙәрен бүләкләү менән тантаналы йыйылыш, байрам концерты, хеҙмәткәрҙәр заявкалары буйынса музыкаль композициялар трансляцияһы ойошторолдо, шулай уҡ спорт саралары үтте. Был көндө корпаратив гәзиттәрҙә ҡотлауҙар баҫыла^[6].

2024 йылда Краснауральск Ремонт-механик заводында 30 ветеран өсөн экскурсия һәм комбинат сәнәғәт майҙансығы буйлап автобус турнеһы ойошторолдо^[7].

Шул уҡ йылда Һамарҙа «Экспо-Волга» күргәҙмә комплексының бер майҙансығында «Сәнәғәт салоны» күргәҙмә-форумы үтте^[8].

Мәскәүҙә «Рәсәй» Халыҡ-ара күргәҙмә-форумы сиктәрендә эш донъяһы, хөкүмәт һәм иҫтәлекле-сәйәси ойошмалар вәкилдәре өсөн тәжрибә алмашыу эш программаһы үтте^[9].

Демиховский машина төҙөү заводы, экскурсия, 2023 йыл

Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путиндың Машина төҙөүселәр көнөнә йыл һайын ҡотлау телеграммалары баҫтырыла.

Хөрмәтле дуҫтар! Машина төҙөүселәр көнө менән ҡотлайым. Һеҙ илебеҙҙең машина төҙөү тармағы тарихының яҡты биттәре менән, күренекле ғалимдар, инженерҙар, менеджерҙар, иң юғары квалификациялы хеҙмәткәрҙәр исемдәре менән хаҡлы рәүештә горурланаһығыҙ. Үҙ хеҙмәт еңеүҙәре һәм ижади ҡаҙаныштары менән улар илдең индустриаль үҫешенә, оборонно-сәнәғәт комплексын нығытыуға, энергетика, космос, транспорт, төҙөлөш, Арктиканы үҙләштереү өлкәһендә ҙур проекттарҙы тормошҡа ашырыуға ҙур өлөш индерҙе. Һеҙгә уңыштар һәм иң изге теләктәр теләйем. В. В. Путин, 2024 йыл

• «Ростех» дәүләт корпорацияһы;
• Берләштерелгән авиация корпорацияһы;
• «Трансмашхолдинг»;
• «АвтоВАЗ»;
• «КамАЗ» һ. б.

• автомобиль сәнәғәте;
• авиация сәнәғәте;
• двигателдәр төҙөү;
• тимер юл машиналары төҙөүе;
• нефть-газ машиналары төҙөүе;
• оборонно-сәнәғәт комплексы;
• оптик-механика сәнәғәте;
• приборҙар төҙөү;
• ижтимағи электротранспорт производствоһы;
• ракета-космос сәнәғәте;
• ауыл хужалығы машиналары төҙөүе;
• станоктар төҙөү;
• корабтар төҙөү;
• химия тармағы машиналары төҙөү;
• энергетика машиналары төҙөү.

• XV быуатта итальян рәссамы Леонардо да Винчи тарафынан пар пушкаһы тәүге тапҡыр төҙөлгән^[4];
• 1672 йылда Бельгиялы ғалим-миссионер Фердинанд Вербист тарафынан тәүге пар арбаһы — Ҡытай императоры өсөн уйынсыҡ итеп яһалған кесе үҙхәрәкәтле транспорт сараһы уйлап табылған^[3];
• 1712 йылда инглиз уйлап табыусыһы Томас Ньюкомен тарафынан күмер шахталарынан hыу сығарыу өсөн тәүге вакуумлы пар машинаһы эшләнгән^[1];
• 1784 йылда шатланд уйлап табыусыһы Джеймс Уатт камилдәштерелгән пар машинаһын яһаған^[3];
• 1794 йылда эске яныулы двигатель уйлап табылған^[3];
• 1804 йылда Санкт-Петербургтағы Чарльз Бердтың тәүге ҡойма-механик предприятиеларының береһендә пар двигателдәрен етештереү башланған; шулай уҡ кораб төҙөү һәм тимер юлдар өсөн машиналар йыйыла башлағаны^[4];
• 1885 йылда немец уйлап табыусыһы Карл Бенц тарафынан донъяла тәүге автомобиль яһалған^[3];
• 1896 йылда Рәсәйҙә П. А. Фрезе предприятиеһе кареталар фабрикаһы цехында Е. А. Яковлев двигателе урынаштырылған тәүге автомабилде йыйған^[3];
• 1917 йылда АҠШ-та Ford компанияһы «Fordson» тракторын донъяла тәүге тапҡыр массакүлем етештереү башланған^[3];
• XX быуаттың уртаһында мәғлүмәт индереү өсөн һан менән идара итеүсе перфокарта (рус.)баш. ҡулланылған тәүге станоктар ҡулланыла башлаған^[1];
• Йөк ташыу һәләте буйынса донъяла иң ҙур самолет — Ан-225 «Мрия» (1988 йылда СССР-ҙа эшләнгән; 2022 йылда хәрби хәрәкәттәр барышында юҡ ителгән)^[3];
• Донъяла иң ҙур карьер самосвалы — БелАЗ-75710 (Белоруссияла эшләнгән)^[3];
• Wärtsilä-Sulzer RTA96-C — Финляндияла эшләнгән донъяла иң ҙур дизель двигателе (107–108 мең а. к. ҡәҙәр ҡоҙрәт биреп эшли). Иң ҙур йөк судноларында ҡулланыла^[1];
• Bagger 288 — донъяла иң ҙур экскаватор (бейеклеге — 96 м, оҙонлоғо — 225 м)^[10];
• XXI быуатта «йәшел» машиналәр төҙөү индерелә башланды: электромобилдәр һәм яңғырта торған энергия сығанаҡтарын ҡулланыу ҡоролмалары эшләнә^[1].