Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнө

Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнө 2002 йылдың 31 октябрендә Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путиндың 1279-сы Указы менән булдырыла, унда «Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнөн булдырырға һәм уны 10 февралдә билдәләргә» тиелә^[1].

Байрам өсөн 10 февраль көнө осраҡлы һайланмаған, ул Рәсәйҙең беренсе тышҡы сәйәси ведомствоһы — Илселек приказы тарихы менән бәйле. Был турала башлап 1549 йылдың тап ошо көнөндә телгә алына; уның беренсе етәксеһе подьячий Иван Михайлович Висковатов (Висковатый) була, уға Русь батшаһы Иван Грозный «илселек эшен йөкмәтә»^[2].

Әммә Рәсәй дипломатик хеҙмәтенең тарихы күпкә боронғораҡ. Боронғо Русь дәүләте IX быуаттан Европала халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә әүҙем ҡатнаша. 838 йылда Константинополдәге, 839 йылда франк дәүләте баш ҡалаһындағы илселектәре Русте беренсе тапҡыр үҙаллы дәүләт булараҡ күрһәтә. 860 йылда боронғо рус дәүләте Византия империяһы менән «Тыныслыҡ һәм мөхәббәт тураһында» килешеү төҙөп, халыҡ-ара танылыу ала. Был — Рәсәй тарихында билдәле булған беренсе килешеү-хоҡуҡи акты.

Дипломатия боронғо рус дәүләтселегенең айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә, ул көнсығыш славян халыҡтарының геосәйәси мәнфәғәттәрен яҡлай. Ул ваҡытта барлыҡҡа килгән сауҙа йылға һәм диңгеҙ юлдарын, шул иҫәптән боронғо замандарҙан билдәле булған «варягтарҙан гректарға» юлын файҙаланып, күршеләре, башҡа илдәр һәм халыҡтар менән бәйләнеш булдыра. Рустең тышҡы сәйәсәте объекттары, дөйөм алғанда, дүрт тиҫтәгә яҡын дәүләт, кенәзлек һәм союз була. Был мөнәсәбәттәр Русь дәүләтендә христианлыҡ ҡабул ителгәндән һуң айырыуса киңәйә һәм нығый.

XI быуаттың икенсе яртыһынан алып татар-монгол яуы баҫып алғанға тиклем дәүләттең тарҡалыуы менән бәйле Рустең тышҡы сәйәсәте һәм дипломатияһы берҙәмлеге ҡаҡшай. Иң абруйлы кенәздәр үҙҙәре халыҡ-ара союздар төҙөй һәм тышҡы сәйәси бәйләнештәрҙе нығыта. Әммә XV быуатта, Алтын урҙа иҙеүенән ҡотолғандан һәм баш ҡалаһы Мәскәү булған үҙәкләштерелгән Русь дәүләте нығынғандан һуң, тарҡау мөнәсәбәттәр үҙәкләштерелгән дипломатияға берләшә.

Русь көндән-көн йоғонтолораҡ дәүләт була бара. Мәскәү кенәздәре Көнбайышта һәм Көнсығышта ике тиҫтә сит ил дәүләте менән даими бәйләнештә була. Тышҡы сәйәсәт мәсьәләләре менән бөйөк кенәз һәм Баяр Думаһы шөғөлләнә. XV быуат аҙағында рус дипломатияһы алдында торған бурыстарҙы хәл итеү өсөн махсус ведомство булдырыу талап ителә. Был ролде дьяк И. М. Висковатов етәкселегендәге Илселек приказы үтәй башлай. Учреждениеның структураһы һәм функциялары XVII быуаттың 50-70-се йылдарында формалашып бөтә. Шул уҡ ваҡытта сит илдәрҙә тәүге даими дипломатик вәкиллектәр булдырыла^[3].

Сит ил эштәре министрлығы хеҙмәткәрҙәре үҙ эшмәкәрлегендә Рәсәй Федерацияһы Президенты тарафынан 2016 йылдың 30 ноябрендә раҫланған «Рәсәй Федерацияһының тышҡы сәйәсәте концепцияһына» таяна. Был программа документына ярашлы, Рәсәйҙең тышҡы сәйәсәте төп бурыстарҙы хәл итеүгә йүнәлтелгән, атап әйткәндә: илдең милли именлеген, суверенитетын, территориаль бөтөнлөгөн тәьмин итеүгә, иҡтисадтың тотороҡло үҫеше өсөн уңайлы шарттар булдырыуға, халыҡ-ара тыныслыҡты һәм тотороҡлолоҡто нығытыуға, дөйөм именлекте нығытыуға, БМО ролен арттырыуға, сит илдәр менән ике яҡлы һәм күп яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү. Рәсәйҙең тышҡы сәйәсәтенең төп принциптары үҙгәрешһеҙ ҡала: бойондороҡһоҙлоҡ, асыҡлыҡ, прагматизм, күп векторлылыҡ, милли мәнфәғәттәрҙе яҡлауға йүнәлтелгәнлек^[4].

Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнөндә Рәсәй Сит ил эштәре министрлығында тантаналы йыйылыш үтә, уның барышында министр, башҡа федераль дәүләт структуралары вәкилдәре сәләмләү һүҙе менән сығыш яһай. Дипломатик хеҙмәт хеҙмәткәрҙәре, ветерандар наградалар менән билдәләнә. Министрлыҡ бинаһындағы Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында, шулай уҡ хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәм Сталин репрессиялары йылдарында һәләк булған дипломаттарҙың исемдәре яҙылған иҫтәлекле таҡтаташтарға сәскәләр һалына. Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә күренекле Рәсәй дипломаттары ерләнгән ҡәберлектәргә лә сәскә һалына. Сит илдәрҙә ошондай уҡ тантаналар, йыйылыштар, байрам программалары, протокол саралары Рәсәй илселектәре һәм консуллыҡтары тарафынан ойошторола^[5].

Был көндө Президент Хакимиәте, Хөкүмәт Аппараты, Федерация Советы һәм Дәүләт Думаһы кеүек төрлө дәүләт органдары вәкилдәре, шулай уҡ айырым кешеләр РФ Сит ил эштәре министрлығына ҡотлау телеграммалары ебәрә^[6].

2009 йылда «Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнө» алдынан РФ премьер-министры Владимир Путин «Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығы хеҙмәткәрҙәренә һәм ветерандарына» ҡотлау ебәрә. Унда, атап әйткәндә, дипломаттарҙың хәҙерге Рәсәй тормошондағы роленә баһа бирелә:

Рәсәй дипломатияһы илебеҙҙең тышҡы сәйәси курсын тормошҡа ашырыуҙа һәр ваҡыттағыса төп ролде уйнай, Рәсәйҙең милли мәнфәғәттәрен ныҡлы яҡлай, донъяла тотороҡлолоҡто һәм хәүефһеҙлекте тәьмин итеүгә ҙур өлөш индерә. Беҙҙең дипломаттарҙың патриотизмы, юғары профессионализмы һәм интеллектуаль потенциалы Рәсәйҙең халыҡ-ара абруйын һәм йоғонтоһон нығытыуға, артабанғы социаль-иҡтисади үҫеш өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыуға булышлыҡ итә.

В. В. Путин йыл һайын ошондай телмәр менән сығыш яһай^[7][8][9].

Дипломаттар көнөнә ҡарата йыл да РФ сит ил эштәре министры С. В. Лавров та сығыш яһай^[6][10].

Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында йыл һайын Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнөнә бағышланған тантаналы концерт уҙа^[11].

2022 йылда Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнөнә ҡарата Даниялағы Рәсәй фән һәм мәҙәниәт үҙәгендә Даниялағы дипломатик миссияға арналған күргәҙмә асыла^[12].

2026 йылдың 10 февралендә Рәсәй Сит ил эштәре министрлығында дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнө билдәләнә.

Байрам айҡанлы Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путин, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе М. В. Мишустин, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы Рәйесе В. И. Матвиенко, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Рәйесе В. В. Володин, Мәскәү һәм Бөтә Русь Патриархы Кирилл, федераль министрҙар, Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлыҡтары, рәсми сит ил вәкилдәре, Рәсәй йәмәғәтселәре һәм сәйәсмәндәре, фән, политология һәм эшлекле даирә эшмәкәрҙәре ҡотлау хаттарын юллай.

Рәсәй Федерацияһының сит ил эштәре министры С. В. Лавров Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм тыныс ваҡытта хеҙмәт бурыстарын үтәгәндә һәләк булған дипломаттарҙың мемориаль таҡтаташтарына сәскә һала. Тантанала Союз дәүләтенең дәүләт секретары С. Ю. Глазьев, ЕЭК коллегияһы рәйесе Б. А. Сагинтаев, ОДКБ-ның Генераль секретары Т. Ш. Масадыков, БДБ дәүләттәре илселәре, министрлыҡтың үҙәк аппараты хеҙмәткәрҙәре, ветеран ойошмалары вәкилдәре ҡатнаша. Дипломатик хеҙмәттең күренекле эшмәкәрҙәре иҫтәлегенә саралар Смоленск майҙанындағы Е. М. Примаков монументы янында, шулай уҡ Новодевичье һәм Троекуров зыяраттарында үтә.

Һөнәри байрамға арналған тантаналы йыйылыш барышында С. В. Лавров сығыш яһап, Рәсәйҙең халыҡ-ара аренала үтәгән ролен, донъя дәүләттәре һәм берләшмәләре менән үҙ-ара файҙалы бәйләнештәрҙе үҫтереүгә ынтылышын һыҙыҡ өҫтөнә ала.

Тантана һуңында министрлыҡтың ветерандар советы рәйесе В. И. Морозовҡа Рәсәй дипломатик хеҙмәте тарихы үҙәгендә һаҡлау һәм күрһәтеү өсөн Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы байрағы тапшырыла. Был флаг менән 2025 йылдың майында Рәсәй космонавтары министрлыҡ ветерандарын Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығы менән ҡотлай.

Йыйылыш барышында Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы системаһының яҡшы эшләгән хеҙмәткәрҙәренә дәүләт һәм ведомство наградаларын тапшырыу тантанаһы була.

Дипломатик хеҙмәткәр көнө уңайынан күп һанлы байрам саралары сит илдәрҙәге дипломатик вәкиллектәрҙә һәм консуллыҡ учреждениеларында, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекттарында Сит ил эштәре министрлығының территориаль органдарында үтә^[13].

Дипломатик хеҙмәткәрҙәр көнө алдынан йола буйынса дипломатик миссияның футбол яланында Камбоджалағы Рәсәй илселеге һәм Короллектең сит ил эштәре һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлек министрлығы командалары араһында иптәштәрсә осрашыу уҙа^[14]. Ҡаһирәлә Рәсәй илселеге ҡарамағындағы мәктәп биләмәһендә Мысыр Сит ил эштәре министрлығы һәм БДБ илдәренең дипломатик миссиялары хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында иптәштәрсә футбол турниры үтә^[15].