Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Төҙөүселәр көнө

Төҙөүселәр көнө (рус. День строителя) — төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәренең йыл һайын август айының икенсе йәкшәмбеһендә билдәләнгән һөнәри байрамы[1]. СССР Юғары Советы Президиумының 1955 йылдың 6 сентябрендәге Указы менән булдырыла, ә тәүге тапҡыр уны 1956 йылдың 12 авгусында билдәләйҙәр[2]. Рәсәйҙән тыш, дата совет осоронан һуң барлыҡҡа килгән ҡайһы бер дәүләттәрҙең календарҙарында һаҡлана[3].

Тарихы

Байрам КПСС Үҙәк Комитетының беренсе секретары Никита Сергеевич Хрущёв идеяһы буйынса барлыҡҡа килә. 1955 йылдың йәйендә ул Волгала төҙөлөп ятҡан Куйбышев гидроэлектростанцияһы (рус.)баш. майҙансығында була (хәҙерге Жигулёв ГЭС-ы). Ҡоролманың ҙурлығы, шулай уҡ төҙөлөш тиҙлеге уға ҙур тәьҫир яһай, шунан һуң ул төҙөүселәрҙең хеҙмәтен дәүләт кимәлендә билдәләргә ҡарар итә. Байрамды булдырыу тураһында гидроэлектростанцияны асыуға арналған митингта рәсми рәүештә иғлан итә[4].

1955 йылдың 6 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының августың икенсе йәкшәмбеһендә билдәләнәсәк ""Төҙөүселәр көнө"н булдырыу тураһында" Указы сыға[5]. Байрам беренсе тапҡыр бер йыл самаһы үткәс, 1956 йылдың 12 авгусында билдәләнә[6]. Беренсе байрамға арнап Мәскәүҙең «Лужники» стадионы асыла: спорт комплексы проектын өс айҙа әҙерләйҙәр, ә уны төҙөү 450 көн ваҡытты ала[7].

Һуңыраҡ Төҙөүселәр көнөн байрам итеү СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 1 октябрендәге «Байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында»ғы Указы менән өҫтәмә нығытыла[8].

2011 йылдан Төҙөүселәр көнө федераль байрам статусын ала[9]. Тейешле ҡарар байрамдың 55 йыллығына арнала.

2016 йылда Рәсәйҙә Төҙөүселәр көнө 61-се тапҡыр билдәләнә. Тармаҡ хеҙмәткәрҙәренә мөрәжәғәт итеп, төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень, төҙөүселәр алдында «йәшәү мөхите сифаты стандарттарын күтәреү, уны граждандар өсөн уңайлы итеү» бурысы тора, тип билдәләй. 2020 йылда байрам — 65-се тапҡыр[6], ә 2026 йылда 71-се тапҡыр билдәләнә[10].

Географияһы һәм байрамдың статусы

Советтар Союзы осоронан ҡалған традицияға ярашлы, байрам Әрмәнстанда, Беларуста, Ҡырғыҙстанда, Ҡаҙағстанда, Украинала шулай уҡ йыл һайын августың икенсе йәкшәмбеһендә билдәләнә[11]. Ҡаҙағстанда һөнәри байрамдың рәсми статусы республика президенты указы менән раҫланған[12].

Байрам белгестәрҙең киң даирәһен берләштерә: эшселәрҙән тыш, уны крансылар, бетонсылар, арматурсылар, штукатурҙар, малярҙар, бригадирҙар һәм прорабтар, архитекторҙар, проектлаусылар, эксперттар һәм тармаҡ ветерандары билдәләй[13]. Рәсәйҙә Төҙөүселәр көнө эш көнө булып тора һәм байрам көнө тип иҫәпләнмәй.

Башҡортостанда

Башҡортостанда байрам йыш ҡына бер көн менән сикләнмәй, ә "Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш аҙналығы"на әүерелә. Ул 2024 йылда уҙғарыла башлай. Саралар Төҙөүселәр көнөнә, БР Төҙөлөш министрлығының 80 йыллығына, шулай уҡ Өфө ҡалаһының 450 йыллығына арнала. Тәүге тапҡыр Вуз-ара кампуста бизнес-үҙәктең 15 ҡатлы бинаһына вертикаль йүгереү үткәрелә. Өфө дәүләт нефть техник университетының Архитектура-төҙөлөш институты эргәһендәге яңы скверҙа төҙөүселәргә һәм архитекторҙарға һәйкәлгә нигеҙ ташы һалына[14].

Ә 2025 йылда төҙөлөш аҙналығы 5 августан 9 авгусҡа тиклем үтә һәм Төҙөүселәр көнөнөң 70 йыллығына арнала. «Арт-КВАДРАТ» ҡала киңлегендә «Ҡалалар төҙөйбөҙ» урам галереяһын асыу тантанаһы үтә. Сара сиктәрендә Өфө төҙөүселәренән торлаҡ комплекстарын визуалләштереү күргәҙмәһе ойошторола, унда халыҡ проекттар менән таныша һәм төҙөүселәргә һорауҙар бирә ала[15].

Төҙөлөш аҙналығында спорт саралары — мини-футбол, баскетбол, пляж волейболы буйынса турнирҙар, эстафеталар һәм «Ҡашҡаҙан» паркында сапбордтарҙа уҙыштар үткәрелә[16].

Квиз-уйындар, төҙөүселәрҙең ҡаҙаныштары күргәҙмәләре, тематик фотозоналар ойошторола[17].

Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура министрлығы һөнәри байрамға арналған тантаналы сара үткәрә. Өфөлә тармаҡтың иң яҡшы вәкилдәренә дәүләт наградалары, почёт грамоталары һәм маҡтаулы исемдәр тапшырыла.

2025 йылдың 7 авгусында Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров тармаҡтың иң яҡшы вәкилдәренә дәүләт наградаларын тапшыра. Төбәк етәксеһе тармаҡ хеҙмәткәрҙәрен һәм ветерандарын һөнәри байрамдары менән ҡотлай һәм республиканың төҙөлөш комплексы алдында торған бурыстарҙы билдәләй. Тантаналы саралар сиктәрендә Өфөлә математика лицей-интернаты төҙөлөшөнә старт бирелә. Башҡортостан Башлығы буласаҡ уҡыу йортоноң нигеҙенә ваҡыт капсулаһын һала[18].

Байрам итеү йолалары һәм формалары

Совет осоронда Төҙөүселәр көнөндә халыҡ күңел асыуҙары, шулай уҡ тантаналы йыйылыштар һәм яҡшы эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙе бүләкләү саралары була. Рәсәйҙең күп кенә ҡалаларында әлеге ваҡытта ла концерттар һәм күмәк саралар үтә. Мәскәүҙә тантаналар йола буйынса ҙур ҡала байрамдары рәүешен ала һәм Манеж (рус.)баш., ВДНХ майҙансыҡтарында ойошторола[13].

Йәш хеҙмәткәрҙәрҙе бер нисә мотлаҡ этаптан торған һөнәргә бағышлау сараһы айырым йолаға әүерелә. Ул йәш эшсене тоҙ һәм икмәк менән ҡаршылауҙы, ут менән һынауҙы, ант бирҙереүҙе һәм уға һөнәр символы булған төҙөлөш каскаһын тапшырыуҙы күҙ уңында тота[7].

Төҙөүселәр көнөнә асылған объекттар

СССР осоронда ҙур объекттарҙы асыу йыш ҡына Төҙөүселәр көнөнә тура килтерелә[3]. Уларҙы сафҡа индереү тантанаһы йә байрам көнөндә, йә унан бер-ике көн алда, йә унан һуң үткәрелә. Мәҫәлән, 1956 йылдағы беренсе байрамға «Лужники» стадионы файҙаланыуға тапшырыла[7]. Спорт ҡоролмаларынан тыш, байрамға ҡарата сәнәғәт предприятиелары, торлаҡ кварталдары һәм мәҙәни учреждениелар төҙөп тапшырыла.

Төҙөүселәр көнөнә Советтар Союзы ҡалаларында яңы метрополитен объекттары айырыуса йыш асыла[13].

Дата Ҡала Линия Объект
1960 йылдың 13 авгусы Ленинград Киров-Выборг Мәскәү вокзалына төкәтмә итеп төҙөлгән «Ихтилал майҙаны» станцияһының икенсе ер өҫтө вестибюле
1969 йылдың 11 авгусы Мәскәү Горький-Замоскворечье Дүрт станциялы «Кашира» — «Каховка» участкаһы
1974 йылдың 12 авгусы Мәскәү Калуга-Рига «Калуга» һәм «Беляево» станциялары
1978 йылдың 11 авгусы Харьков Холодногорск-Завод Биш станцияһы булған линияның икенсе участкаһы
1984 йылдың 11 авгусы Харьков Салтов Биш станцияһы һәм «Салтов» ТЧ-2 метродепоһы булған линияның беренсе участкаһы
1987 йылдың 8 авгусы Горький Автозавод «Автозавод» һәм «Комсомольск» станциялары

Мәҙәниәттә сағылышы

Кинематографта

Төҙөлөш темаһы совет кинематографында ҙур урын биләй, унда производство драмаһының айырым жанры формалаша.

Был темаға билдәле әҫәрҙәрҙең береһе булып режиссёр Александр Зархиҙың «Бейеклек» (1957) драмаһы тора. Уның сюжеты домна төҙөлөшөнә килгән эште ваҡытында үтәүсе юғарыла эшләүсе йәш монтажсылар бригадаһы тирәләй бара. Картина эшселәрҙең оҫталығын ғына түгел, ә уларҙың хеҙмәтенең әхлаҡи яғын да күрһәтә, ә төп ролде башҡарыусы Николай Рыбников юғарыла эшләгән монтажсылар тураһындағы йырҙар менән тамашасылар хәтерендә ҡала[19].

Эльдар Рязановтың «Адресы булмаған ҡыҙ» (1957) комедияһында Мәскәүгә юлланған йәш төҙөүсе таныш булмаған ҡыҙға ғашиҡ була һәм һуңынан, адресын белмәйенсә, уны бөтә ҡала буйлап эҙләй. Таҫма төп геройҙары төҙөүселәр булған совет фильмдары иҫәбенә инә[20].

Юрий Егоровтың «Доброволецтар» (1958) фильмы Мәскәү метрополитенының беренсе сиратын төҙөүҙә ҡатнашҡан биш комсомол тураһында һөйләй. «Дима Гориндың карьераһы» (1961) картинаһында финанс хеҙмәткәре баш ҡаланан тайгаға электр тапшырыу үткәргесе төҙөлөшөнә килә һәм унда ҡала, яңы тормош башлай, эшен һәм мөхәббәтен таба[21].

Шулай уҡ бындай кино әҫәрҙәре иҫәбенә Юлий Райзмандың тәүге совет төҙөлөштәренең береһендәге хеҙмәт тураһында «Коммунист» (1957) драмаһын һәм 1965 йылғы ике таҫманы — Олег Ефремовтың режиссёрлыҡ дебюты булған «Күпер төҙөлә» һәм Михаил Швейцер менән София Милькинаның Магнитогорск металлургия комбинатын төҙөү тураһындағы «Ваҡыт, алға!» фильмдарын индерергә була. Төҙөлөш майҙансығында айырым эпизодтар «„Ы“ операцияһы һәм Шуриктың башҡа мажаралары» (1965) комедияһында ла бар[22].

Филателияла

Ҙур төҙөлөш тематикаһы совет филателияһында киң сағылыш таба[7]. «Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре» почта маркалары серияһы илдең иң ҙур инфраструктура проекттарына, шул иҫәптән Куйбышев гидроэлектростанцияһына арнала, байрам тап уның төҙөлөшөнә бәйле барлыҡҡа килә[23].

«Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре»: Каховка ГЭС-ы, Көньяҡ Украина һәм Төньяҡ Ҡырым каналы, номиналы 20 тин
«Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре»: Волга-Дон суднолар йөрөү каналы һәм һуғарыу каналдары селтәре, номиналы 30 тин
«Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре»: Сталинград гидроэлектростанцияһы (1951—1956), номиналы 40 тин
«Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре»: Төп Төркмән каналы (1951—1957), номиналы 60 тин
«Бөйөк коммунизм төҙөлөштәре»: Куйбышев гидроэлектростанцияһы (1950—1955), номиналы 1 һум

Архитектурала һәм ҡала төҙөлөшөндә

Байрам булдырылған дәүерҙең символы булып күп ҡатлы торлаҡ йорттар тора. Был осорҙа торлаҡ төҙөлөшө Хрущёв исеме менән бәйле, улар уның фамилияһы буйынса «хрущёвкалар» тип атала. Ул осорҙа 1980 йылға һәр совет ғаиләһе айырым фатир алырға тейеш тип иғлан ителә. Төҙөүсе һөнәре илдә иң талап ителгәндәрҙең береһе була: сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү алып барыла, Байкал-Амур магистрале, гидроэлектростанциялар төҙөлә[13].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ День строителя в России. РИА Новости (7 август 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  2. ↑ Кто придумал День строителя. Парламентская газета (8 август 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  3. ↑ 1 2 День строителя: праздник специалистов и экспертов, меняющих мир. Главгосэкспертиза России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  4. ↑ День строителя: какого числа отмечается, история. РИА Новости (8 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  5. ↑ Дню строителя 70 лет: история триумфов, стойкости и созидания. Общероссийский профсоюз работников строительства и промышленности строительных материалов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  6. ↑ 1 2 Как встретили первый День строителя. Метрострой. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 День строителя в России: какого числа, традиции. Российская газета (10 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  8. ↑ О Праздничных и памятных днях. normativ.kontur.ru (31 май 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  9. ↑ День строителя в 2026 году: история праздника, традиции и значение для России. vesti.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 август 2026.
  10. ↑ Дню строителя — 70 лет: история праздника и хроники освоения Югры. Новости Югры. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  11. ↑ Когда День строителя в России: история и традиции праздника. РБК Недвижимость (5 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  12. ↑ Профессиональные праздники в Казахстане. Сайт правительства Казахстана (27 июль 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  13. ↑ 1 2 3 4 День строителя 2026: какого числа и как отмечают в России. Лента.ру (12 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  14. ↑ Более 2 тысяч человек приняли участие в Неделе строительства Республики Башкортостан. Официальный портал Республики Башкортостан (13 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  15. ↑ В Уфе во второй раз пройдет Неделя строительства. Официальный портал Республики Башкортостан (21 июль 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  16. ↑ В Уфе во второй раз пройдет Неделя строительства. Правительство Республики Башкортостан (22 июль 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  17. ↑ Ассоциация отпраздновала профессиональный праздник «День строителя». СРО Строители Башкирии (12 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  18. ↑ Как в Башкирии отметили День строителя. ГТРК Башкортостан (7 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  19. ↑ «Мы строили, строили и наконец построили!» Москва Меняется (16 сентябрь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  20. ↑ Фильмы СССР про стройку - список лучших фильмов. www.film.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  21. ↑ Ко Дню строителя: 10 советских фильмов о профессии. Аргументы и факты (8 август 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  22. ↑ Операция "Ы" и другие приключения Шурика (1965). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
  23. ↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; sovainfo төшөрмәләре өсөн текст юҡ

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар