Программистар көнө

Рәсәйҙә Программистар көнөн рәсми булдырыу идеяһы 1996 йылда, журналист һәм «Компьютерра» нәшриәт йортоноң ойоштороусыһы Дмитрий Мендрелюк һөнәри байрамды йылдың 256-сы көнөндә билдәләүҙе тәҡдим иткәс, барлыҡҡа килә. Ул Программистар көнөн сентябрҙең беренсе йомаһында — "Таҙа йома"ла билдәләргә тәҡдим итә^[4].

Рәсми статусы барлыҡҡа килгәнгә тиклем Рәсәй программистары үҙҙәренең һөнәри байрамын ғәҙәттә 22 апрелдә (22.04) билдәләй, был 220400 «Иҫәпләү техникаһы һәм автоматлаштырылған системаларҙың программа тәьминәте» махсус совет коды менән бәйле була^[1][5][6].

2002 йылда Программистар көнө булараҡ йылдың 256-сы көнөн рәсми таныу идеяһын «Параллельные технологии» веб-студияһы хеҙмәткәрҙәре Валентин Балт һәм Михаил Червяков әүҙем яҡлай^[7][6]. Улар был көндө программистарҙың рәсми байрамы итеп таныу тураһында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенә мөрәжәғәт менән ҡултамғалар йыя^[4]. Биш көн эсендә петицияға 9800-ҙән ашыу ҡултамға йыйыла, был кәрәкле минимумдан артыҡ була^[5][7][6].

2026 йылда Программистар көнө 13 сентябргә тура килә.

2009 йылдың 24 июлендә Рәсәй Федерацияһы Элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары министрлығы тарафынан «Программистар көнө тураһында» Рәсәй Президенты указы проекты әҙерләнә һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенә индерелә^[2]. Документ проектын әҙерләгәндә министрлыҡ белгестәре бөтә Рәсәй һөнәри союздар берләшмәһе, шулай уҡ Компьютер һәм мәғлүмәт технологиялары предприятиелары ассоциялары (АПКИТ) һәм «Руссофт» тармаҡ ассоциациялары менән кәңәшләшә^[8].

2009 йылдың 11 сентябрендә Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев «Программистар көнө тураһында» 1034-се Указға ҡул ҡуйып^[2][3][8], илдә яңы рәсми 120-се һөнәри байрам булдыра^[9].

Программистар көнө Рәсәйҙең IT-компанияларында төрлө корпоратив саралар менән киң билдәләнә. Ғәҙәттә, был өлкә хеҙмәткәрҙәре коллегаларынан һәм етәкселәрҙән ҡотлауҙар һәм бүләктәр ҡабул итә^[5][10]. Компания етәкселәре премиялар, дипломдар һәм грамоталар менән бүләкләй, айырым ҡаҙаныштарға өлгәшкән хеҙмәткәрҙәргә наградалар тапшыра^[5][10].

Корпоратив байрамдар табындар, фуршеттар йәки тимбилдингтарҙы үҙ эсенә ала^[10]. Ойошмалар тематик кисәләр ойоштора, офисты плакаттар һәм күләмле цифрҙар рәүешендә нулдәр һәм берәмектәр менән биҙәй^[10].

Программистар көнөндә программлау буйынса төрлө конкурстар, олимпиадалар һәм хакатондар үткәрелә^[5][10]. Ярыштар айырым белгестәр араһында ла, командалар араһында ла ойошторола. Мәҫәлән, Мәскәүҙә «Музеон» сәнғәт паркында йыл һайын 16:00, 17:00 һәм 18:00 сәғәттәрҙә өс спринт менән масштаблы хакатон (рус.)баш. үткәрелә, унда ҡатнашыусылар төрлө программалау телдәрендә бәләкәй ҡушымталар эшләй^[11][12].

Бөтә эштәр Mos.Hub баш ҡала платформаһында башҡарыла, унда 25 меңдән ашыу кеше теркәлгән һәм 30 меңгә яҡын проект булдырыла^[11][12]. Еңеүселәр башҡарыу тиҙлеге һәм йыйылған балдар һаны буйынса билдәләнә^[11][12].

Күп ҡалаларҙа программлау һәм мәғлүмәт технологиялары өлкәһендәге һуңғы ҡаҙаныштарға арналған фәнни конференциялар, семинарҙар һәм оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә^[5]. Эш башлаған белгестәр өсөн программлау буйынса семинарҙар һәм оҫталыҡ дәрестәре ойошторола, уҡыу курстарына, шул иҫәптән бушлай курстарға ла ҡабул итеү асыла^[10].

Масштаблы сара булып Ырымбурҙа 12-13 сентябрҙә традицион рәүештә үткәрелгән Merge + IT Fest һөнәри конференцияһы тора, ул бер майҙансыҡта IT-ның бөтә йүнәлештәрен берләштерә^[13].

Рәсәй киң мәғлүмәт саралары Программистар көнөнә арналған материалдар баҫтыра, уларҙа һөнәрҙең әһәмиәте тураһында мәғлүмәт бирә. Телевидение, радио һәм баҫма матбуғат IT-индустрия үҫеше һәм Рәсәй программистарының ҡаҙаныштары тураһында махсус материалдар әҙерләй^[14][10][9].

2018 йылда ул ваҡыттағы элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары министры Игорь Щёголев Рәсәй белгестәренең кимәле юғары булыуын билдәләй^[9].

«Точка» финтех компанияһының Рәсәйҙең халҡы миллиондан ашҡан 16 ҡалаһының 12 460 программисы араһында үткәргән һорау алыуы һөҙөмтәләре буйынса, IT белгестәренең 39,2 проценты илдә программистарҙың һөнәри байрамы билдәләнеүен белмәй^[15]. Шул уҡ ваҡытта яуап биреүселәрҙең 82 проценты байрамды билдәләмәй^[15].

Рәсәй Программистар көнөнән тыш, донъяла 7 ғинуарҙа Халыҡ-ара программистар көнө билдәләнә^[15][19]. Был байрам бөтә донъя программистарына бағышлана һәм уларҙың хәҙерге цифрлы йәмғиәттәге эшенең әһәмиәтен билдәләй^[15].

Программлау тарихы менән бәйле башҡа даталар ҙа бар. 19 июлдә Ада Лавлейс тарафынан Чарльз Бэббидждың аналитик машинаһы өсөн беренсе компьютер программаһы яҙылған көн билдәләнә^[1]. 10 декабрҙә — тарихтағы беренсе программист тип аталған Ада Лавлейстың тыуған көнө^[1][6].

4 апрелдә интернеттың һәм компьютер ҡулланыусыларының рәсми ҡурсыусыһы изге Исидор Севильский көнө билдәләнә, уны Папа Иоанн Павел II 1999 йылда интернет ҡурсыусыһы тип атай^[20][21].

IT өлкәһендә һөнәри байрамдар календары бар. Система администраторы көнө 2000 йылдан алып июлдең һуңғы йомаһында Америка сисадмины Тед Кекатос тәҡдиме буйынса билдәләнә^[22][23]. Рәсәйҙә был байрам айырыуса популяр — 2006 йылдан алып Калуга янында йыл һайын бөтә Рәсәй система администраторҙары йыйыны үткәрелә^[23].

Халыҡ-ара компьютерсылар көнө 14 февралдә 1946 йылда беренсе ENIAC I компьютеры күрһәтелгән көн иҫтәлегенә арнап билдәләнә^[24]. Тестлаусы көнө 9 сентябргә тура килә^[25], ә Халыҡ-ара интернет көнө (рус.)баш. донъяла 4 апрелдә билдәләнһә, Рәсәйҙә - 30 сентябрҙә^[26].

Шулай уҡ Хәүефһеҙ интернет көнө (февралдең беренсе шишәмбеһе)^[27], Рунеттың тыуған көнө (7 апрель)^[28], Мәғлүмәт йәмғиәте көнө (17 май)^[29] һәм IT индустрияның күп башҡа махсус байрамдары бар.

Ҡайһы бер илдәр Программистар көнөн билдәләү өсөн үҙ даталарын һайлаған. Мәҫәлән, Ҡытайҙа был байрамды 24 октябрҙә билдәләйҙәр, был программистар өсөн тағы ла бер мөһим һан — 1024 (2¹⁰) һаны менән бәйле^[30]. Украин эшләүселәре традицион рәүештә үҙ байрамын 13-сө йомала билдәләй, был FidoNet заманынан уҡ килгән ғәҙәт^[7].