Арғаяш районы

Арғаяш районы — Силәбе өлкәһенең муниципаль районы.

Милли состав (2010): башҡорттар-60%, урыҫтар — 30%, татарҙар — 5%.

1934 йылдын 17 ғинуарында ул Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы составынан сығарыла. Силәбе өлкәһендә Арғаяш милли округы барлыҡҡа килә. Был милли округ 1 йылдан һуң, 1934 йылда 17 ноябрендә бөтөрөлә.

Арғаяш районы Ҡарабаш, Мейәс, Ҡыштым ҡала округтары һәм Сыбаркүл, Сосновка, Ҡоншаҡ райондары менән сиктәш. Районда күлдәр күп: Арғужа һыуһаҡлағысы, Ҡомкүл, Өйәлге, Кесе Киҫегәс, Арғаяш, Ҡалды.

Климаты

Ҡала климаты
Күрһәткес	Ғин	Фев	Мар	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ноя	Дек	Йыл
Абсолют максимум, °C	4,1	8,0	15,3	30,5	35,7	37,3	41,0	36,0	32,5	25,5	16,1	6,5	41,0
Уртаса максимум, °C	−10,8	−8,1	−0,6	10,2	18,4	22,8	24,5	21,5	17,5	8,5	1,6	−7,7	7,5
Уртаса температура, °C	−14,1	−12,5	−4,8	4,7	12,1	18,3	19,3	17,1	10,9	4,1	−5,2	−11,1	3,2
Уртаса минимум, °C	−21	−19,3	−12,2	−0,8	6,2	11,5	14,2	11,4	6,4	−1	−9,3	−16,9	−2,5
Абсолют минимум, °C	−48,1	−45	−36	−26,3	−11,1	−2,9	3,3	0,2	−10,1	−24	−36,4	−42,6	−48,1
Яуым-төшөм нормаһы, мм	19	16	18	27	47	58	87	43	41	30	26	21	429
Сығанаҡ: Челябинский гидрометеоцентр УРЦ FreeNet

Халҡы

Халҡы иҫәбе
2002^[3]	2005^[4]	2006^[4]	2007^[4]	2008^[4]	2009^[5]	2010^[6]
42 808	↘42 151	↘41 653	↘41 225	↗41 367	↗42 182	↘41 387
2011^[7]	2012^[8]	2013^[9]	2014^[10]	2015^[11]	2016^[1]
↗41 415	↘41 059	↘40 892	↘40 868	↘40 735	↗40 967

Районда 12 берекмә, 85 ауыл:

№ п/п	Муниципаль берекмә	Үҙәк	Ауылдар hаны	Кеше (2002)
1	Аҡбаш ауыл биләмәһе	Аҡбаш ауылы	8	3 336
2	Арғаяш ауыл биләмәһе	Арғаяш (ауыл)	1	10 170
3	Аяҙгөл ауыл биләмәһе	Аяҙгөл	9	2 176
4	Байрамғол ауыл биләмәһе	Байрамғол	9	3 289
5	Дерүиш ауыл биләмәһе	Дерүиш	7	2 903
6	Ишалин ауыл биләмәһе	Ишалино ҡасабаһы	2	1 939
7	Камыш ауыл биләмәһе	Камышевка	6	2 490
8	Кузнецовское ауыл биләмәһе	Кузнецкое	9	3 353
9	Ҡолой ауыл биләмәһе	Ҡолой	13	5 896
10	Норкино ауыл биләмәһе	Норкино	5	2 832
11	Хоҙайбирҙин ауыл биләмәһе	Хоҙайбирҙин ҡасабаһы	6	1 557
12	Яратҡүл ауыл биләмәһе	Яратҡүл	10	2 867

Абдуллин Сиргаже — райондың тәүге гербы авторы.
Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы — Советтар Союзы Геройы.
Бикбулатов Наил Вәли улы - башҡорт ғалимы һәм этнографы, тарих фәндәре кандидаты
Вәлиев Дамир Жәүәт улы — башҡорт философы һәм йәмәғәт эшмәкәре, философия фәндәре докторы, профессор.
Ҡушаев Хәфиз Ҡушай улы — [[Башҡорт АССР-ының Үҙәк башҡарма комитеты]] (БашЦИК) 3-cө рәйесе.
Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы — [[Башҡорт АССР-ының Үҙәк башҡарма комитеты]] (БашЦИК) 4-cе рәйесе.
Зөлҡәрнәев Ғәли Камал улы — яҙыусы, тәржемәсе, журналист. «Ҡыҙыл Башҡортостан» газетаһының (1940—1945), «Октябрь» журналының (1946—1948) редакторы. БАССР Яҙыусылар союзының яуаплы сәркәтибе (1945—1946).
Мырҙағәлимов Ғәзис Ғәбиҙулла улы — Советтар Союзы Геройы (1944).
Кинйәбулатова Кәтибә Кәрим ҡыҙы — шағирә, Һ. Дәүләтшина исемендәге премия лауреаты (1989), «Почёт билдәһе» ордены кавалеры (1991).
Көсөков Раил Фазыл улы — Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы, Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты, опера йырсыһы.
Ниғмәтуллин Эльбрус Хәмит улы — Рәсәй спортсыһы, йәмәғәт һәм сәйәси эшмәкәр, актёр.
Сафиуллин Урал Кафеевич — йәмәғәт эшмәкәре.
Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы — профессиональ спортсы, бокс буйынса Нью-Йорк чемпионы, Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы, Бөтә донъя бокс берекмәһенең WBO NABO вакант титулын алыусы, йәмәғәт эшмәкәре.
Сөләймәнов Сабир Ғибәҙәт улы — профессиональ спортсы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Силәбе өлкәһенең «Башҡорт ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһының рәйесе урынбаҫары.
Сәлмәнова Лилиә Ҡотлоғужа ҡыҙы (20.11.1947), музыка белгесе, фольклорсы. 1974 йыл йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, 1979 йылдан Учалы музыка училищеһы уҡытыусыһы. 1989—2013 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре. 2009 йылдан Рәсәй Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). Сығышы менән Иҫке Әсән ауылынан^[12].

↑ ¹ ² Предварительная численность постоянного населения городских округов и муниципальных районов Челябинской области на 1 января 2016 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 февраль 2016. Архивировано 22 февраль 2016 года.
↑ GEOnet Names Server — 2018.
↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более (билдәһеҙ). Архивировано 3 февраль 2012 года.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Численность постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Челябинской области на 1 января 2005-2016 гг. (численность населения 2004-2010 гг. пересчитана от итогов ВПН-2010) (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2016. Архивировано 8 апрель 2016 года.
↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 ғинуар 2014. Архивировано 2 ғинуар 2014 года.
↑ Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11 (билдәһеҙ). Челябинскстат. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2014. Архивировано 13 февраль 2014 года.
↑ Численность постоянного населения Челябинской области в разрезе муниципальных образований на 1 января 2012 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2014. Архивировано 12 апрель 2014 года.
↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2014. Архивировано 31 май 2014 года.
↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 ноябрь 2013. Архивировано 16 ноябрь 2013 года.
↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 август 2014. Архивировано 2 август 2014 года.
↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 август 2015. Архивировано 6 август 2015 года.
↑ Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» — САЛЬМАНОВА Лилия Кутлухужевна (рус.) (Тикшерелеү көнө: 17 ноябрь 2022)

Арғаяш районы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Ватандаш журналында Арғаяш башҡорттары тел ижады тураһында 2020 йылдың 25 сентябрь көнөндә архивланған.
Официальный сайт Аргаяшского муниципального района
Информационно-образовательный сайт Аргаяшского района
Аргаяшскому району Челябинской области — 75 лет(недоступная ссылка)

[2016BD-1] ¹ ² Предварительная численность постоянного населения городских округов и муниципальных районов Челябинской области на 1 января 2016 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 февраль 2016. Архивировано 22 февраль 2016 года.

[_dc09eba94bca3950-2] GEOnet Names Server — 2018.

[2002B-3] Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более (билдәһеҙ). Архивировано 3 февраль 2012 года.

[2016CD-4] ¹ ² ³ ⁴ Численность постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Челябинской области на 1 января 2005-2016 гг. (численность населения 2004-2010 гг. пересчитана от итогов ВПН-2010) (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 апрель 2016. Архивировано 8 апрель 2016 года.

[2009D-5] Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 ғинуар 2014. Архивировано 2 ғинуар 2014 года.

[2010AY-6] Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11 (билдәһеҙ). Челябинскстат. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2014. Архивировано 13 февраль 2014 года.

[2011T-7] Численность постоянного населения Челябинской области в разрезе муниципальных образований на 1 января 2012 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2014. Архивировано 12 апрель 2014 года.

[2012A-8] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2014. Архивировано 31 май 2014 года.

[2013W-9] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 ноябрь 2013. Архивировано 16 ноябрь 2013 года.

[2014CQ-10] Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 август 2014. Архивировано 2 август 2014 года.

[2015DS-11] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 август 2015. Архивировано 6 август 2015 года.

[12] Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» — САЛЬМАНОВА Лилия Кутлухужевна (рус.) (Тикшерелеү көнө: 17 ноябрь 2022)

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[1]

[12]

Силәбе өлкәһе
Ҡалалар	Баҡал \| Верхнеурал \| Златоуст \| Йүрүҙән \| Копейск \| Коркино \| Кәртәле \| Ҡарабаш \| Ҡуҫа \| Ҡытау-Ивановск \| Ҡытаутамаҡ \| Ҡыштым \| Кәҫле \| Магнитогорск \| Мейәс \| Минйәр \| Наҙы-Петровск \| Озёрск \| Пласт \| Эҫем \| Снежинск \| Сыбаркүл \| Трёхгорный \| Троицк \| Үрге Өпәйле \| Һатҡы \| Әшә \| Южноуральск \| Яманйылға
Районы	Агаповка \| Арғаяш \| Бреды \| Варна \| Верхнеурал \| Коркино \| Ҡоншаҡ \| Ҡуҫа \| Ҡыҙыл \| Ҡыҙыл Армия \| Ҡытау-Ивановск \| Кәртәле \| Кәҫле \| Наҙы-Петровск \| Нуғайбәк \| Октябрьский \| Пласт \| Сосновка \| Сыбаркүл \| Һатҡы \| Троицк \| Уй \| Уйылға \| Чесма \| Этҡол \| Әшә \| Яманйылға
Мәҡәләләр: Герб \| Флаг \| Гимн \| Тарих \| География \| Халыҡ \| Биләмә ҡоролошо

Арғаяш районы

Тарих

География

Климаты

Халҡы

Административ-территориаль ҡоролошо

Күренекле шәхестәре

Иҫкәрмәләр

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар