Рәсәйҙең милли парктары исемлеге

СССР-ҙа беренсе милли парк Эстония ССР-ында 1971 йылда Лахемаала ойошторола^[3][4][5]. Дәүләт тәбиғи милли парктар тураһында положение барлыҡҡа килгәс,1981 йылда милли парктарҙың хоҡуҡи статусы билдәләнә^[1][6].

1983 йылда Рәсәй территорияһында беренсе тәбиғи милли парктар — Сочи милли паркы һәм Лосиний Остров милли паркы ойошторола: 1990 йыл аҙағына илдең иң матур һәм билдәле туристик райондарында 11 парк булдырыла^[1].

Рәсәйҙә милли парктар селтәренең йылдам киңәйеүе 1991—1994 йылдарҙа була: 1994 йыл аҙағына уларҙың һаны 27-гә етә^[1]. Ошо уҡ осорҙа норматив база ҡабаттан ойошторола: 1981 йылдағы положениеға алмашҡа Рәсәй Федерацияһының Милли тәбиғәт парктары тураһында положение ҡабул ителә^[7]. 1995 йылда «Махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тураһында»[8] Федераль закон ҡабул ителә^[8], ул әле лә ғәмәлдә.

Артабанғы йылдарҙа милли парктар һанының үҫеш темпы кәмей. Һуңғыһы Самур милли паркы, ул 2019 йылдың 25 декабре булдырыла. Әүҙем милли парктарҙың дөйөм һаны 62-гә етә. Милли парктар менән Федераль урман хужалығы агентлығы (Рослесхоз) идара итә^[9].

Түбәндә Рәсәй Федерацияһы территорияһындағы милли парктар исемлеге килтерелә. Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы, милли парктар айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләренең бер төрө булып тора.

№	Атамаһы	Урынлашыуы	Дөйөм майҙаны, км²	Статус алыу датаһы	Төр	Сығанаҡтар
1	Алания милли паркы	Төньяҡ Осетия — Алания	549,26	1998-02-1818 февраль 1998		[10]
2	Алханай милли паркы	Байкал аръяғы крайы	1382,34	1999-05-1515 май 1999		[11]
3	Анюй милли паркы	Хабаровск крайы	4293,7	2007-12-1515 декабрь 2007		[12]
4	Башҡортостан (милли парк)	Башҡортостан Республикаһы	832	1986-09-1111 сентябрь 1986		[13]
5	Берингия (милли парк)	Чукот автономиялы округы	18194,54	2013-01-1717 ғинуар 2013		[14]
6	Бикин милли паркы	Диңгеҙ буйы крайы	11604,69	2015-11-033 ноябрь 2015		[15]
7	Быҙаулыҡ ҡарағайлығы	Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе	1067,88	2007-06-022 июнь 2007		[16]
8	Валдай милли паркы	Новгород өлкәһе	1584,61	1990-05-1717 май 1990		[17]
9	Водлозерск милли паркы	Карелия, Архангельск өлкәһе	4683,4	1991-04-2020 апрель 1991		[18]
10	Гыдан милли паркы	Ямал-Ненец автономиялы округы	8781,74	2019-12-1010 декабрь 2019		[19]
11	Байкал аръяғы милли паркы	Бүрәт Республикаһы	2671,77	1986-09-1212 сентябрь 1986		[20]
12	Завидово милли паркы	Мәскәү өлкәһе, Тверь өлкәһе	1254	2015-07-2121 июля 2015		[21]
13	Леопард ере (милли парк)	Диңгеҙ буйы крайы	2687,97	2012-04-055 апрель 2012		[22][23]
14	Егәлге милли паркы	Силәбе өлкәһе	456,62	2019-11-1818 ноябрь 2019		[24]
15	Юлбарыҫ саҡырыуы милли паркы	Диңгеҙ буйы крайы	821,52	2007-06-022 июнь 2007		[25]
16	Йөрәккүл милли паркы	Силәбе өлкәһе	867,5	1993-11-033 ноябрь 1993		[26]
17	Калевал милли паркы	Карелия	743,43	2006-11-3030 ноябрь 2006		[27]
18	Кыталык милли паркы	Саха Республикаһы	18855,54	2019-12-2424 декабрь 2019		[28]
19	Кенозерск милли паркы	Архангельск өлкәһе	1392	1991-12-2828 декабрь 1991		[29]
20	Кисловодск милли паркы	Ставрополь крайы	9,65	2016-06-077 июнь 2016		[30]
21	Кодар милли паркы	Байкал аръяғы крайы	4917,1	2018-02-088 февраль 2018		[31]
22	Койгород милли паркы	Коми Республикаһы	567	2019-12-077 декабрь 2019		[32]
23	Красноярские Столбы	Красноярск крайы	472,19	2019-11-2828 ноябрь 2019		[33]
24	Ҡырым милли паркы	Ҡырым	345,6	2018-09-1313 сентябрь 2018		[34]
25	Курш мороно	Калининград өлкәһе	66,27	1987-11-066 ноябрь 1987		[35]
26	Ладога шхерҙары	Карелия	1220	2017-12-2828 декабрь 2017		[36]
27	Лена ҡаялары милли паркы	Саха Республикаһы	12179,41	2018-08-066 август 2018		[37]
28	Лосиный остров милли паркы	Мәскәү, Мәскәү өлкәһе	128,81	1983-08-2424 август 1983		[38][39]
29	Марий Чодра милли пакы	Марий Эл	365,93	1985-09-1313 сентябрь 1985		[40]
30	Мещёра милли паркы	Владимир өлкәһе	1187,58	1992-04-099 апрель 1992		[41]
31	Мещёр милли паркы[42]	Рязань өлкәһе	1030,14	1992-04-099 апрель 1992		[43]
32	Нечкин милли паркы	Удмурт Республикаһы	207,52	1997-10-1616 октябрь 1997		[44]
33	Түбәнге Кама милли паркы	Татарстан Республикаһы	265,87	1991-04-2020 апрель 1991		[45]
34	Онега яры буйы милли паркы	Архангельск өлкәһе	2016,68	2013-02-2626 февраль 2013		[46]
35	Орел ҡалҡыулыҡтары	Орел өлкәһе	777,45	1994-01-099 ғинуар 1994		[47]
36	Паанаярви милли паркы	Карелия	1033	1992-05-2020 май 1992		[48]
37	Плещеево күле милли паркы	Ярославль өлкәһе	237,9	1988-09-2626 сентябрь 1988		[49]
38	Байкал буйы милли паркы	Иркутск өлкәһе	4173	1986-02-1313 февраль 1986		[50]
39	Пышма буйы ҡарағайлығы	Свердловск өлкәһе	490,5	1993-06-2020 июнь 1993		[51]
40	Эльбрус яны милли паркы	Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы	1010,2	1986-09-2222 сентябрь 1986		[52]
41	Рус Арктикаһы милли паркы	Архангельск өлкәһе	14260	2009-06-1515 июнь 2009		[53]
42	Рус Төньяғы милли паркы	Вологда өлкәһе	1664	1992-03-2020 март 1992		[54]
43	Сайлюгем милли паркы	Алтай Республикаһы	1185,37	2010-02-2727 февраль 2010		[55]
44	Самарская Лука	Һамар өлкәһе	1271,86	1984-04-2828 апрель 1984		[56]
45	Самур милли паркы	Дағстан	482,73	2019-12-2525 декабрь 2019		[57]
46	Себеж милли паркы	Псков өлкәһе	500,21	1996-07-011 июль 1996		[58]
47	Сенгил тауҙары милли паркы	Ульяновск өлкәһе	436,97	2017-03-1616 март 2017		[59]
48	Смоленское Поозерье милли паркы	Смоленск өлкәһе	1462,37	1992-04-1515 апрель 1992		[60]
49	Смольный милли паркы	Мордва Республикаһы	363,85	1995-03-077 март 1995		[61]
50	Сочи милли паркы	Краснодар крайы	2086	1983-05-055 май 1983		[62][63]
51	Тағанай (милли парк)	Силәбе өлкәһе	568,43	1991-03-055 март 1991		[64]
52	Токин заказнигы	Амур өлкәһе	2528,94	2019-12-2020 декабрь 2019		[65]
53	Тункин милли паркы	Бүрәт Республикаһы	11836,62	1991-05-2727 май 1991		[66]
54	Угра милли паркы	Калуга өлкәһе	986,23	1997-02-1010 февраль 1997		[67]
55	Удэгей легендаһы	Диңгеҙ буйы крайы	886	2007-06-099 июнь 2007		[68]
56	Хвалынск милли паркы	Һарытау өлкәһе	255,14	1994-08-1919 август 1994		[69]
57	Хибин милли паркы	Мурманск өлкәһе	848,04	2018-02-088 февраль 2018		[70]
58	Чаваш Вармане милли паркы	Сыуашстан	252,47	1993-06-2020 июнь 1993		[71]
59	Чикой милли паркы	Байкал аръяғы крайы	6664,68	2014-02-2828 февраль 2014		[72]
60	Шантар утрауҙары милли паркы	Хабаровск крайы	5155	2013-12-3030 декабрь 2013		[73]
61	Шор милли паркы	Кемерово өлкәһе	4138,43	1989-12-2727 декабрь 1989		[74]
62	Шушенск ҡарағайлығы	Красноярск крайы	391,7	1995-11-033 ноябрь 1995		[75]
63	Югыд Ва милли паркы	Коми Республикаһы	18917,01	1994-04-2323 апрель 1994		[76]
64	Салаир милли паркы	Алтай крайы	1612,2	2020-09-1515 сентябрь 2020		[77]

Хөкүмәттең тирә-яҡ мөхитте үҫтереү өлкәһендә дәүләт сәйәсәте нигеҙҙәрен тормошҡа ашырыу буйынса саралар планы^[78] 2013—2020 йылдарҙа 19 милли парк булдырыуҙы үҙ эсенә ала. Рәсәй Федерацияһының Арктика зонаһында өс милли парк булдырыу бурысы айырым билдәләнгән.