Хабаровск крайы

РУВИКИ — интернет энциклопедия мәғлүмәте
Рәсәй Федерацияһы субъекты
Хабаровск крайы
Amur and Lake Bolon - P1040653.JPG
Флаг[d] Герб[d]
Флаг[d] Герб[d]
54°48′00″ с. ш. 136°50′00″ в. д.HGЯO
Ил
Входит в Алыҫ Көнсығыш федераль округы
Адм. үҙәк Хабаровск
Губернатор Сергей Иванович Фургал[d]
Тарихы һәм географияһы
Майҙаны
  • 787 633
Сәғәт бүлкәте VLAT һәм Азия/Владивосток[d][1]
Һанлы идентификаторһар
Код ISO 3166-2 RU-KHA
Код ОКАТО 08
Рәсми сайт (рус.)
Хабаровск крайы на карте
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Хаба́ровск крайы (рус. Хаба́ровский край) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округы составына инә[3].

Административ үҙәге — Хабаровск ҡалаһы.

Хабаровск крайы 1938 йылдың 20 октябрендә СССР Юғары Советы Президиумының «Алыҫ Көнсығыш крайын Хабаровск һәм Диңгеҙ крайҙарына бүлеү тураһында указы» менән ойошторола.

География

Хабаровск крайы төньяҡта — Магадан өлкәһе һәм Саха Республикаһы, көнбайышта — Амур өлкәһе, көньяҡта — Йәһүд автономиялы өлкәһе, Приморье крайы һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән сиктәш. Крайҙың төньяҡ-көнсығыш һәм көнсығыш ярҙарын Тымыҡ океандың Охот диңгеҙе, ә көньяҡ-көнсығыш ярҙарын Япон диңгеҙе һыуҙары йыуа. Майҙаны (787 633 км²) буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында Хабаровск крайы дүртенсе урынды биләй һәм илдең дөйөм майҙанының 4,5 % тәшкил итә.

Төп һырттары — Сихоте-Алинь, Сунтар-Хаята, Джугджур, Бурей, Дуссе-Алинь, Ям-Алинь. Иң бейек нөктәһе — Берилл тауы (2933 м), иң түбән нөктәһе — диңгеҙ кимәле. Крайҙың территорияһы көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай 1800 км, көнбайыштан көнсығышҡа — 125—750 км һуҙылған.

Тарих

Хабаровск крайы 1938 йылдың 20 октябрендә Алыҫ Көнсығыш крайын Хабаровск һәм Приморье крайҙарына бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторолған.

Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 1 278 132 (2024) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 1.62 кеше/км2 (2024). Ҡала халҡы — 85.69 % (2015).

Хабаровск крайында 1989 йылда — 2185, 2002 йылда — 1458, 2010 йылда — 1265 башҡорт йәшәгәне теркәлгән[4].

Дөйөм алғанда, Хабаровск крайы Рәсәйҙең иң аҙ халыҡ йәшәгән төбәктәренең береһе булып тора, был, беренсенән, совет осоронан һуңғы дөйөм иҡтисади бөлгөнлөккә, ә икенсенән, Алыҫ Төньяҡ райондары менән сағыштырғанда урындағы климаттың ҡатылығына бәйле.

Крайҙа уртаса халыҡ тығыҙлығы — 1,62 кеше/км², төньяҡ һәм үҙәк райондарында ул 0,1 — 0,2 кеше/км² артмай, был Алыҫ Төньяҡ күрһәткестәренә тап килә. Комсомольскиҙан төньяҡҡа ҡарай эре тораҡ пункттар юҡ тиерлек. Тик көньяҡта, үҫешкән райондарҙа ғына халыҡ тығыҙлығы — 1—6 кеше/км². Төбәк халҡы һаны кире тәбиғи үҫеш арҡаһында даими кәмей.

Бөтә Союз һәм Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса бөтә ҡала халҡы[5][6](1939 — Камчатка крайын, Амур, Сахалин һәм Йәһүд автономиялы өлкәләрен, 1959—1989 — Йәһүд автономиялы өлкәһен иҫәпкә алмағанда):

Милли составы (2010)

Халыҡ иҫәбе
1926[7]1933[8]1939[9]1940[10]1941[11]1942
184 700↗290 800↗657 400↘649 700↗697 400↘667 700
19431944194519461950[12]1951[13]
↘631 900↘617 800↘577 300↗614 100↘608 100↗661 300
1952[14]1953[15]1954[16]1955[17]1956[18]1957[19]
↗717 800↗786 500↗836 300↗885 200↗918 100↗940 800
1958[20]1959[21]1960[22]1961[23]1962[24]1963[25]
↗948 400↗979 679↗991 600↗1 002 300↗1 021 700↗1 033 600
1964[26]1965[27]1966[28]1967[29]1968[30]1969[31]
↗1 064 600↗1 090 700↗1 103 500↗1 116 500↗1 129 300↗1 151 800
1970[32]1971[33]1972[34]1973[35]1974[36]1975[37]
↗1 173 458↗1 179 100↗1 200 300↗1 219 700↗1 241 800↗1 265 100
1976[38]1977[39]1978[40]197919801981
↗1 289 400↗1 314 000↗1 343 200↗1 369 277↗1 388 055↗1 402 731
198219831984198519861987
↗1 422 436↗1 443 014↗1 468 549↗1 495 640↗1 522 812↗1 551 434
198819891990[41]1991[42]1992[43]1993[44]
↗1 579 087↗1 597 373↗1 619 663↗1 624 704↘1 624 416↘1 607 662
1994[45]1995[46]1996[47]1997[48]1998[49]1999[50]
↘1 591 454↘1 566 602↘1 543 701↘1 525 062↘1 509 513↘1 493 881
2000[51]2001[52]2002[53]2003[54]2004[55]2005[56]
↘1 473 876↘1 459 908↘1 436 570↘1 434 242↘1 427 048↘1 420 230
2006[57]2007[58]2008[59]2009[60]2010[61]2011[62]
↘1 412 260↘1 405 452↘1 403 712↘1 401 915↘1 343 869↘1 342 887
2012[63]2013[64]2014[65]2015[66]2016[67]2017[68]
↘1 342 475↘1 342 083↘1 339 912↘1 338 305↘1 333 610↘1 333 294
2018[69]2019[70]2020[71]2021[72]2022[73]2023[74]
↘1 328 302↘1 321 473↘1 315 643↘1 292 944↘1 292 764↘1 283 992
2024[75]
↘1 278 132
500 000
1 000 000
1 500 000
2 000 000
1941
1946
1954
1959
1964
1969
1974
1979
1984
1989
1994
1999
2004
2009
2014
2019
2024

Административ-территориаль бүленеш

Хабаровск крайының административ картаһы

Край составына 2 ҡала округы, 17 муниципаль район, 29 ҡала биләмәһе һәм 188 ауыл биләмәһе инә[76][77][78].

Энергетика

Төп мәҡәлә: Хабаровск крайының энергетикаһы

2019 йыл башына Хабаровск крайы территорияһында дөйөм ҡеүәте 2231,3 МВт булған һигеҙ эре йылылыҡ электр станцияһы файҙаланыла. 2018 йылда улар 8905 миллион кВт·сәғ электр энергияһы етештергән[79].

Транспорт

Хабаровскиҙан Мәскәүгә тимер юл буйлап алыҫлығы — 8533 км, һауа юлы менән — 6075 км.

Автомобиль юлы

Региондың автомобиль коды — 27 RUS. Автомобиль юлдары селтәре башлыса Хабаровск крайының көньяғында тупланған. Автомобиль трассаларының оҙонлоғо 6000 км тәшкил итә, шуларҙың 97 проценты ҡаты япмалы юлдар (2010)[80].

Тимер юлы

Тимер юл селтәренең оҙонлоғо 2100 км тәшкил итә. Уның төп өлөшөн Себер аръяғы һәм Байкал-Амур магистралдәре участкалары тәшкил итә.

Материктан Сахалин утрауына Ванино — Хольмск паром менән сығыу урыны бар[80].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/europe
  2. ↑ Шахрай С. М., Алексеев С. С., Собчак А. А., Конституционное совещание Российской Федерации, phaile Конституция Российской Федерации (урыҫ) // Российская газета — Россия: 1993. — Т. 102. — С. 102. — ISSN 1606-5484; 1560-0823
  3. Ю.С. Осипов и др.. — Большая Российская Энциклопедия (в 35 т.). — Москва: Научное издательство «Большая российская энциклопедия», 2017. — Т. 33. Уланд - Хватцев. — С. 688—696. — 798 с. — 35 000 экз. — ISBN 978-5-85270-370-5. Архивная копия от 24 май 2019 на Wayback Machine
  4. ↑ Йосопов Р. М. Башҡорт диаспоралары // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  5. ↑ Переписи населения Российской империи, СССР, 15 новых независимых государств. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 март 2014. Архивировано 30 сентябрь 2001 года.
  6. ↑ Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 ноябрь 2019. Архивировано из оригинала 29 июнь 2020 года.
  7. ↑ http://kraeved.info/index.php?id=387.
  8. ↑ http://istmat.info/files/uploads/53487/adm._delenie_sssr_1934.pdf.
  9. ↑ http://kraeved.info/index.php?id=387.
  10. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  11. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  13. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  14. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  15. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  16. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  17. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  18. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  19. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  20. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  21. ↑ https://web.archive.org/web/20131019131830/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php.
  22. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  23. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  24. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  25. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  26. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  27. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  28. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  29. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  30. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  31. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  32. ↑ https://web.archive.org/web/20131019131839/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php.
  33. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  34. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  35. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  36. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  37. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  38. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  39. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  40. ↑ https://web.archive.org/web/20161117063544/http://habstat.gks.ru:80/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/7947b2004c27833e8068e7b4bce00d93/Динамика+численности+начеления+по+Хабаровскому+краю.htm.
  41. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  42. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  43. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  44. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  45. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  46. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  47. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  48. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  49. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  50. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  51. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  52. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  53. ↑ https://web.archive.org/web/20120203125040/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls.
  54. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  55. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  56. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  57. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  58. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  59. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  60. ↑ http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=31557.
  61. ↑ https://web.archive.org/web/20130906112443/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol1/pub-01-11.xlsx.
  62. ↑ https://web.archive.org/web/20131204100431/http://habstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/habstat/resources/d0c658004ec98de183bebb9dd5046e95/Оценка+численности+постоянного+населения+Хабаровского+края+на+начало+2011+года+по+муниципальным+образованиям.htm.
  63. ↑ http://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar.
  64. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar.
  65. ↑ https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
  66. ↑ https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
  67. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2016.xls.
  68. ↑ http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
  69. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
  70. ↑ https://web.archive.org/web/20210502132133/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
  71. ↑ https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
  72. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx.
  73. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/chisl_RF_01-01-2022_VPN-2020.xls.
  74. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2023_Site_.xlsx.
  75. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx.
  76. ↑ Закон «Об административно-территориальном устройстве Хабаровского края». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2017. Архивировано 11 ноябрь 2018 года.
  77. ↑ Постановление Правительства Хабаровского края «Об утверждении Реестра административно-территориальных и территориальных единиц Хабаровского края». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2017. Архивировано 20 август 2021 года.
  78. ↑ Постановление "О внесении изменений в постановление Правительства Хабаровского края от 18 июля 2007 года № 143-пр «Об утверждении Реестра административно-территориальных и территориальных единиц Хабаровского края». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2017. Архивировано 28 август 2018 года.
  79. ↑ Схема и программа развития электроэнергетики Хабаровского края на 2019-2023 годы. Комитет Правительства Хабаровского края по развитию топливно-энергетического комплекса. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 ноябрь 2019. Архивировано 2 октябрь 2020 года.
  80. ↑ 1 2 Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Хабаровскому краю — Регион в цифрах. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 октябрь 2011. Архивировано из оригинала 12 сентябрь 2011 года.

Һылтанмалар

Ҡалып:Хабаровский край

Ҡалып:Административно-территориальные образования Дальнего Востока Ҡалып:История Чукотки

Һылтанмалар

https://ba.ruwiki.ru/w/index.php?title=Хабаровск_крайы&oldid=2466960 ҡабул ителгән