Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рәсәйҙә ваҡыт

Рәсәйҙә ваҡыт (рус. Время в России) «Ваҡытты иҫәпләү тураһында» Федераль закон менән көйләнә[1], уға ярашлы 2014 йылдың 26 октябренән 11 сәғәт бүлкәте булдырылған. Рәсәйҙең территорияһы буйынса оҙонлоғо — 171°22', йәки яҡынса 11,4 сәғәт.

Законға ярашлы, Мәскәү ваҡыты МСК[2], MSK) «Рәсәй Федерацияһының UTC (SU)+3 милли ваҡыт шкалаһы буйынса өсөнсө сәғәт бүлкәтенә тап килә». Ун бер сәғәт зонаһы, 1-сенән 11-сегә тиклем, халыҡ-ара нумерация буйынса 2-сенән 12-сегә тап килә. Сәғәт бүлкәттәре сиктәре Рәсәй Федерацияһы субъекттары сиктәренән үтә. Федерацияның һәр субъекты бер сәғәт бүлкәтенә инә, тик Якутияның ғына территорияһы өс сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан (МСК+6, МСК+7, МСК+8).

Йәйге ваҡытҡа күсеү 2011 йылдан үткәрелмәй.

Рәсәй империяһында ваҡыт

Рәсәй империяһы территорияһында механик сәғәттәр барлыҡҡа килеү менән урындағы уртаса ҡояш ваҡыты ҡулланыла. йыш ҡына билдәле бер урында йәки административ төбәктә сәғәт төп ҡаланың урындағы ваҡыты буйынса ҡуйыла[3]. Тимер юлдарында ғәҙәттә берҙәм Петербург ваҡыты — Пулков меридианындағы уртаса ҡояш ваҡыты ҡулланыла.

Тимер юлдар үҫешкәс, оҙонлоҡ (координат) һуҙылған илдәр бүлкәт ваҡытына күсә башлай: 1883 йылда Канада һәм АҠШ, 1895 йылда Австралия, 1914 йылда Бразилия[4]. Рәсәй хөкүмәте бүлкәт ваҡытын индермәй[5].

СССР-ҙа ваҡыт

Рәсәй рәсми рәүештә халыҡ-ара сәғәт бүлкәттәре системаһын 1919 йылда ҡабул итә, әммә илдең бөтә территорияһында бүлкәт ваҡыты 1924 йылда билдәләнә. 1918—1921 йылдарҙа илдең совет власы урынлашҡан өлөшөндә сәғәттәрҙе йәйге ваҡытҡа күсереү ҡулланыла.

1917—1918 йылдарҙа йәйге ваҡыт

1917 йылда Рәсәйҙә тәүге тапҡыр йәйге ваҡыт Ваҡытлы хөкүмәт указы менән 1 июлдән 31 авгусҡа тиклемге осорға тиклем ғәмәлгә индерелә. Ул урындағы уртаса ҡояш ваҡытынан 1 сәғәткә алдараҡ була. Көндөҙгө яҡты ваҡытты рациональ файҙаланыу һәм утын яғыулығын экономиялау өсөн сәғәтте күсерергә фәнде популярлаштырыусы Я. И. Перельман тәҡдим итә[6])[7].

1918 йылда Халыҡ Комиссарҙары Советы указы менән Мәскәүҙә һәм Совет хөкүмәте урынлашҡан территорияларҙа сәғәттәр 31 майҙа 2 сәғәт алға һәм 16 сентябрҙә 1 сәғәткә кире күсерелә[8].

Декрет ваҡыты

Төп мәҡәлә: Декрет ваҡыты

1930 йылда СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы[9] илдең бөтә территорияһында сәғәттәр 21 июндән 30 сентябргә тиклем 1 сәғәткә алға күсерелә. һуңынан был ҡарарҙың мөҙҙәте оҙайтыла[10][11] һәм һуңынан декрет ваҡыты тип атала башлай. Оҙайтыу электр станцияларының ҡыш киске сәғәттәрҙә артыҡ көсөргәнеше арҡаһында электр энергияһы етешмәүе менән бәйле була. 1935 йылда бүлкәт ваҡытына ҡайтыу планлаштырыла, әммә ул тормошҡа ашырылмай[6].

Йәйге ваҡыт индереү

1981 йылдың 1 апреленән илдә даими рәүештә сәғәттәрҙе йәйге ваҡытҡа күсереү индерелә[12][13]. Шул уҡ ваҡытта ҡулланылыштағы ваҡыттың административ сәғәт бүлкәттәренә тап килеүен тергеҙергә, икенсе төрлө әйткәндә, ҡайһы бер төбәктәрҙә төрлө йылдарҙа ғәмәлдән сығарылған «дерет сәғәтен» тергеҙергә кәрәк була[14][15][* 1]. Был бигерәк тә Мәскәү ваҡытына күскән 3-сө сәғәт бүлкәте райондарына ҡағыла, 1980 йылға ҡарата бары тик Әстерхан, Волгоград, Ижевск, Киров, Һамар (Куйбышев), Һарытау һәм Ульяновск ҡына урындағы ваҡытты һаҡлап ҡала.

1981 йылдың 1 апрелендә бөтә төбәктәр ҙә сәғәттәрен 1 сәғәткә алға күсерә, ә 1981 йылдың 1 октябрендә РСФСР-ҙың 30-ға яҡын төбәге, 1982 йылдың яҙынан йәйге ваҡытҡа күсеү маҡсатында, сәғәттәрен кире бормай. Әммә халыҡтың ризаһыҙлығы арҡаһында был төбәктәр 1982 йылдың яҙында сәғәттәрҙе йәйге ваҡытҡа күсермәй, ә көҙ көнө бөтәһе менән бергә 1 сәғәткә артҡа күсерәләр, ҡышҡы ваҡытҡа кире ҡайталар. Шулай итеп, 1981 йылға тиклем Мәскәү ваҡыты ҡулланылған 3-сө сәғәт бүлкәте райондарында МСК+1 ваҡыты 1981 йылдың 1 октябренән 1982 йылдың 1 апреленә тиклем генә ғәмәлдә була. Гәзиттәрҙә, сәғәт бүлкәттәре сиктәрен аныҡлау һәм уларҙа ваҡытты иҫәпләүҙең яңы тәртибе кешеләрҙең, айырыуса Мәскәү ваҡытына күнеккән 3-сө сәғәт бүлкәтендә йәшәүселәрҙең, ғәҙәти йәшәү рәүешен боҙоуға килтерә[16].

Миҙгелле сәғәт алмашыныуы индерелгәндән һуң, күп кенә төбәктәрҙә йәйге ваҡыт 1924 йылда билдәләнгән зона ваҡытынан 2 сәғәткә, ә ҡайһы берҙәрендә — 3 сәғәткә уҙып китә башлай. Мәҫәлән, Новосибирск һәм Томск өлкәләренең көнбайышындағы уртаса ҡояш төш ваҡыты йәйгеһен 15:00 сәғәткә, Алтай крайының көнбайышында — 14:48 сәғәткә, Чита өлкәһенең көнбайышында (2008 йылдан Байкал аръяғы крайы) — 14:49 сәғәткә тура килә башлай.

Рәсәй ҡалаларында урындағы ваҡыттың үҙгәреүе

Рәсәй Федерацияһы субъекттарының административ үҙәктәре исемлегендә[* 2] урындағы ваҡыттың UTC-нан йәйге ваҡытҡа күсеүен иҫәпкә алмайынса күсеүе күрһәтелгән. (* — көҙ көнө сәғәт алмашынған көндән һуң көтөлгән күсереү). Ҡалалар оҙонлоҡтоң артыу тәртибендә көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай күрһәтелгән. Теүәл көн, йәки йыл (исемлектән һуң теүәл дата), йәки урындағы ваҡыт үҙгәреүе булған яҡынса осор йәйәләр эсендә бирелгән.

Калининград: 3 (7 апрель 1946)[17], 2* (1989)[18], 1* (1991), 2 (3 ноября 1991)[19], 3 (2011), 2 (2014).

Псков, Санкт-Петербург, Түбәнге Новгород, Смоленск, Мурманск, Петрозаводск, Брянск, Тверь, Орёл, Курск, Калуга, Белгород, Тула, Мәскәү: 2 (1924), 3 (1931), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Севастополь, Симферополь: 2 (1924), 3 (1931), 2* (1 июль 1990), 3 (30 сентябрь 1990), 2* (1991), 3* (27 март 1994)[20], 2* (1996), 4 (30 март 2014)[21], 3 (2014).

Воронеж, Липецк, Рязань, Дондағы Ростов, Владимир, Кострома, Иваново: 2 (1924), 3 (1931), 4 (1937—1947)[22][23], 3 (1960—1962), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Краснодар, Майкоп, Тамбов, Ставрополь, Черкесск: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1960—1962), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Ярославль: 2 (1924), 3 (1931), 4 (1937—1940)[22][25], 3 (1939—1947)[23][25], 4 (1957), 3 (1960—1962), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Вологда, Архангельск: 2 (1924), 3 (1931), 4 (1957), 3 (1961—1969), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Нальчик, Владикавказ, Пенза: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1961—1969), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Түбәнге Новгород, Саранск, Йошкар-Ола: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1961—1963)[26][* 3], 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Элиста, Магас[* 4], Махачкала: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1968—1973), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Чебоксар: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1 август 1963)[27][28], 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Волгоград: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1988), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 4 (2011), 3 (2014), 4 (28 октября 2018), 3 (27 декабря 2020).

Һарытау: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1988), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 4 (2011), 3 (2014), 4 (4 декабря 2016).

Грозный: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1968—1973), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (29 сентября 1991, возможно), 4 (2011), 3 (2014).

Әстерхан: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1989), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 4 (2011), 3 (2014), 4 (2016).

Ульяновск: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1989), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014), 4 (2016).

Ҡазан: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1961—1969), 4[24] (1981), 3* (1982), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 4 (2011), 3 (2014).

Киров: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1989), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 4 (2011), 3 (2014).

Һамар: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1989), 2* (1991), 3 (29 сентябрь 1991)[29], 4 (1992), 3* (2010), 4 (2011).

Сыктывкар: 3 (1924), 4 (1931), 3 (1977—1980), 4[24] (1981), 3 (1984—1987), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Нарьян-Мар: 4 (1924), 5 (1931), 3 (1961—1969), 4 (1968—1973), 3 (1977—1980), 4[24] (1981), 3 (1984—1987), 2* (1991), 3 (1992), 4 (2011), 3 (2014).

Ижевск: 3 (1924), 4 (1931), 3* (1991), 4 (29 сентябрь 1991, ихтимал), 3* (2010), 4 (2011).

Ырымбур, Өфө, Пермь, Екатеринбург, Силәбе, Ҡурған: 4 (1924), 5 (1931), 4* (1991), 5 (1992), 6 (2011), 5 (2014).

Төмән: 4 (1924), 5 (1931), 6[24] (1981), 5* (1982), 4* (1991), 5 (1992), 6 (2011), 5 (2014).

Салехард, Ханты-Мансийск: 5 (1924), 6 (1931), 5 (1961—1969), 6[24] (1981), 5* (1982), 4* (1991), 5 (1992), 6 (2011), 5 (2014).

Омск: 5 (1924), 6 (1931), 5* (1991), 6 (1992), 7 (2011), 6 (2014).

Новосибирск: 6 (1924), 7 (1931), 6* (1991), 7 (1992), 6* (23 мая 1993), 7 (2011), 6 (2014), 7 (24 июля 2016).

Барнаул, Горно-Алтайск: 6 (1924), 7 (1931), 6* (1991), 7 (1992), 6* (28 мая 1995), 7 (2011), 6 (2014), 7 (2016).

Томск: 6 (1924), 7 (1931), 6* (1991), 7 (1992), 6* (1 май 2002)[30], 7 (2011), 6 (2014), 7 (29 мая 2016).

Кемерово: 6 (1924), 7 (1931), 6* (1991), 7 (1992), 6* (2010), 7 (2011).

Абакан, Красноярск: 6 (1924), 7 (1931), 6* (1991), 7 (1992), 8 (2011), 7 (2014).

Ҡыҙыл: 7 (1944), 6* (1991), 7 (1992), 8 (2011), 7 (2014).

Иркутск, Улан-Удэ: 7 (1924), 8 (1931), 7* (1991), 8 (1992), 9 (2011), 8 (2014).

Чита: 8 (1924), 9 (1931), 8* (1991), 9 (1992), 10 (2011), 8 (2014), 9 (2016).

Благовещенск: 9 (1924), 10 (1931), 9 (1957), 8* (1991), 9 (1992), 10 (2011), 9 (2014).

Яҡутск: 8 (1924), 9 (1931), 8* (1991), 9 (1992), 10 (2011), 9 (2014).

Владивосток, Биробиджан, Хабаровск: 9 (1924), 10 (1931), 9* (1991), 10 (1992), 11 (2011), 10 (2014).

Южно-Сахалинск: 10 (1946)[23], 11 (1957), 10* (1991), 11 (1992), 10* (30 марта 1997), 11 (2011), 10 (2014), 11 (2016).

Магадан: 10 (1924), 11 (1931), 10* (1991), 11 (1992), 12 (2011), 10 (2014), 11 (24 апреля 2016).

Петропавловск-Камчатский: 11 (1919), 12 (1931), 11* (1991), 12 (1992), 11* (2010), 12 (2011).

Анадырь: 12 (1924), 13 (1931), 12* (1982)[31][32], 11* (1991), 12 (1992), 11* (2010), 12 (2011).

Үҙгәрештең аныҡ даталары: 2 май 1924[33][34] (ҡайһы бер урындарҙа билдәләнгән урындағы ваҡыт ошо датаға тиклем ғәмәлдә була), 9 февраль 1931[9][11], 1 март 1957[35], 1 октябрь 1981[14][36], 1 апрель 1982[37], 27 март 1988[38], 26 март 1989[39], 31 март 1991[40][41], 19 ғинуар 1992[42][* 5], 28 март 2010[43][44][45][46], 31 август 2011[47], 26 октябрь 2014[1], 27 март 2016.

Картографик мәғлүмәттәргә нигеҙләнгән яҡынса осорҙар: (1960—1962)[48][26], (1961—1969)[26][49], (1968—1973)[50][49], (1977—1980)[14][51][52], (1984—1987)[53][54][55].

Рәсәй ҡалаларында төш ваҡыты

Ҡояштың уртаса төш ваҡыты ҡаланың географик оҙонлоғонан (ҡаланың шартлы үҙәге) иҫәпләнә. Ҡалаларҙың географик координаталары бер сығанаҡтан унарлы градустарҙа алынған[56] һәм өтөрҙән һуң түңәрәкләнгән.

Административ
үҙәк		 Уртаса
төш ваҡыты		 Киңлек,
градустар		 Оҙонлоҡ,
градустар		 Оҙонлоҡ, градустар буйынса
Мәскәү менән айырма		 Мәскәү менән урындағы
ҡояш ваҡыты буйынса айырма, сәғәттәр		 Сәғәт
бүлкәте		 Гринвич менән урындағы ҡояш ваҡыты
буйынса айырма, сәғәттәр		 Урындағы
аҡыт
Южно-Сахалинск 13:29 47,0 142,736 105,1 7,0 МСК+8 9,5 UTC+11
Новосибирск 13:28 55,0 82,935 45,3 3,0 МСК+4 5,5 UTC+7
Чита 13:26 52,0 113,501 75,9 5,1 МСК+6 7,6 UTC+9
Петропавловск-Камчатский 13:25 53,0 158,651 121,0 8,1 МСК+9 10,6 UTC+12
Барнаул 13:25 53,4 83,764 46,1 3,1 МСК+4 5,6 UTC+7
Томск 13:20 56,5 84,974 47,4 3,2 МСК+4 5,7 UTC+7
Ырымбур 13:20 51,8 55,099 17,5 1,2 МСК+2 3,7 UTC+5
Таулы Алтай 13:16 52,0 85,919 48,3 3,2 МСК+4 5,7 UTC+7
Өфө 13:16 54,7 55,968 18,4 1,2 МСК+2 3,7 UTC+5
Кемерово 13:16 55,3 86,083 48,5 3,2 МСК+4 5,7 UTC+7
Пермь 13:15 58,0 56,250 18,6 1,2 МСК+2 3,8 UTC+5
Владивосток 13:13 43,1 131,874 94,3 6,3 МСК+7 8,8 UTC+10
Биробиджан 13:08 48,8 132,924 95,3 6,4 МСК+7 8,9 UTC+10
Псков 13:07 57,8 28,350 −9,3 −0,6 МСК 1,9 UTC+3
Омск 13:07 55,0 73,369 35,8 2,4 МСК+3 4,9 UTC+6
Иркутск 13:03 52,3 104,296 66,7 4,4 МСК+5 7,0 UTC+8
Хабаровск 13:00 48,5 135,084 97,5 6,5 МСК+7 9,0 UTC+10
Санкт-Петербург 12:59 59,9 30,314 −7,3 −0,5 МСК 2,0 UTC+3
Екатеринбург 12:58 56,9 60,612 23,0 1,5 МСК+2 4,0 UTC+5
Магадан 12:57 59,6 150,803 113,2 7,5 МСК+8 10,1 UTC+11
Һарытау 12:56 51,5 46,009 8,4 0,6 МСК+1 3,1 UTC+4
Бөйөк Новгород 12:55 58,5 31,271 −6,3 −0,4 МСК 2,1 UTC+3
Абакан 12:54 53,7 91,429 53,8 3,6 МСК+4 6,1 UTC+7
Силәбе 12:54 55,2 61,429 23,8 1,6 МСК+2 4,1 UTC+5
Смоленск 12:52 54,8 32,040 −5,6 −0,4 МСК 2,1 UTC+3
Улан-Удэ 12:50 51,8 107,606 70,0 4,7 МСК+5 7,2 UTC+8
Красноярск 12:49 56,0 92,867 55,3 3,7 МСК+4 6,2 UTC+7
Әстерхан 12:48 46,3 48,041 10,4 0,7 МСК+1 3,2 UTC+4
Мурманск 12:48 69,0 33,093 −4,5 −0,3 МСК 2,2 UTC+3
Ульяновск 12:46 54,3 48,387 10,8 0,7 МСК+1 3,2 UTC+4
Севастополь 12:46 44,6 33,522 −4,1 −0,3 МСК 2,2 UTC+3
Симферополь 12:44 45,0 34,111 −3,5 −0,2 МСК 2,3 UTC+3
Петрозаводск 12:43 61,8 34,347 −3,3 −0,2 МСК 2,3 UTC+3
Брянск 12:43 53,3 34,372 −3,2 −0,2 МСК 2,3 UTC+3
Ҡыҙыл (ҡала) 12:42 51,7 94,453 56,8 3,8 МСК+4 6,3 UTC+7
Һамар 12:39 53,2 50,150 12,5 0,8 МСК+1 3,3 UTC+4
Ҡурған 12:39 55,5 65,333 27,7 1,8 МСК+2 4,4 UTC+5
Калининград 12:38 54,7 20,511 −17,1 −1,1 МСК−1 1,4 UTC+2
Төмән 12:38 57,2 65,527 27,9 1,9 МСК+2 4,4 UTC+5
Тверь 12:36 56,9 35,901 −1,7 −0,1 МСК 2,4 UTC+3
Орёл 12:36 53,0 36,079 −1,5 −0,1 МСК 2,4 UTC+3
Курск 12:35 51,7 36,187 −1,4 −0,1 МСК 2,4 UTC+3
Калуга 12:35 54,5 36,275 −1,3 −0,1 МСК 2,4 UTC+3
Белгород 12:34 50,6 36,580 −1,0 −0,1 МСК 2,4 UTC+3
Салехард 12:34 66,5 66,602 29,0 1,9 МСК+2 4,4 UTC+5
Благовещенск 12:30 50,3 127,541 89,9 6,0 МСК+6 8,5 UTC+9
Москва 12:30 55,8 37,616 − − МСК 2,5 UTC+3
Тула 12:30 54,2 37,618 0,0 0,0 МСК 2,5 UTC+3
Ижевск 12:27 56,8 53,204 15,6 1,0 МСК+1 3,5 UTC+4
Краснодар 12:24 45,0 38,976 1,4 0,1 МСК 2,6 UTC+3
Ханты-Мансийск 12:24 61,0 69,002 31,4 2,1 МСК+2 4,6 UTC+5
Воронеж 12:23 51,7 39,184 1,6 0,1 МСК 2,6 UTC+3
Липецк 12:22 52,6 39,571 2,0 0,1 МСК 2,6 UTC+3
Рязань 12:21 54,6 39,692 2,1 0,1 МСК 2,6 UTC+3
Ростов-на-Дону 12:21 47,2 39,723 2,1 0,1 МСК 2,6 UTC+3
Яҡутск 12:21 62,0 129,733 92,1 6,1 МСК+6 8,6 UTC+9
Ярославль 12:21 57,6 39,874 2,3 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Вологда 12:20 59,2 39,884 2,3 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Майкоп 12:20 44,6 40,106 2,5 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Владимир 12:18 56,1 40,397 2,8 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Архангельск 12:18 64,5 40,543 2,9 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Кострома 12:16 57,8 40,927 3,3 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Иваново 12:16 57,0 40,971 3,4 0,2 МСК 2,7 UTC+3
Тамбов 12:14 52,7 41,443 3,8 0,3 МСК 2,8 UTC+3
Ставрополь 12:12 45,0 41,973 4,4 0,3 МСК 2,8 UTC+3
Черкесск 12:12 44,2 42,058 4,4 0,3 МСК 2,8 UTC+3
Анадырь 12:10 64,7 177,510 139,9 9,3 МСК+9 11,8 UTC+12
Нальчик 12:06 43,5 43,619 6,0 0,4 МСК 2,9 UTC+3
Түбәнге Новгород 12:04 56,3 44,002 6,4 0,4 МСК 2,9 UTC+3
Элиста 12:03 46,3 44,256 6,6 0,4 МСК 3,0 UTC+3
Волгоград 12:02 48,7 44,502 6,9 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Владикавказ 12:01 43,0 44,668 7,1 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Магас 12:01 43,2 44,773 7,2 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Пенза 12:00 53,2 45,005 7,4 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Саранск 11:59 54,2 45,175 7,6 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Грозный 11:57 43,3 45,689 8,1 0,5 МСК 3,0 UTC+3
Чебоксар 11:51 56,1 47,252 9,6 0,6 МСК 3,2 UTC+3
Махачкала 11:50 43,0 47,502 9,9 0,7 МСК 3,2 UTC+3
Йошкар-Ола 11:48 56,6 47,891 10,3 0,7 МСК 3,2 UTC+3
Казань 11:44 55,8 49,122 11,5 0,8 МСК 3,3 UTC+3
Киров 11:41 58,6 49,660 12,0 0,8 МСК 3,3 UTC+3
Сыктывкар 11:37 61,7 50,810 13,2 0,9 МСК 3,4 UTC+3
Нарьян-Мар 11:28 67,6 53,004 15,4 1,0 МСК 3,5 UTC+3

Иҫкәрмәләр

Комментарийҙар
  1. ↑ В ходе подготовки реформы 1981 года были разные предложения. Так, предложение сократить количество часовых поясов, установив разницу между ними 2 часа (для удобства телевещания), было отклонено из-за возможных перегрузок в энергосистеме страны. Наоборот, для более плавного распределения энергии предлагалось западную часть СССР перевести в 1-й часовой пояс, центр европейской части оставить без изменений (2-й пояс), Москву перевести в 3-й, Челябинск и Свердловск — в 5-й, но это тоже было отклонено[14].
  2. ↑ Административ үҙәктәр 2014 йыл буйынса.
  3. ↑ К 1963 году в соседних с Чувашской АССР регионах Волго-Вятского экономического района уже действовало московское время[27][28].
  4. ↑ Магас как административный центр Республики Ингушетия основан в 1990-х годах.
  5. ↑ Переводились часы на 1 час вперёд не во всех регионах (см. Декретное время#Восстановление декретного времени).
Сығанаҡтар
  1. ↑ 1 2 Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2015. Архивировано 27 май 2015 года.
  2. ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 N 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 декабрь 2015. Архивировано 30 сентябрь 2018 года.
  3. ↑ Железные дороги и счёт времени | Совместный сайт профессоров Владимира Николаевича Романенко и Галины Васильевны Никитиной. moikariver.ru (9 ғинуар 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 сентябрь 2018. Архивировано 6 октябрь 2014 года.
  4. ↑ Дерек Хауз. Гринвичское время и открытие долготы. Гринвичское время для всего мира Архивная копия от 10 август 2016 на Wayback Machine
  5. ↑ Апрелев В. Время. Стрелки часов и наше здоровье. — М.: АСТ; СПб: Астрель-СПБ, 2006. — 221 с. — С. 23—24, 135—136. ISBN 5-17-037554-9, ISBN 5-9725-0422-7.
  6. ↑ 1 2 Ермолаев А. И. Перевод часовых стрелок в России как следствие войны 1914–1918 гг. и дальнейшая судьба этого начинания // Наука и техника: Вопросы истории и теории. Материалы XXXV международной годичной конференции Санкт-Петербургского отделения Российского национального комитета по истории и философии науки и техники РАН (24–28 ноября 2014 г.). — СПб., 2014. — Т. XXX. — С. 61—67. — 340 с. — ISBN 978-5-90678204-5. Архивная копия от 25 сентябрь 2021 на Wayback Machine
  7. ↑ Яков Перельман: штрихи к портрету. n-t.ru (22 май 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 май 2018. Архивировано 20 май 2018 года.
  8. ↑ Постановление Совета Народных Комиссаров от 30 мая 1918 года «О переводе часовой стрелки». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2015. Архивировано 4 март 2016 года.
  9. ↑ 1 2 Постановление СНК СССР от 16 июня 1930 года № 60 «О переводе часовой стрелки вперёд на один час». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2016. Архивировано 11 август 2016 года.
  10. ↑ Постановление СНК СССР от 30 сентября 1930 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2016. Архивировано 24 июнь 2021 года.
  11. ↑ 1 2 Постановление СНК СССР от 9 февраля 1931 года № 107 «О счёте времени по международной системе часовых поясов». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 июль 2015. Архивировано 15 июль 2015 года.
  12. ↑ О порядке исчисления времени на территории СССР. Постановление от 24 октября 1980 № 925 (первая ред.) - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 декабрь 2021. Архивировано 28 декабрь 2021 года.
    Постановление Совета Министров СССР от 24 октября 1980 г. № 925 «О порядке исчисления времени на территории СССР» (первая ред.). consultant.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 февраль 2018.
  13. ↑ Михайлов А. А. Часовые пояса и «летнее» время Архивная копия от 14 июль 2014 на Wayback Machine // Наука и жизнь. — 1981. — № 3. — С. 33—34.
  14. ↑ 1 2 3 4 Бойцов В. В. За стрелками часов Архивная копия от 14 июль 2014 на Wayback Machine // Наука и жизнь. — 1981. — № 3. — С. 35—37.
  15. ↑ Часовые пояса летнее время Наука и жизнь №3 1981. besp.narod.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 октябрь 2021. Архивировано 8 март 2022 года.
  16. ↑ Скоро переведём стрелки на час // Социалистическая индустрия : газета. — 1982. (10 марта)
  17. ↑ timeanddate.com Архивная копия от 23 июль 2015 на Wayback Machine Изменение времени в Калининграде
  18. ↑ Уникальный часовой пояс Калининградской области (20 ноябрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 июль 2015. Архивировано 26 ноябрь 2015 года.
  19. ↑ Калининградская правда. «Время — местное» Архивная копия от 6 октябрь 2014 на Wayback Machine
  20. ↑ Указ Президента Республики Крым от 1 марта 1994 года № 01/94 «О введении на территории Республики Крым нового порядка исчисления времени». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 ноябрь 2016. Архивировано 14 март 2017 года.
  21. ↑ Крым и Севастополь перешли на московское время. (29 март 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2014. Архивировано 29 март 2014 года.
  22. ↑ 1 2 Атлас командира РККА. — М. : Генеральный штаб РККА, 1938
  23. ↑ 1 2 3 Атлас офицера, Москва, 1947. Карта часовых поясов оцифрована: Александр Кривенышев (WorldTimeZone) Архивная копия от 6 май 2015 на Wayback Machine
  24. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Смещение от UTC при действии летнего времени в 1981 году было аналогичным.
  25. ↑ 1 2 Атлас мира. — М., ГУГК при СНК СССР, 1940. О декретном, поясном и летнем времени в СССР Архивная копия от 16 ғинуар 2015 на Wayback Machine
  26. ↑ 1 2 3 Атлас СССР, М., ГУГК, 1962
  27. ↑ 1 2 Новости | БУ "Государственный архив современной истории Чувашской Республики". www.gasi.archives21.ru (23 июль 2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 август 2019. Архивировано 26 август 2019 года.
  28. ↑ 1 2 Новости | БУ "Государственный архив современной истории Чувашской Республики". www.gasi.archives21.ru (23 июль 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 апрель 2020. Архивировано 11 ноябрь 2020 года.
  29. ↑ Депутаты Чапаевска хотят вернуть Самару в прошлое Архивная копия от 24 сентябрь 2015 на Wayback Machine//Аргументы и факты
  30. ↑ Постановление Правительства РФ от 17.04.2002 № 246 «О применении на территории Томской области времени пятого часового пояса». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 июль 2015. Архивировано 16 март 2016 года.
  31. ↑ Атлас СССР, М., ГУГК, 1983
  32. ↑ Daylight saving time dates for Russia – Anadyr between 2010 and 2019 (ингл.). www.timeanddate.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 сентябрь 2017. Архивировано 29 сентябрь 2017 года.
  33. ↑ Декрет СНК РСФСР от 8 февраля 1919 года «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 май 2015. Архивировано 28 ноябрь 2018 года.
  34. ↑ Постановление СНК СССР от 15 марта 1924 года «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 сентябрь 2014. Архивировано 8 ноябрь 2014 года.
  35. ↑ Приложение III «Границы часовых поясов на территории Советского Союза» постоянной части «Астрономического календаря» за 1962 г. (Всесоюзное астрономо-геодезическое общество, изд. 5-е, полностью переработанное / Отв. ред. П. И. Бакулин — М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1962 г. — С. 752—753.). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2015. Архивировано 30 апрель 2016 года.
  36. ↑ Часовые пояса летнее время Наука и жизнь №3 1981. besp.narod.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 октябрь 2021. Архивировано 8 март 2022 года.
  37. ↑ Поправка к поясному времени Архивная копия от 18 ноябрь 2015 на Wayback Machine // Труд : газета. — 1982. (20 февраля).
  38. ↑ Постановление Совета Министров СССР от 04.01.1988 № 5
  39. ↑ Постановление Совета Министров СССР от 14.03.1989 № 227
  40. ↑ Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 «Вопросы исчисления времени на территории СССР». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 октябрь 2015. Архивировано 22 декабрь 2015 года.
  41. ↑ Порядок перехода республик, краёв и областей на летнее время 31 марта 1991 г. // Советская Россия : газета. — 1991. (29 марта).
  42. ↑ RELP. Постановление Правительства РФ от 8 января 1992 г. № 23 «О порядке исчисления времени на территории Российской Федерации». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 сентябрь 2012. Архивировано 6 октябрь 2014 года.
  43. ↑ Постановление Правительства РФ от 14.09.2009 № 740 «О применении на территории Кемеровской области времени пятого часового пояса». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2016. Архивировано 17 март 2016 года.
  44. ↑ Постановление Правительства РФ от 17.03.2010 № 166 «О применении на территории Удмуртской Республики времени второго часового пояса». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 ғинуар 2016. Архивировано 25 сентябрь 2015 года.
  45. ↑ Постановление Правительства РФ от 19.03.2010 № 170 «О применении на территории Самарской области времени второго часового пояса». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2016. Архивировано 25 сентябрь 2015 года.
  46. ↑ Постановление Правительства РФ от 19.03.2010 № 171 «О применении на территории Камчатского края и Чукотского автономного округа времени десятого часового пояса». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 ғинуар 2016. Архивировано 17 март 2016 года.
  47. ↑ Постановление от 31 августа 2011 г. № 725 «О составе территорий, образующих каждую часовую зону, и порядке исчисления времени в часовых зонах, а также о признании утратившими силу отдельных постановлений Правительства Российской Федерации». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2014. Архивировано 11 апрель 2021 года.
  48. ↑ Карта часовые пояса СССР 1960-1970 года со стандартными международными часовыми поясами. www.worldtimezone.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 март 2019. Архивировано 6 март 2019 года.
  49. ↑ 1 2 Атлас СССР, М., ГУГК, 1969
  50. ↑ Малый атлас СССР, М., ГУГК при СМ СССР, 1973
  51. ↑ Часовые пояса летнее время Наука и жизнь №3 1981. besp.narod.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 октябрь 2021. Архивировано 8 март 2022 года.
  52. ↑ Малый атлас СССР, М., ГУГК, 1978
  53. ↑ Атлас СССР, М., ГУГК, 1985
  54. ↑ Карта поясного времени по состоянию на 1987 год Архивная копия от 25 август 2016 на Wayback Machine — в Волгограде и Саратове ещё не применяется время МСК (будет с 1988 года), а в Анадыре уже применяется время МСК+9.
  55. ↑ Атлас СССР, М., ГУГК, 1990
  56. ↑ Географические координаты Москвы. Широта, долгота и высота над уровнем моря Москвы, Россия. dateandtime.info. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 ноябрь 2022. Архивировано 4 ноябрь 2022 года.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар