Саҡмағош районы

Саҡмағош районы (рус. Чекмагушевский район) – Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль район. Административ үҙәге – Саҡмағош ауылы. Районда 30 139 кеше йәшәй^[2].

Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы (21.01.1949), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2007). Иҫке Ҡалмаш ауылынан^[3].
Батыев Сәлих Ғилемхан улы, 1960—1983 йылдарҙа Татар АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе, Татарстан тарихында был вазифала иң оҙаҡ эшләгән етәксе.
Булатов Миншәйех Тимершәйех улы (20.03.1927) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хәрби хеҙмәткәр. Полковник. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены кавалеры (1969). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2025). Сығышы менән Тамъян ауылынан.
Дашкин Рәмил Мирғәзиән улы (12.09.1928—18.05.2001), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы рәйесе. 1956—1967 йылдарҙа «Ленинец»-«Ленинсы», 1967—1986 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзиттәре, 1988—1998 йылдарҙа БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың редакция-нәшриәт бүлеге мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VIII—XI саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, 1956—1967 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының бюро ағзаһы, комсомолдың XIII—XV съездары делегаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Яңы Балаҡ ауылынан^[4].
Иҙиәтуллин Рим Зиннәтулла улы (23.02.1940—13.09.2018), журналист һәм шағир. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Татарстан Республикаһының Һаҙый Таҡташ исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2010). Яңы Мортаза ауылынан.
Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы (5.10.1927—20.01.1985), яҙыусы, 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1984). Тайнаш ауылынан.
Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы (9.05.1924—17.04.2000), ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1963—1989 йылдарҙа Дүртөйлө районының Карл Маркс исемендәге колхозы (хәҙер Рифҡәт Йәнекәев исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативы) рәйесе. Башҡорт АССР-ының 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Яңы Мортаза ауылынан^[5].
Моратов Ғәйнетдин Ғабдрахман улы (20.11.1913—6.06.1986), Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының 1939—1964 йылдарҙағы операторы һәм өлкән операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
Мөлөков Әнүәр Бәхти улы (25.08.1923—8.01.2004), педагог, мәғариф хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1971—1985 йылдарҙа Саҡмағош ауылындағы 1-се урта мәктәп директоры. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Ленин (1971), 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры. Иҫке Супты ауылынан^[6].
Николаев Василий Семёнович (3.04.1907—29.12.1989), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, механизацияланған бригада пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. 1942 йылдан КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1944). Яңы Семёнкин ауылынан
Илфаҡ Смаҡов, күренекле эстрада йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы.
Усманов Салауат Мөҙәрис улы (17.09.1947), юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы директоры. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы. Физика-математика фәндәре докторы (1996), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы фән һәм техника эшмәкәре (2007), юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005), почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999), РСФСР-ҙың халыҡ мәғариф отличнигы (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), мәғариф отличнигы (1997), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007). Үрге Ҡаръяуҙы ауылынан^[7].
Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы (1.02. 1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Ғ. Х. Ҡоҙаяров исемендәге премия лауреаты (2000). Үрнәк ауылынан^[8].
Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы (17.03.1948), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012). Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1993). Яңы Ҡото ауылынан^[9].
Әғзәмов Фәрит Әкрәм улы (28.11.1947), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт фәндәре академияһының Урал тау премияһы лауреаты (1997). Саҡмағош ауылынан^[10].
Әминев Хәниф Ҡыям улы (20.09.1938), табип-ғалим, фтизиатр, хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1992 йылдан Башҡортостан Фтизиатрҙар ассоциацияһының идара рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1993), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1994), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2013). Күсәкәй ауылынан^[11].
Әхтәмов Фәрит Хөснийәр улы (21.02.1933), «Игенче» колхозының элекке тракторсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, райондың почётлы гражданы (1995)^[12].

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

Йыл	Халыҡ һаны
1939 йылдың	57 200	^[13]^[14]
1959 йылдың	43 315	^[15]^[14]
1970 йылдың	46 466	^[16]^[14]
1979 йылдың	39 741	^[17]^[14]
1989 йылдың	32 659	^[18]^[14]

Йыл	Халыҡ һаны
2002 йылдың	33 031	^[19]^[14]
2008 йылдың	32 669	^[20]
2009 йылдың	32 385	^[21]
2010 йылдың	30 780	^[22]
2012 йылдың	30 369	^[23]

Йыл	Халыҡ һаны
2013 йылдың	30 139	^[24]
2014 йылдың	29 559	^[25]
2015 йылдың	29 073	^[26]
2016 йылдың	28 816	^[27]
2017 йылдың	28 546	^[28]

Йыл	Халыҡ һаны
2018 йылдың	28 403	^[29]
2019 йылдың	28 120	^[30]
2021 йылдың	28 631	^[31]

Милли состав ^[32]:

Районда татарҙар, башҡорттар, урыҫтар һәм башҡа милләттәр йәшәй.

↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (урыҫ) (XLSX). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2022. Архивировано 1 сентябрь 2022 года.
↑ И. В. Голубченко, С. Г. Курас. Саҡмағош районы (урыҫ). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (18 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 апрель 2026. (баш.)
↑ Башҡорт энциклопедияһы — Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы 2016 йылдың 5 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 12 ғинуар 2019)
↑ Он был выдающимся организатором республиканской печати (к 85-летию со дня рождения журналиста Ремеля Дашкина). ИА «Башинформ», 12 сентября 2013 года (Тикшерелеү көнө: 2 сентябрь 2018)
↑ Башҡорт энциклопедияһы — Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 14 сентябрь 2018)
↑ Башҡорт энциклопедияһы — Мөлөков Әнүәр Бәхти улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 20 август 2018)
↑ Башҡорт энциклопедияһы — Усманов Салауат Мөҙәрис улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 13 сентябрь 2017)
↑ Башҡорт энциклопедияһы — Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы(недоступная ссылка) (Тикшерелеү көнө: 23 ғинуар 2019)
↑ Башкирская энциклопедия — Шагапов Владислав Шайхулагзамович 2019 йылдың 24 декабрь көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 9 март 2018)
↑ Башкирская энциклопедия — Агзамов Фарит Акрамович 2016 йылдың 6 апрель көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 21 ноябрь 2017)
↑ Башкирская энциклопедия — Аминев Ханиф Киямович(недоступная ссылка) (рус.) (Тикшерелеү көнө: 15 сентябрь 2018)
↑ Список почетных граждан Чекмагушевского района. Администрация МР Чекмагушевский район РБ. Официальный сайт 2016 йылдың 26 декабрь көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 18 февраль 2018)
↑ СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1939)
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — бит 448.
↑ СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1959)
↑ СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1970)
↑ 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
↑ СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1989)
↑ 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
↑ http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/88ec76804db875b29208d3356f373569/4+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB.pdf
↑ https://web.archive.org/web/20150518102941/http://www.gks.ru/bgd/regl/B09_109/IssWWW.exe/Stg/d01/tabl-21-09.xls
↑ 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
↑ https://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar
↑ https://web.archive.org/web/20131012013314/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar
↑ https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar
↑ https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar
↑ http://web.archive.org/web/20210508043701/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar
↑ http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
↑ 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Рәсәй Федерацияһы статистика федераль хеҙмәте.
↑ Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — бит 62.
↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx
↑ https://archive.is/20120714152848/tatar-bashkort.narod.ru/tb-15.htm

[2021RU-1] Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (урыҫ) (XLSX). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2022. Архивировано 1 сентябрь 2022 года.

[БТИЭП-2] И. В. Голубченко, С. Г. Курас. Саҡмағош районы (урыҫ). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (18 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 апрель 2026. (баш.)

[3] Башҡорт энциклопедияһы — Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы 2016 йылдың 5 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 12 ғинуар 2019)

[4] Он был выдающимся организатором республиканской печати (к 85-летию со дня рождения журналиста Ремеля Дашкина). ИА «Башинформ», 12 сентября 2013 года (Тикшерелеү көнө: 2 сентябрь 2018)

[5] Башҡорт энциклопедияһы — Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 14 сентябрь 2018)

[6] Башҡорт энциклопедияһы — Мөлөков Әнүәр Бәхти улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 20 август 2018)

[7] Башҡорт энциклопедияһы — Усманов Салауат Мөҙәрис улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 13 сентябрь 2017)

[8] Башҡорт энциклопедияһы — Хәсәнов Әнүәр Ғиниәт улы(недоступная ссылка) (Тикшерелеү көнө: 23 ғинуар 2019)

[9] Башкирская энциклопедия — Шагапов Владислав Шайхулагзамович 2019 йылдың 24 декабрь көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 9 март 2018)

[10] Башкирская энциклопедия — Агзамов Фарит Акрамович 2016 йылдың 6 апрель көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 21 ноябрь 2017)

[11] Башкирская энциклопедия — Аминев Ханиф Киямович(недоступная ссылка) (рус.) (Тикшерелеү көнө: 15 сентябрь 2018)

[12] Список почетных граждан Чекмагушевского района. Администрация МР Чекмагушевский район РБ. Официальный сайт 2016 йылдың 26 декабрь көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 18 февраль 2018)

[_eadc73f10a40e478-13] СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1939)

[_c962aef18af72720-14] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — бит 448.

[_747647186868544d-15] СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1959)

[_b5d76c826b6d4b53-16] СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1970)

[_b6f3d5df1e828a3d-17] 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу

[_545bab83691fc992-18] СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу (1989)

[_ffbfccd5546d38f2-19] 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу

[_eec145ba21d297b3-20] ttp://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/88ec76804db875b29208d3356f373569/4+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB.pdf

[_001ffc50eba865a3-21] ttps://web.archive.org/web/20150518102941/http://www.gks.ru/bgd/regl/B09_109/IssWWW.exe/Stg/d01/tabl-21-09.xls

[_88297514df13c953-22] 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу

[_2e283d128aa7a9ef-23] ttps://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar

[_416bce11beb42b03-24] ttps://web.archive.org/web/20131012013314/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar

[_5d893f55349d5253-25] ttps://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar

[_6836392f09be13a3-26] ttps://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar

[_69343bcd653d379f-27] ttp://web.archive.org/web/20210508043701/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar

[_04cf995df9d42d91-28] ttp://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar

[_6e003a5aba7c2577-29] 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Рәсәй Федерацияһы статистика федераль хеҙмәте.

[_8d186e15091e4a8d-30] Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — бит 62.

[_a52c0e625b0def47-31] ttps://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx

[32] ttps://archive.is/20120714152848/tatar-bashkort.narod.ru/tb-15.htm

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

Башҡортостан
Ҡалалар	Ағиҙел \| Баймаҡ \| Бәләбәй \| Белорет \| Бөрө \| Благовещен \| Дүртөйлө \| Дәүләкән \| Ишембай \| Күмертау \| Мәләүез \| Межгорье \| Нефтекама \| Октябрьский \| Салауат \| Сибай \| Стәрлетамаҡ \| Туймазы \| Учалы \| Яңауыл
Районы	Архангел \| Асҡын \| Ауырғазы \| Баймаҡ \| Баҡалы \| Балтас \| Бәләбәй \| Балаҡатай \| Белорет \| Бишбүләк \| Бөрө \| Благовар \| Благовещен \| Бүздәк \| Борай \| Бөрйән \| Ғафури \| Дәүләкән \| Дыуан \| Дүртөйлө \| Ейәнсура \| Иглин \| Илеш \| Ишембай \| Йәрмәкәй \| Йылайыр \| Краснокама \| Күгәрсен \| Кушнаренко \| Көйөргәҙе \| Ҡалтасы \| Ҡариҙел \| Ҡырмыҫҡалы \| Ҡыйғы \| Мәләүез \| Мәсетле \| Мишкә \| Миәкә \| Нуриман \| Өфө \| Саҡмағош \| Салауат \| Стәрлебаш \| Стәрлетамаҡ \| Тәтешле \| Туймазы \| Учалы \| Фёдоровка \| Хәйбулла \| Шишмә \| Шаран \| Әбйәлил \| Әлшәй \| Яңауыл
Мәҡәләләр: Герб \| Флаг \| Гимн \| Тарих \| География \| Халыҡ \| Биләмә ҡоролошо

Саҡмағош районы

Билдәле шәхестәр

Халыҡ һаны

Иҫкәрмәләр

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар