Әсебар заказнигы

Заказник Башҡортостан Республикаһы Кабинет Министрҙарының 2001 йылдың 6 авгусындағы 189-сы ҡарарына ярашлы ойошторолған. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2005 йылдың 25 авгусындағы 189-сы ҡарары менән заказник «Башҡортостан Республикаһының айырыуса ҡорсаланған тәбиғәт биләмәләре дирекцияһы» дәүләт бюджет учреждениеһына беркетелгән. Заказник ҡырығай хайуандарҙың ҡиммәтле төрҙәрен һаҡлау һәм уларҙың һанын арттырыу маҡсатында булдырылған^[2].

Яңы Уҫман ауылынан көньяҡ көнсығышҡа табан 5 км алыҫлыҡта Йылайыр яйлаһының төньяғында Бетерә йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы) бассейнында урынлашҡан. Рельефы тигеҙ, уба һәм арҡаларҙан тора. Заказник Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының «Бөрйән урмансылығы» дәүләт бюджет учреждениеһы ерҙәрендә урынлашҡан. Майҙаны 7 мең 687 гектар”.

Биләмәһәенең 95,0%‑ын урман ҡаплаған. Күпселек өлөшөн икенсел ҡайын, ҡайын‑уҫаҡ урмандары биләй. 80—100 йәшлек ҡарағай һәм ҡарағай‑ҡарағас ағастрары үҫә.

Заказгткта үҫемлектәрҙең БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре үҫә: ҡаурый ҡылған, Литвинов торна борсағы, ысын кәкүк ситеге һ.б.

Һунар-кәсеп хайуандары бай һәм күп төрлө. Тоҙло тупраҡтарҙа һәм ҡышҡы туплауҙарҙа тояҡлы хайуандар йыйыла.

Аҡ ҡуян, бурһыҡ, бүре, мышы, тейен, урман көҙәне, һары шәшке, һеләүһен, һоро айыу, һыуһар, әлгәнйәк, ҡор, ҡурпысыҡ, сел, һуйыр һәм башҡалар йәшәй.

Башҡортостандыъ Ҡыҙыл китабына ингән бөркөт, ваҡ һайыҫҡан, көсөгән, кәлмәргән, өкө, сапсан, һоро өкө, һөҙһөт, шоңҡар, ябалаҡ һәм башҡа йыртҡыс ҡоштар, европа бәрҙеһе, зөгәй, йылға бағыры, ҡыҙыл балыҡ, марал, европа шәшкеһе, ҡама һәм бүтән хайуандар осрай^[1].

Заказник биләмәһендә түбәндәгеләр һаҡлауға алына: ҡоро ерҙә йәшәүсе умыртҡалы хайуандар, ихтио- һәм энтомофауна (балыҡтар һәм бөжәктәр), тәбиғи тоҙлоҡтар, хайуандарҙың миҙгелле тупланыу, миграция (күсеү) һәм бала сығарыу урындары һ.б.; Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән хайуандарҙың оялаған һәм үҫемлектәрҙең күпләп үҫкән ерҙәре.