Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Шәкүров Рәшит Закир улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Шәкүров фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Рәшит Закир улы Шәкүров (ижади исеме — Рәшит Шәкүр; рус. Рашит Закирович Шакуров; 1937 йылдың 11 ғинуары, Яңы Абдрахман, Башҡорт АССР-ы — 2024 йылдың 23 июне, Өфө) — башҡорт шағиры, публицист, әҙәбиәт белгесе һәм топонимика тикшеренеүсеһе. Башҡортостандың халыҡ шағиры (2021), филология фәндәре докторы (1998), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988). Башҡортостан Республикаһы дәүләт гимны тексының авторҙашы[2][3].

Биографияһы

1937 йылдың 11 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Яңы Абдрахман ауылында тыуған; хәҙер ауыл Стәрлетамаҡ районына ҡарай. 1952–1956 йылдарҙа Октябрьский нефть техникумында уҡыған, артабан армияла хеҙмәт иткән. 1965 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын, 1972 йылда СССР Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты аспирантураһын тамамлаған[3].

1965–1969 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһында эшләгән. Һуңынан Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр, Яҙыусылар союзының әҙәби консультанты, «Ағиҙел» журналының бүлек мөдире булған[3].

1989–1991 йылдарҙа «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәген етәкләгән. 1992 йылда Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ҡарамағында Башҡорт энциклопедияһы бүлеген ойошторған. 1995 йылдан 1998 йылдың ғинуарына тиклем «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәтенең директоры һәм баш мөхәррире булып эшләгән. Уның мөхәррирлегендә «Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия» рус телендә 1996 йылда, башҡорт телендә 1997 йылда донъя күргән[3].

1998–2012 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡытҡан[4].

2024 йылдың 23 июнендә Өфөлә вафат булған[3].

Ғилми эшмәкәрлеге

Башҡорт топонимикаһын, диалектологияһын, фольклорын һәм әҙәбиәт тарихын өйрәнгән. 1980 йылда сыҡҡан «Словарь топонимов Башкирской АССР» хеҙмәтен төҙөүҙә ҡатнашҡан. «Шиғриәт йондоҙо» монографияһын Аҡмулланың тормошона һәм ижадына бағышлаған. Алты томлыҡ «Башҡорт әҙәбиәте тарихы»н әҙерләүҙә ҡатнашҡан[2][4].

2024 йылда Рәшит Шәкүр төҙөгән «Сокровища башкирского народного творчества» фольклор йыйынтығы баҫылып сыҡҡан. Уға ул яҙып алған йырҙар, риүәйәттәр, әкиәттәр һәм башҡа халыҡ ижады өлгөләре ингән[5].

Әҙәби ижады

Рәшит Шәкүрҙең «Йөрәгемдә — ҡояш» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1970 йылда сыҡҡан. Уның китаптары араһында «Тауҙарым, далаларым», «Заманалар юлында», башҡорт фольклорына арналған «Сыңрау торналар иле» һәм биографик очерктарҙан торған «Арҙаҡлы башҡорттар» бар. Шиғырҙары башҡа телдәргә тәржемә ителгән[2][3].

Рәшит Шәкүр Р. Т. Бикбаев менән бергә Башҡортостан Республикаһының дәүләт гимны текстын яҙған[2].

Һайланма баҫмалары

  • «Йөрәгемдә — ҡояш»: шиғырҙар. — Өфө, 1970.
  • «Шиғриәт йондоҙо»: Мифтахетдин Аҡмулла ижады тураһында монография. — Өфө, 1981.
  • «Тауҙарым, далаларым»: шиғырҙар. — Өфө, 1982.
  • «Заманалар юлында»: шиғырҙар һәм поэмалар. — Өфө, 1988.
  • «Исемдәрҙә — ил тарихы»: тикшеренеүҙәр һәм мәҡәләләр. — Өфө: Китап, 1993.
  • «Сыңрау торналар иле»: мәҡәләләр һәм очерктар. — Өфө: Китап, 1996.
  • «Арҙаҡлы башҡорттар»: очерктар. — Өфө: Китап, 1998.
  • «Быуаттар аманаты»: тикшеренеүҙәр, мәҡәләләр һәм очерктар. — Өфө: Китап, 2002.
  • «Ыласындар оса бейектә»: шиғырҙар һәм йырҙар. — Өфө: Китап, 2007.
  • «Истоки духовности»: тикшеренеүҙәр һәм публицистика. — Өфө: Ғилем, 2009.
  • «Сокровища башкирского народного творчества» / автор-төҙөүсе Р. З. Шәкүров. — Өфө: Принт+, 2024. — 520 бит. — ISBN 978-5-6053032-0-6[5].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Хәтер

2025 йылдың июнендә Өфөнөң «Затон-Восточный» биҫтәһендәге урамға Рәшит Шәкүр исеме бирелгән[8].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Башинформ / под ред. В. А. Валерьевич — 1992.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Шакуров Рашит Закирович (1937–2024). Рашит Шакур. Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Лейла Аралбаева. В Уфе ушёл из жизни народный поэт Башкортостана Рашит Шакур. ИА «Башинформ» (23 июнь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 В Республике Башкортостан прощаются с народным поэтом, учёным, публицистом Рашитом Шакуром. Башкирский государственный педагогический университет имени М. Акмуллы (23 июнь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Список новой литературы, подаренной библиотеке в первом квартале 2025 года. Межпоселенческая центральная библиотека Благовещенского района Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  6. ↑ Лауреаты летают высоко. «Республика Башкортостан» гәзите (10 октябрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  7. ↑ Лейла Аралбаева. В Уфе на форуме «Писатель XXI века» Радий Хабиров наградил писателей и поэтов республики. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (28 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  8. ↑ Эдуард Кускарбеков. В Уфе появились новые улицы. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (25 июнь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар